Manqo (bitki)

Manqo
Elmi təsnifat
Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Evdikotlar Klad: Bazal evdikotlar Klad: Superrozidlər Klad: Rozidlər Klad: Malvidlər Dəstə: Sabunağacıçiçəklilər Fəsilə: Anakardiumkimilər Yarımfəsilə: Anakardiumkimilər Cins: Manqo
Beynəlxalq elmi adı
Mangifera L., 1753
Şəkil axtarışı ITIS   28802 NCBI   23461 EOL   61090

Manqo (lat. Mangifera) — bitkilər aləminin sabunağacıçiçəklilər dəstəsinin anakardiumkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Arealı

İlk vaxtlar cinsə aid növlər Hindistanın Assam ştatında və Myanma dövlətinin rütubətli tropik meşələrində yayılmışdı. Hazırda isə bir çox ölkələrdə – ABŞ, Meksika, ÇXR-də, Cənubi Amerika ölkələrində, Mərkəzi Amerika ölkələrində Karib adalarında, Afrikanın tropik qurşaqlarında (məsələn Keniyada və Kot-d'İvuarda), bir çox Asiya ölkələrində (Tayland, Filippin), eləcə də Avstraliyada yetişdirilir

Çiçək açmış manqo ağacı (Kerala, Hindistan)

Əfsanəsi

Hindlilər onu "Prajayapati" – Bütün Dünyanın Tanrısının çoxsaylı təcəssümlərindən biri hesab edirdilər. Birma əfsanəsində deyilir ki, bir dəfə Buddaya böyük manqo meyvəsi gətirmişdilər. Onun ən sevimli tələbələrindən biri Ananda, müəllimi üçün onu kəsmişdi. Manqonu yeyəndən sonra, Budda onun çəyirdəyini Verdi və onun basdırılması lazım olan yeri ona göstərdi. Ananda müəlliminin istəyini yerinə yetirdi və bu zaman Budda öz əllərini yuyaraq, basdırılan yeri suladı. Dərhal çoxlu sayda gül və meyvələrlə dolu gözəl bir ağac yetişdi. Budda hər səhər ağacın yanına gəlirdi, manqo meyvəsini deşir və onun şirəsini içirdi, hansıkı onun əhval-ruhiyyəsini yüksəldir və müdriklik verirdi.

Hindistanda hələ də yeni binanın inşası zamanı, onun özülünə uzun mismarla fundamentə vurulan manqo qoyulması adəti mövcuddur. Bu yolla manqo evin bütün gələcək sakinlərinin müdafiəsinin və çiçəklənməsinin təminatçısı kimi qəbul olunur.

Manqo şirəsi

Manqo ağacı

Manqoda həddən artıq çoxlu miqdarda dəmir olduğundan, o, anemiyanın müalicə vasitələrindən biridir və hamiləlik və menstruasiya zamanı qadınlar üçün çox faydalıdır. Əzələ qıc olmasından, stress və ürəklə bağlı problemlərdən əziyyət çəkən insanlar manqo şirəsindəki kalium və maqniumun yüksək tərkibindən faydalana bilərlər. Manqo şirəsi dəriyə və saçlara nəmləndirici, qidalandırıcı, reqenrasiya və mühafizəedici təsirə malikdir.

Vətəni Birma, Şərqi Hindistan və Himalay dağlarının ətəkləridir. Dünyada hər il 16 milyon ton manqo istehsal edilir ki, bunun da 65%-i Hindistanın payına düşür. Manqo çəyirdəkli meyvələr qrupuna aiddir. Hər meyvənin daxilində iri çəyirdəyi olur. Qabığı sıx və hamardır. Meyvələrinin uzunluğu 8-24 sm, diametri 5-10 sm olmaqla bir ədədinin kütləsi 250-118 400 qr, bəzi hallarda 2-3 kq olur. Forması yumru, yumurtavari və uzunsovdur. Qabığının rəngi yaşıl, yaşılımtıl-sarı, narıncı, çəhrayı, qırmızı və qarışıq olur. Ətliyi sarı və açıq narıncı rəngdə, şirəli, turşa-şirin və sortundan asılı olaraq az və ya çox lifli olur. Dad və ətri o qədər yaxşıdır ki, ona "Bütün meyvələrin şahı" adı verilmişdir. Dünyada 1500 manqo sortu vardır və bütün sortlar 4 qrupa bölünür. Florida sortlarına Haden, Tommy Atkins, Kent; Hindistan sortlarından Alphonso, Mulgoba, Bombay, Bangalora, Pairi, Him Sagar; Filippin sortlarından Carabao, Pico, Pathiri, Aroomanis; Cənubi Hindistan sortlarından Julie, Amelie, Peter göstərilə bilər.

