Maltoza

Maltoza
Maltoza
Ümumi
Sistematik adı	Maltoza
Kimyəvi formulu	C12H22O11
Fiziki xassələri
Sıxlıq	1,54 q/sm3 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi	160–165 °C °C
Təsnifatı
CAS-da qeyd. nöm.	69-79-4
PubChem	439186
EINECS-də qeyd. nöm.	200-716-5
SMILES	C(C1C(C(C(C(O1)OC2C(OC(C(C2O)O)O)CO)O)O)O)O;
InChI	InChI=1S/C12H22O11/c13-1-3-5(15)6(16)9(19)12(22-3)23-10-4(2-14)21-11(20)8(18)7(10)17/h3-20H,1-2H2/t3-,4-,5-,6+,7-,8-,9-,10-,11?,12-/m1/s1 GUBGYTABKSRVRQ-PICCSMPSSA-N, GUBGYTABKSRVRQ-NVKTZKGVNA-N;
RTECS	LZ6600000
ChEBI	17306
	Məlumatlar normal şərait (25 °C, 100 kPa) üçün verilmişdir.

Maltoza və ya səməni şəkəri — iki qlükoza qalığından ibarət təbii disaxariddir. Onun molekulunda qlükoza qalıqları α(1→4) qlikozid rabitəsi ilə birləşir.^[1] Maltoza nişastanın və qlikogenin fermentativ parçalanması zamanı əmələ gələn əsas ara məhsullardan biridir.^[2]

Tarixi

Maltozanın nişastanın çevrilmə məhsulu kimi öyrənilməsi XIX əsrdə karbohidrat kimyasının inkişafı ilə bağlı olmuşdur. Cornelius O'Sullivan 1872-ci ildə nişastanın çevrilmə məhsullarını araşdırmış və maltozanın xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə mühüm töhfə vermişdir.^[3]

Quruluşu

Maltoza C₁₂H₂₂O₁₁ molekul formuluna malikdir. Onun molekulu iki D-qlükoza qalığından ibarətdir. Bu qalıqlardan birinin anomer karbonu digər qlükoza qalığının dördüncü karbon atomundakı hidroksil qrupu ilə α(1→4) qlikozid rabitəsi əmələ gətirir.^[1]

Maltoza bərpaedici şəkərdir, çünki molekulda sərbəst yarıasetal hidroksil qrupu qalır. Bu xüsusiyyətə görə maltoza sulu məhlulda α- və β-anomer formaları arasında mutarotasiya göstərə bilər.^[4]

Fiziki xassələri

Maltoza ağ rəngli kristal maddədir, suda yaxşı həll olur və şirin dada malikdir. Onun nisbi şirinliyi saxarozadan aşağıdır. Molyar kütləsi 342,30 q/mol-dur.^[5]

Alınması və mənbələri

Maltoza təbiətdə əsasən nişastanın hidrolizi zamanı əmələ gəlir. Cücərən taxıllarda, xüsusilə səmənidə, nişastanın amilaza fermentləri ilə parçalanması nəticəsində maltoza miqdarı artır.^[2] Buna görə maltoza pivəbişirmə və qida texnologiyası ilə bağlı proseslərdə mühüm karbohidratlardan biri hesab olunur.

Hidrolizi və həzmi

Maltoza turşuların və ya fermentlərin təsiri ilə hidroliz olunaraq iki qlükoza molekuluna parçalanır:

\mathrm {C_{12}H_{22}O_{11}+H_{2}O\rightarrow 2C_{6}H_{12}O_{6}}

İnsan orqanizmində maltozanın parçalanması əsasən nazik bağırsağın fırçalı haşiyəsində yerləşən α-qlükozidaza fermentləri, o cümlədən maltaz-qlükoamilaza və saxaraza-izomaltaza kompleksləri vasitəsilə baş verir.^[6] Bu fermentlərin fəaliyyətində pozğunluq olduqda nişasta və disaxaridlərin həzmi zəifləyə bilər.

