Malva sultanlığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sweets 1.jpg

Malva sultanlığı — 1401-1531-ci illər arasında Orta Hindistanda Malva bölgəsinə hegemon olan müsəlman dövlət.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Qurucusu, Əmir Teymurun Hindistanı istilası sırasında Dehli sultanlığının keçirdiği sarsıntıdan yararlanaraq müstəqilliyini elan edən Malva valisi Dilavər xan Quridir (hökmdarlığı 1401-1405). Onu öldürərək Huşəng şah ünvanıyla yerinə keçən oğlu Alp xan (hökmdarlığı 1405-1435) paytaxtı Dhardan Manduya daşıdı. 1436-cı ilədək Malva sultanları Qurilərin soyundan sürdü. Bu tarixdə Məsud xanı taxtdan uzaqlaştıran başvəzir Mahmud Xələc (I Mahmud şah) (hökmdarlığı 1436-1469), Quri xanədanının hegemonluğuna son verdi və idarə Xələclər sülaləsinə keçdi. I Mahmud şah Qucarat, DekkanCavnpura uğurlu səfərlər etdi və Malva sultanlığının sınırlarını genişlətdi.

II Mahmud şah dönəmində (1510-1531) qonşu dövlətlərlə ilişkilər pozuldu. Sarayda müsəlmanHindu vəzirlər arasındaki iqtidar mübarizəsi getdikçə artması xarici güclərin hücumlarına zəmin hazırladı. 1531-ci ildə Mandunu ələ keçirən Qucarat ordusu, Xələclər sülaləsi üzvlərini öldürdü. Malva bir müddət sonra Hind-Türk imperatoru Sultan Hümayunun hakimiyyətinə daxil oldu.

Sənət[redaktə | əsas redaktə]

Malva İslam memarlığı (1401-1561), Dəlhi okulunun izlərini taşır. Dəğişik gərəçlərin almaşık olarak kullanılması və çinilərə yər vərilməsi bu mimarlığın ayırt ədici bir özəlliğidir və rənk öğəsinə vərilən önəmi kanıtlar. Ən əski dönəmin örnəkləri Dharda, ən yəni dönəminkilər da Manduda bulunur. Malva Sultanlığının əski başkənti Mandirdə 1454 yılında tamamlanan Cami Məscid Büyük avlusu Məkkə yönündə bəş, doğuda iki, kuzəy və günəydə üç adət olmak üzərə sivri şəkilli kəmərlərlə çəvrilidir. Mihrabın üzərində isə gəniş kubbələr vardır. Kəmərlərin üzəri isə çok sayıda küçük kubbələrlə örtülüdür. Bu cami Hindu ətkisindən uzak tamamən Türk-Müslüman sanat əsəridir. Kırmızı kum taşından yapılmıştır. Mərmərdən süsləmələri vardır.[1] Cami Məscid dışında Huşəng Şah Guri Türbəsi (1440) ilə iki katlı uzun saray Cəhaz Mahal (XV. yy) Malva Sultanlığı dönəmində ait diğər kayda dəğər yapılardandır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]