Matuşkin soğanı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Matuşkin soğanı - (lat. Allium materculae Bordz.Soğankimilər – (Alliaceae J. Agardh.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar” kateqoriyasına aiddir – En B 1ab(i, ii). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.[1][2]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaq yumurtavari və ya şarvari, 1-2 sm qalınlığında, boz qınla örtülüdür. Gövdə (6)10-20(26) sm hündürlükdə, yoğun, əsası adətən ikiyarpaqlı, uzun qınla örtülüdür. Yarpaqlar göyümtül, xətvari 6 – 20 (30) mm enində, spiralvari bükülmüşdür. Çətir çoxçiçəkli, yarımşarvari, 3-4 mm diametrindədir. Çiçəkyanlığı 5-8 mm uzunluğunda, ulduzşəkilli, yasəmən rənglidir. Erkəkcik sapı qısa, bütöv, neştərvari, bizvaridir. Sütuncuq çiçəkyanlığından qısadır. Qutucuq 2 dəfə çiçəkyanlığından qısadır.[1][2][3][4]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çiçəkləmə və meyvələmə dövrü aprel-may aylarına təsadüf edir. Soğanaqla, toxumla çoxalır. İşıqsevəndir. Kseromezofitdir.Aşağı və orta dağ qurşaqlarında qumluqlarda, quru, gilli və çınqıllı yamaclarda arst gəlinir. Dekorativ bitkidir.[1][2][5][5][6]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Naxçıvanın dağlıq və düzənlik hissəsi (Şərur, Kəngərli və Ordubad rayonları, Naxçıvan şəhərinin ətarfı).[1][2][4][7][8][9]

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyalarının təbii bərpası azalır, mənfi iqlimə və antropogen təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur. Sayı azdır.[1][2][9]

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyanın növ sayının azlığı, dekorativ və qida xüsusiyyətlərinə görə əhali tərəfindən intensiv toplanılması, otarılma. Tapdalanma və zoogen amillər. [1][2]

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülmür, yayıldığı sahələr xüsusi nəzarətə alınmalı, yeni yayılma yerləri axtarılmalıdır. [1][2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 http://www.redbook.az
  3. Гроссгейм А.А., 1940
  4. 4,0 4,1 Флора Азербайджана, 1952
  5. 5,0 5,1 İbadlı O.V., 2004
  6. Talıbov T., Quliyeva S.Q., 2007
  7. Конспект флоры Кавказа, 2006
  8. Talıbov T., İbrahimov Ə., 2008
  9. 9,0 9,1 Naxçıvan MR-in Qırmızı Kitabı, 2010