Malarita

Şəhər
Malarita
Маларыта
Gerb[d]
51°47′50″ şm. e. 24°04′51″ ş. u.
Ölkə	Belarus
Vilayət	Brest
Rayon	Malarita
Başçı	Korj Aleksandr Stepanoviç
Tarixi və coğrafiyası
İlk məlumat	1566
Sahəsi	7 km²
Baltik	151 m
Əhalisi
Əhalisi	12.593 nəf. (1897, 1995, 2009, 2013, 2016, 2017, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026)
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu	+375 1651
Poçt indeksi	225901, 225903, 225910
Malarita
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Malarita (belar. Малары́та) — Belarusun qərbində, Brest vilayətində şəhər.

Rita çayı üzərində, Brestdən 52 km məsafədə yerləşir, Brest-Kovel xəttində dəmiryol stansiyasıdır. Malarita rayonunun inzibati mərkəzidir.

Əhalisinin sayı 12 593 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il).

Tarixi

Şəhərin adının mənşəyi ilə bağlı bir neçə müxtəlif nəzəriyyə var, onların hamısı Rita çayı ilə bağlıdır. Rayon ərazisindəki bir çox arxeoloji tapıntılar insanların burada hələ eradan əvvəl yaşadığını sübut edir.

Yazılı mənbələrdə Malarita 1546-cı ildə Polşa Koronası və Böyük Litva Knyazlığının sərhədlərinin təsviri zamanı xatırlanır. Brest starostluğunun reviziyasına əsasən, 1566-cı ildə Polessye volostunun Lyaxoviçi voytovluğunda Malaya Rita kəndi idi. 36 həyət, 59 ailə var idi, su dəyirmanı işləyirdi, 2 torpaq sahəsi kilsəyə məxsus idi. 1668-ci ildən Polessye volostunun Rudski voytovluğunun (mərkəzi — Rita Velikaya kəndi yaxınlığında yerləşən Ruda həyəti idi) tərkibində idi, 38 torpaq sahəsi var idi, onlardan 2-si uniat kilsəsinə, 8-i isə Oşmyanı şəhərindən olan stolnik A. Slizeniyə məxsus idi. 1682-ci ildə 42 təsərrüfat və 38 torpaq sahəsi var idi (2-si kilsəyə məxsus idi). 1679-cu il tarixli revizor məktubunda, kralın 1724 və 1758-ci illərə aid imtiyazlarında və 1786-cı il inventarında xatırlanır.

1789-cu ildə 49 təsərrüfat, 166 sahə Polessye volostunun Zburaş açarına aid idi. Reç Pospolitanın 3-cü bölüşdürülməsindən sonra (1795) Rusiya imperiyasının tərkibində Slonim, 1797-ci ildən Litva, 1801-ci ildən isə Qrodno quberniyalarının Brest qəzasında volost mərkəzi olan kənd idi. 20 noyabr 1795-ci ildə II Yekaterina kəndi (136 kişi, 124 qadın) general-leytenant Nikolay Lanskoya bağışladı. 1803-cü ildə burada zemstvo xalq məktəbi açıldı. 1860-cı ildə 540 reviziya canı (261 kişi, 279 qadın) var idi, Malarita mülkədar Nefedoviçin Zburaş malikanəsinə aid idi. Pravoslav kilsəsi fəaliyyət göstərirdi. 1886-cı ildə kənddə 62 həyət, 749 sakin var idi, volost idarəsi, pravoslav kilsəsi, 3 mağaza, traktir fəaliyyət göstərirdi, kənddən 0,5 km aralıda isə dəmiryol stansiyası yerləşirdi. Xalq məktəbində 29 oğlan və 3 qız oxuyurdu. 1897-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, 203 həyət, 1275 sakin var idi, kənd xalq məktəbi (60 şagird), 2 taxta-şalban zavodu (1914-cü ildə — 41 işçi), şpal hopdurma zavodu (20 işçi), kərpic zavodu (4 işçi), yel dəyirmanı fəaliyyət göstərirdi. 1905-ci ildə 1097 sakin var idi, rabitə şöbəsi işləyirdi. Yaxınlıqda dəmiryol stansiyası (18 sakin) və Malarita qəsəbəsi (381 sakin) yerləşirdi. Əkinçilikdən əlavə, sakinlər çəkməçi, dərzi, toxucu, ağac emalı, dəmirçi və digər sənaye sahələri ilə məşğul olurdular. Əhalinin bir hissəsi xırda ticarət və ağac axıdılması ilə məşğul idi. 1901-ci ildə şəhər sakini S. Kaqana (18 muzdlu işçi), 1907-ci ildən isə M. L. Opatovskiyə məxsus olan taxta zavodu fəaliyyət göstərirdi. Sovet-Polşa müharibəsindən sonra, 18 mart 1921-ci il tarixli Riqa müqaviləsinə əsasən, Malarita Polşa dövlətinin tərkibində qaldı. Lakin 29 oktyabr 1939-cu ildə Belostokda Qərbi Belarus Xalq Məclisi tərəfindən qəbul edilmiş "Qərbi Belarusun Belarus Sovet Sosialist Respublikasının tərkibinə daxil olması haqqında" bəyannaməyə əsasən, Malarita BSSR-ə birləşdirildi.

