Makedoniya türkləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Makedoniya Türkləri
Map of the majority ethnic groups of Macedonia by municipality.svg
İnzibati səviyyədə
Turkish Majority Areas in Macedonia.png
Yerləşmə səviyyəsində
Ümumi sayı
77,959 (2002-dən etibarən)

əhalinin 3.8%

Yaşadığı ərazilər
Dili

Türk dili ,Makedon dili

Dini

İslam

Makedoniya Türkləri, (mak. Македонски Турци, Makedonski Turci; türk. Makedonya Türkleri) etnik baxımdan Anadolu türkləridirlər və Makedoniya Respublikasında yaşayan ən böyük 3cü etnik qrupdur.2002 Makedoniya siyahıyaalmasına istinad etsək,hazırda ölkədə 77,959 türk var və bu da əhalinin 3,8%-nı təşkil edir.Bu əhali əsasən Centar Župa və Plasnica əyalətlərində yaşayır. Türk mənbələri bu sayı 170,000-200,000-a qədər artırır.Məsələ burasındadır ki,Makedoniyada 100,000 Torbeş yaşayır ki,bunlarında türk mədəniyyəti ilə böyük bağlılığı var.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Osmanlı dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Makedoniya 1392-ci ildə Osmanlı İmperiyası tərəfindən işğal edilir.500 ildən artıq Osmanlı İmperiyasının tərkibində qalan Makedoniya 1912-ci ildəki Balkan müharibələrindən sonra Osmanlı əsarətindən xilas olur.

Müasir dövr[redaktə | əsas redaktə]

Osmanlı İmperiyası dağıldıqdan sonra burada yaşayan türklər Türkiyəyə qayıdır.Bunların bir hissəsi Yuqoslav hökumətinə görə ölkəni tərk etməli oldu,digər bir qismi isə İkinci Dünya müharibəsindəm sonra Makedoniyadan köçdü.Qalanlar isə təzyiq və ayrıseçkilikdən qurtulmaq üçün özlərini Makedon,Alban kimi tanıtmağa məcbur oldular.

Yerli siyahıyaalmaya görə Makedoniya Türklərinin sayı[1]
Etibarən Türklər Makedoniyanın ümumi əhalisi Türklərin əhalidə payı(%-la)
1913-dən etibarən 209,000 1,082,902 19.3%
1948-dən etibarən 95,940 1,152,986 8.3%
1953-dən etibarən 203,938³ 1,304,514 15.6%
1961-dən etibarən 131,484 1,406,003 9.4%
1971-dən etibarən 108,552 1,647,308 6.6%
1981-dən etibarən 86,591 1,909,136 4.5%
1991-dən etibarən 77,080 2,033,964 3.8%
1994-dən etibarən 78,019 1,945,932 4.0%
2002-dən etibarən 77,959 2,022,547 3.9%

1953-dən sonra böyük köç olmuşdur.Yuqoslav mənbələrinə görə 80,000 , Türk mənbələrinə görə isə 150,000 Türk ölkəni tərk etmişdir.

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

Mustafa Paşa Məscidi
Kuršumli Han (Skopye)

Dil[redaktə | əsas redaktə]

Makedoniya türkləri Türkcə danışır.İkinci dil kimi isə qərbdə yaşayanlar Alban dilindən,şərqdə yaşayanlar isə Makedon dilindən istifadə edirlər.Türk dilinin regional təsirlərlə Slavyan və Yunan dili ilə kontaktda olması yeni Makedonniya dialekti yaratmışdır.Hər bir halda Makedon dili də geniş istifadə olunur.

Din[redaktə | əsas redaktə]

2002 statistikasına görə Tüeklər ümumi Müsəlman əhalinin 12%-nı təşkil edirlər.

Demoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Əyalət Türklər Türklərin əhalidə payı(%-lə)
Greater Skopje 8,595 1.7%
Gostivar 7,991 9.9%
Centar Župa 5,226 80.2%
Plasnica 4,446 97.8%
Radoviš 4,061 14.4%
Strumica 3,754 6.9%
Struga 3,628 5.7%
Studeničani 3,285 19.1%
Vrapčište 3,134 12.3%
Kičevo 2,998 5.3%
Debar 2,684 13.7%
Mavrovo and Rostuša 2,680 31.1%
Dolneni 2,597 19.1%
Ohrid 2,268 4.1%
Vasilevo 2,095 17.3%
Tetovo 1,882 2.2%
Resen 1,797 10.7%
Veles 1,724 3.1%
Bitola 1,610 1.8%
Valandovo 1,333 11.2%
Štip 1,272 2.7%
Bogovinje 1,183 4.1%
Prilep 917 1.2%
Karbinci 728 18.2%
Konče 521 14.7%
Tearce 516 2.3%
Bosilovo 495 3.5%
Dojran 402 11.7%
Čaška 391 5.1%
Pehčevo 357 6.5%
Demir Kapija 344 7.6%
Kočani 315 0.8%
Kruševo 315 3.3%
Kumanovo 292 0.3%
Vinica 272 1.4%
Negotino 243 1.3%
Sopište 243 4.3%
Mogila 229 3.4%
Makedonski Brod 181 2.5%
Kavadarci 167 0.4%
Lozovo 157 5.5%
Delčevo 122 0.7%
Berovo 91 0.7%
Sveti Nikole 81 0.4%
Petrovec 75 0.9%
Gradsko 71 1.9%
Bogdanci 54 0.6%
Demir Hisar 35 0.4%
Gevgelija 31 0.1%
Novaci 27 0.8%
Ilinden 17 0.1%
Kratovo 8 0.1%
Probištip 6 <0.1%
Jegunovce 4 <0.1%
Brvenica 2 <0.1%
Debarca 2 <0.1%
Kriva Palanka 2 <0.1%
Želino 2 <0.1%
Zelenikovo 1 <0.1%

Milli gün[redaktə | əsas redaktə]

Makedoniya Türklərini milli günü vardır.Bu gün "Türk dilində təhsil günü" adlanır.2007-ci ildə Makedoniya hökumətinin çıxardığı qərara görə 21 Dekabr qeyri-iş günü hesab olunur və ölkədəki Türk icmasını bayramı sayılır.

Media[redaktə | əsas redaktə]

Ölkədə Türkcə həm radio,həm də televiziya yayını var.1945-ci ildən etibarən Makedoniya Radio və Televizya birliyi gündə 1 saatlıq Türk televiziya proqramları,4,5 saatlıq isə Radio proqramı yayınlayır.Bundan başqa həftədə 3 dəfə Türkdilli "Birlik" qazeti yayımlanır.

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Makedoniyada ilk Türkdilli məktəb 1944-da açılmışdır.2008-dən etibarən isə ölkədə 60-dan atıq belə məktəb var.Türklərin şərqi Makedoniyada 4 il Türkcə təhsil almaq haqqı var.Bu məktəblərdaə ümumilikdə 264 müəllim işləyir.Gostivarda Lisey və Tetovoda texniki kollecdə Türk dilində təhsil verir.Az sayda kvota isə Türk tələbələr üçün Skopye və Bitola universitetlərində nəzərdə tutulmuşdur.Bundan başqa Türkdilli bəzi ğzəl məktəblər də mövcuddur.Makedoniya Türkləri bu məktəblərə böyük maraq göstərir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ortakovski 2001, 26.