Mari Jan Antuan Kondorse

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
Mari Jan Antuan Kondorse
fr. Nicolas de Condorcet
Fotoqrafiya
Doğum tarixi
17 sentyabr 1743(1743-09-17)
Doğum yeri Ribermont, Flag of France.svg Fransa
Vəfat tarixi 28 aprel 1794 (50 yaşında)
Vəfat yeri Borq la reyn, Flag of France.svg Fransa
Vəfat səbəbi Zəhərlənmə
Dəfn yeri Panthéon
Həyat yoldaşı Sophie de Condorcet[1]
VətəndaşlıqRoyal Standard of the King of France.svg Fransa
Peşəsifilosof, riyaziyyatçı, İqtisadçı, Siyasətçi, political scientist, sociologist, yazıçıbioqraf
TəhsiliParis Universiteti
VikiAnbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar

Mari Jan Antuan Kondorse (fr. Nicolas de Condorcet) (1743-1794)—fransız yazıçı, riyaziyyatçı, siyasi xadim, filosof.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Fəlsəfəsi[redaktə | əsas redaktə]

Esquisse d'un tableau historique des progres de l'esprit humain, 1795

O, şüura əsaslanmış tərəqqinin insana gətirdiyi xeyirli şeyləri göstərirdi: millətlər arasında bərabərliyə nail olmaq, sinfi fərqlərin aradan götürülməsi və dini, mənəvi səviyyənin ümumi yüksəlişi. Kondorse rasizmin aradan götürülməsinə, ticarət azadlığının genişləndirilməsinə, xəstəliyə və qocalığa görə təqaüdlərin verilməsinə, müharibələrin qadağan olunmasına, yoxsulluğun və dəbdəbənin aradan götürülməsinə, qadınlar və kişilər arasında bərabərliyin təmin edilməsinə və hamı üçün eyni imkan yaradan ümumtəhsil sisteminin yaradılmasına ümid edirdi.

Tərəqqiyə bu inam realizmlə sadəlövhlüyün qarışığı idi. Realizm ondan ibarət idi ki, bütün bu sadalananlar elmi və texniki cəhətdən həqiqətən də mümkündür. Sadəlövhlük isə bunda idi ki, filosof-maarifçilər bütün olanlara baxmayaraq, siyasi problemlərin əhəmiyyətini qiymətləndirə bilmirdilər. Məlum oldu ki, ümumi rifah halının yüksəldilməsinə çatmaq üçün təkcə maarifçilik kifayət deyil. Birinci dünya müharibəsindən sonra, tərəqqiyə olan inam ölümcül zərbə aldı. İndi elə bir adam tapmaq çətin olar ki,Maarifçilik dövrünün nümayəndələri kimi sadəlövhlüklə gələcəyə optimist nəzərlərlə baxsın. XVIII əsrin sonunda Qərbi Avropada – əvvəlcə İngiltərədə, sonralar Fransada və XIX yüzillikdə Almaniyada - yeni burjuaziya təşəkkül tapmağa başladı. Bu təşəkkül bir neçə səviyyələrdə həyata keçirdi: ideoloji, siyasi və iqtisadi.

Kapitalizmin qurulması ilə paralel olaraq, siyasi liberalizm də möhkəmlənirdi (məzhəb azadlığı və toplantı azadlığı). Mütəmadi seçkilər vasitəsi ilə hökumət üzərində ümumi nəzarəti təmin etməyə imkan verən konstitusiya idarəetmə formasının qurulması tendensiyası əmələ gəlmişdi (hətta seçki hüququ məhdud olsa da). Bu zaman hökumət iqtisadi fəaliyyətə qarışmadan həyat və mülkiyyətə zəmanət verən siyasi hakimiyyətə malik idi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. (unknown type): France, XVIIIe-XXIe siècle / red. ilə C. Bard — 1 — Presses Universitaires de France, 2017. — S. 337. — ISBN 978-2-13-078720-4