Manqonun tərkibində 80-83% su, 10-16% şəkər (o cümlədən 0,5-1,5% qlükoza, 2-4% fruktoza, 7-11% saxaroza), 0,4-0,8% zülal, 0,2- 0,5% üzvi turşu, 0,3-0,5% minerallı maddə, 0,1-0,4% lipidlər, 20-50 mq% C vitamini, 2-10 mq% karotin vardır. Manqo çox ətirli meyvədir. 100 qr-ı 56 kkal və ya 236 kCoul enerji verir

Sinonimləri

Heterotipik sinonimləri

• Mangas Adans.
• Phanrangia Tardieu

Növləri

• Mangifera acutigemma Kosterm.
• Mangifera altissima Blanco
• Mangifera andamanica King
• Mangifera applanata Kosterm.
• Mangifera austroindica Kosterm.
• Mangifera blommesteinii Kosterm.
• Mangifera bullata Kosterm.
• Mangifera caesia Jack
• Mangifera caloneura Kurz
• Mangifera campnospermoides Kosterm.
• Mangifera camptosperma Pierre
• Mangifera casturi Kosterm.
• Mangifera cochinchinensis Engl.
• Mangifera collina Kosterm.
• Mangifera decandra Ding Hou
• Mangifera dewildei Kosterm.
• Mangifera dongnaiensis Pierre
• Mangifera duperreana Pierre
• Mangifera flava Evrard
• Mangifera foetida Lour.
• Mangifera gedebe Miq.
• Mangifera gracilipes Hook.f.
• Mangifera griffithii Hook.f.
• Hindistan manqosu (Mangifera indica L.)
• Mangifera inocarpoides Merr. & L.M.Perry
• Mangifera khasiana Pierre
• Mangifera khoonmengiana Kochummen
• Mangifera lagenifera Griff.
• Mangifera lalijiwa Kosterm.
• Mangifera laurina Blume
• Mangifera linearifolia (Mukh.) Kosterm.
• Mangifera longipetiolata King
• Mangifera macrocarpa Blume
• Mangifera magnifica Kochummen
• Mangifera mariana Buch.-Ham.
• Mangifera merrillii Mukherji
• Mangifera minor Blume
• Mangifera minutifolia Evrard
• Mangifera monandra Merr.
• Mangifera nicobarica Kosterm.
• Mangifera odorata Griff.
• Mangifera pajang Kosterm.
• Mangifera paludosa Kosterm. ex S.K.Ganesan
• Mangifera parvifolia Boerl. & Koord.-Schum.
• Mangifera pedicellata Kosterm.
• Mangifera pentandra Hook.f.
• Mangifera persiciforma C.Y.Wu & T.L.Ming
• Mangifera pseudoindica Kosterm.
• Mangifera quadrifida Jack
• Mangifera reba Pierre
• Mangifera rigida Blume
• Mangifera rufocostata Kosterm.
• Mangifera similis Blume
• Mangifera subsessilifolia Kosterm.
• Mangifera sulavesiana Kosterm.
• Mangifera sumatrana Miq.
• Mangifera sumbawaensis Kosterm.
• Mangifera superba Hook.f.
• Mangifera swintonioides Kosterm.
• Mangifera sylvatica Roxb.
• Mangifera timorensis Blume
• Mangifera torquenda Kosterm.
• Mangifera transversalis Kosterm.
• Mangifera zeylanica (Blume) Hook.f.