20 oktyabr 1995-ci ildə ümumi inzibati mərkəzə malik olan Malarita rayonu və Malarita şəhəri vahid inzibati vahid — Malarita rayonu olaraq birləşdirildi.

Əhalisi

Əhalisinin sayı — 12 593 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il tarixinə). Əhalisinin sayı — 12 850 nəfər (1 yanvar 2023-cü il tarixinə).

Şəhərin əhalisi 12 883 nəfər təşkil edir (1 yanvar 2021-ci il tarixinə).

Əhalisinin sayı:

2017-ci ildə Malaritada 178 nəfər doğulmuş və 92 nəfər vəfat etmişdir. Doğum əmsalı — hər 1000 nəfərə 15 (rayon üzrə orta göstərici — 12,2, Brest vilayəti üzrə — 11,8, Belarus Respublikası üzrə — 10,8), ölüm əmsalı — hər 1000 nəfərə 7,7 (rayon üzrə orta göstərici — 14, Brest vilayəti üzrə — 12,8, Belarus Respublikası üzrə — 12,6). Malaritada doğum səviyyəsi Brest vilayətində ən yüksək göstəricilərdən biridir (yalnız Jabinkada daha yüksəkdir), aşağı ölüm səviyyəsi ilə birlikdə əhalinin təbii artım tempi (hər 1000 nəfərə 7,3) Brest vilayətində ən yüksəkdir.

İqtisadiyyat

Malarita və rayonun ən böyük və yeganə sənaye müəssisəsi — meyvə-tərəvəz konservləri (əsasən uşaq qidası üçün) istehsal edən "Malarita Konserv-Tərəvəzqurutma Kombinatı" ASC-dir. 2018-ci ildə zavod 20,9 milyon rublluq — təxminən 10 milyon USD dəyərində məhsul istehsal etmişdir.

Təhsil

Təhsil sistemi 2 orta məktəb, 1 gimnaziya, 6 uşaq bağçası və 1 dövlət aqrar kolleci ilə təmsil olunur.

Mədəniyyət

• Mədəniyyət evi
• "Malarita rayon mədəniyyət mərkəzi" DM (Dövlət müəssisəsi)
• "Malarita rayon mədəni-maarif işi üzrə metodik mərkəzi" DM
• Xalq yaradıcılığı mərkəzi
• "1 nömrəli Malarita orta məktəbi" DTM-nin Döyüş şöhrəti muzeyi
• "2 nömrəli Malarita orta məktəbi" DTM-nin Tarix muzeyi
• "Malarita rayon gimnaziyası" DTM-nin "Spadçına" diyarşünaslıq muzeyi
• Malarita sakini Valentina Skripçenkonun mini-muzeyi

Görməli yerləri

• Müqəddəs Nikolay kilsəsi (XIX əsr), Krasnoarmeyskaya küçəsində Rita çayının yaxınlığında yerləşir.
• Katolik kostyolu (Pionerskaya küçəsində)
• Qardaşlıq məzarlığı (1944), Sovetskaya küç.
• Qardaşlıq məzarlığı (1946–1950)
• Tankçıların qardaşlıq məzarlığı (1939)
• Faşizm qurbanlarının məzarlığı (1941–1944)

Abidə, heykəltəraşlıq

• V. İ. Leninə abidə
• Əfqanıstanda hərbi əməliyyatların iştirakçılarına — beynəlmiləlçi döyüşçülərə, Malarita rayonunun sakinlərinə və orada doğulanlara xatirə nişanı (2017). Yujnaya və Parkovaya küçələrinin kəsişməsində yerləşir. Postament üzərində quraşdırılmış desant döyüş maşını — BMD-1-i təmsil edir. Əfsanəvi maşının ətəyində xatirə lövhələri yerləşdirilib. Onlardan birində göstərilib ki, xatirə nişanı 1979–1989-cu illərdə Əfqanıstanda beynəlmiləl borcunu yerinə yetirən Malarita rayonunun sakinlərinin şərəfinə quraşdırılıb. İkincisində hərbi borcunu yerinə yetirərkən həlak olmuş sıravi İvan Kitel və yefreytor Yuri Şelegeykonun adları əbədiləşdirilib. Üçüncüsündə sovet desantlarının döyüş maşınının taktiki-texniki xarakteristikaları təqdim olunub.

Qalereya

• 
  Müqəddəs Nikolay kilsəsi 1915-ci və 1918-ci illər arasında
• 
  Müqəddəs Nikolay kilsəsi
• 
  Meydandakı bina

Toponimikada

• Maloritskaya küçəsi — Brestdə, Zamşanı k. (Malarita rayonu), Lyaxovtsı aqroşəhərciyində (Malarita rayonu).

KİV

• Malarita rayon qəzeti "Qolas çasu"