İzomaltoza ilə fərqi

Maltozanın struktur izomeri olan izomaltoza da iki qlükoza qalığından ibarətdir. Lakin izomaltozada qlükoza qalıqları α(1→6) qlikozid rabitəsi ilə birləşir. Maltozada isə rabitə α(1→4) tipindədir.^[1]

İstinadlar

1 2 3 Sinnott, Michael L. Carbohydrate Chemistry and Biochemistry: Structure and Mechanism (ingilis). Cambridge: Royal Society of Chemistry. 2007. 44–48. ISBN 978-0-85404-256-2.
1 2 Nelson, David L.; Cox, Michael M. Lehninger Principles of Biochemistry (ingilis) (7). New York: W. H. Freeman. 2017. 251–256. ISBN 978-1-4641-2611-6.
↑ O'Sullivan, Cornelius. "On the transformation-products of starch". Journal of the Chemical Society (ingilis). 25. 1872: 579–588. doi:10.1039/JS8722500579.
↑ Varki, Ajit; Cummings, Richard D.; Esko, Jeffrey D.; Stanley, Pamela; Hart, Gerald W.; Aebi, Markus; Mohnen, Debra; Kinoshita, Taroh; Packer, Nicolle H.; Prestegard, James H.; Schnaar, Ronald L.; Seeberger, Peter H. Essentials of Glycobiology (ingilis) (4). Cold Spring Harbor: Cold Spring Harbor Laboratory Press. 2022. ISBN 978-1-62182-421-3.
↑ "Maltose". PubChem (ingilis). National Center for Biotechnology Information. 30 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 aprel 2026.
↑ Tannous, Stephanie; Stellbrinck, Tammy; Hoter, Abdullah; Naim, Hassan Y. "Interaction between the α-glucosidases, sucrase-isomaltase and maltase-glucoamylase, in human intestinal brush border membranes and its potential impact on disaccharide digestion". Frontiers in Molecular Biosciences (ingilis). 10. 2023: 1160860. doi:10.3389/fmolb.2023.1160860.

Ədəbiyyat

Харрис Г. Основы биохимической генетики человека. Москва, 1973.
Химия углеводов. Москва, 1967.

[Sinnott2007-1] 1 2 3 Sinnott, Michael L. Carbohydrate Chemistry and Biochemistry: Structure and Mechanism (ingilis). Cambridge: Royal Society of Chemistry. 2007. 44–48. ISBN 978-0-85404-256-2.

[NelsonCox2017-2] 1 2 Nelson, David L.; Cox, Michael M. Lehninger Principles of Biochemistry (ingilis) (7). New York: W. H. Freeman. 2017. 251–256. ISBN 978-1-4641-2611-6.

[OSullivan1872-3] O'Sullivan, Cornelius. "On the transformation-products of starch". Journal of the Chemical Society (ingilis). 25. 1872: 579–588. doi:10.1039/JS8722500579.

[Varki2022-4] Varki, Ajit; Cummings, Richard D.; Esko, Jeffrey D.; Stanley, Pamela; Hart, Gerald W.; Aebi, Markus; Mohnen, Debra; Kinoshita, Taroh; Packer, Nicolle H.; Prestegard, James H.; Schnaar, Ronald L.; Seeberger, Peter H. Essentials of Glycobiology (ingilis) (4). Cold Spring Harbor: Cold Spring Harbor Laboratory Press. 2022. ISBN 978-1-62182-421-3.

[PubChem-5] "Maltose". PubChem (ingilis). National Center for Biotechnology Information. 30 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 aprel 2026.

[Tannous2023-6] Tannous, Stephanie; Stellbrinck, Tammy; Hoter, Abdullah; Naim, Hassan Y. "Interaction between the α-glucosidases, sucrase-isomaltase and maltase-glucoamylase, in human intestinal brush border membranes and its potential impact on disaccharide digestion". Frontiers in Molecular Biosciences (ingilis). 10. 2023: 1160860. doi:10.3389/fmolb.2023.1160860.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]