Maralçılıq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Reindeer herding.jpg
Khanty children in front of a reindeer sledge.jpg

Maralçılıqheyvandarlığın bir sahəsi olaraq Şimal marallarının yetişdirilməsi ehtiva edir.

Maralçılığın ümumi xüsusiyyəti və tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Müasir araşdırmalara görə ilk dəfə maraldan ev heyvanı kimi Cənubi Sibirdə b.e əvvəllərində SomoedlərEvenklər yararlanmışlar[1]. Onlar türklər və skiflərində geniş yayılmış atçılığın təsiri ilə yaranmışdır. Tunqular maralın belində hərəkət etdikləri təqdirdə, samodiylər artıq X əsrdə maralların hərəkət etdirdiyi xizəklərdə arktikada sərbəst dolaşırlar[2]. Bundan sonra onlar bunu digər şimal xalqlarına yaymışlar. Saamilər və Haloqalandan olan şimali norveçlilər maralçılıqla IX əsrdə, Çukçalar isə XVI əsrdə tanış olmuşlar.

Günümüzdə isə maralçılıq əsasən şimal yarımkürəsinin arktik və subarktik qurşağı zonasında yayılmışdır. Hazırda Rusiya, Finlandiya, Norveçİsveç kimi ölkələrdə maralçılıq geniş yayılmışdır. Bu sahə ilə əsasən Dolqanlar, Komilər, Evenklər, Tofalar, Saamilər, Evenlər, Koryaklar, Yukagirlər, Xantılar, KvenlərÇukçalar kimi xalqlar məşğul olur.

Maralçılıq şimali tayqa, tundra və meşə tundra zolağında yayılmışdır. Yay ayları sürüləri tundra, qışda isə tayqa və tundra meşə ərazilərinə köçürülürlər. Hər dəstəni əsasən qruplar və ya maralçılıqla məşğul olan ailələr müşayyət edir. Onlar köçəri həyat sürdüyündən Çum və ya Çadırlarda yaşayırlar. Bu canlılardan hələ də neneslər və evenklər nəqliyyat vastəsi kimi istifadə edirlər. Bu marallar Avropa və Şimali Amerika ərazilərində yeni ilin simbollarından biridir.

Marallar sərt havalara dözümlü olması səbəbindən XX əsrdə onlar Qrenlandiya, KanadaAlyaska ərazilərinə yetişdirilməyə başlanmışdır. Olduqca kiçik bir dəstə isə Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adalarıKergelen arxipelaqı ərazilərinə köçürülmüşdür.

Ölkələrinə görə maralçılıq[redaktə | əsas redaktə]

1990-ci ildə keçmiş SSRİ ərazisində 2304 min baş maral saxlanılırdı. Artıq 2000-ci ildə Rusiyada cəmi 1244 min baş maral qalmışdı. 2010 ildə isə sayları 1553 min baş təşkil edir[3]. Bunların böyük qismi Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsi (660 min), Yakutiya (201 min), Çukot Muxtar Dairəsi (198 min) və Nenets Muxtar Dairəsi (166 min) əralərində yetişdirilir[4]. 2011-ci ilin 1 yanvar tarixinə olan məlumata ölkə ərazisində olan maralların 67,5 % dövlət təsərrüfatlarına saxlanılır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. XVII—XX ƏSRLƏR KARAQASLAR.
  2. Kvaşnin Y. N. NENES MARALÇILIĞI (XX-XXI ƏSR Tümen-Salexard, 2009 — S.6
  3. http://static.iea.ras.ru/books/Sever_i_severyane.pdf S. 261
  4. http://static.iea.ras.ru/books/Sever_i_severyane.pdf S. 260—261

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Попов С. П. Техника и организация убоя северных оленей. — Мурманск, 1963