Malein anhidridi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Malein anhidridi
Ümumi
Sistematik adıMalein anhidridi
Kimyəvi formuluC4H2O3
Molyar kütlə98,06 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq1,48 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi52,8  °S
Qaynama nöqtəsi202  °S
Buxarın təzyiqi 0,2±0,1 mmpt. sm. (20 °С)

Malein anhidridi (sis-etilen-1,2-dikarbon turşusunun anhidridi) – formulu C4H2O3 olan üzvi birləşmədir. Təmiz halda ağ rəngli,romb şəkilli şəbəkəli, kristal maddədir.

Sintezi[redaktə | əsas redaktə]

Benzolun və digər aromatik birləşmələrin, həmçinin butanın oksidləşməsindən alınır.

  • 2 CH3CH2CH2CH3 + 7 O2 → 2 C2H2(CO)2O + 8 H2O

Fiziki xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Malein anhidridinin ərimə temperaturu 325.85 K, qaynama temperaturu 475 K-dır. Suda malein turşusunun alınması ilə, asetonda, benzolda, toluolda, xloroformda və s. həlledicilərdə həll olur.

Alınması[redaktə | əsas redaktə]

1970-ci ildə malein anhidridinin 90% benzoldan, qalan hissəsi əsasən neftin butan-butilen fraksiaysından istehsal olunmuşdur. 1980-cı il üçün benzoldan alınan malein anhidridinin miqdarı 81.3%-ə təşkil etmişdir. Malein anhidridinin istehsalında benzolun sərfinin azalması əsasən onun zəhərli (kanserogen) olması, istehsal həcminin azalması və qiymətinin artması ilə bağlıdır. Malein anhidridinin istehsal texnologiyasının əsasında benzolun, n-butan və ya n-butenlrəin qaz fazada oksidləşməsi prosesi durur. Bütün oksidləşmə prosesləri ekzotermik proseslərdir və ayrılan böyük miqdar istiliyin kənarlaşdırılması tələb olunur. Sənaye miqyasında malein anhidridinin istehsalında butan-butilen fraksiyasından əlavə təmiz butandan da istifadə edilir. Malein anhidridi doymamış poliefirlərin istehsalında monomer kimi geniş tətbiq olunur və məhz strukturlaşa bilən poliefirlər olan tələbat malein anhidridinin istehsalının genişlənməsini müəyyən edir. Malein anhidridinin xammal kimi digər tətbiq sahələrindən biri alkid oliqomerlərinin istehsalı prosesidir və bu monomerdən istifadə etməklə yüksək sıxlıqlı alkid örtükləri alınır. Bundan əlavə, malein anhidridi tetrahidrofuran, armaturlaşdırılmış plastiklər, kənd təsərrüfatında istifadə olunana kimyəvi preparatların alınmasında tətbiq olunur. Sənaye miqyasında malein anhidridinin istehsalında butan-butilen fraksiyasından əlavə təmiz butandan da istifadə edilir [1].

Kimyəvi xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Malein anhidridinin kimyəvi xassələri son dərəcə müxtəlifdir, bu onun yüksək reaksiyaya girmə qabiliyyəti və iki funksional qrupunun olması ilə əlaqədardır.

  • Su ilə qarşılıqlı təsirindən malein turşusu alınır, sis-HO2CCH=CHCO2H. Spirtlərlə qarşılıqlı təsirindən natamam efirlər alınır, məsələn, sis-HO2CCH=CHCO2CH3.
  • Malein anhidridi Dils-Alder reaksiyalarında cox akiv dienofildir.
  • Malein anhidridi, həmçinin, tetrahidrofuranın istehsalı üçün istifadə edilir.


Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • A.H. Həsənov, M.C. İbrahimova, M.K. Məmmədov, M.N. Əmiraslanova, R.V. Əliyeva. Monomerlərin kimyası və texnologiyası. Bakı-Elm-2014. S.480