Matuşkin soğanı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Matuşkin soğanı - (lat. Allium materculae Bordz.Soğankimilər – (Alliaceae J. Agardh.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar” kateqoriyasına aiddir – En B 1ab(i, ii). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.[1][2]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaq yumurtavari və ya şarvari, 1-2 sm qalınlığında, boz qınla örtülüdür. Gövdə (6)10-20(26) sm hündürlükdə, yoğun, əsası adətən ikiyarpaqlı, uzun qınla örtülüdür. Yarpaqlar göyümtül, xətvari 6 – 20 (30) mm enində, spiralvari bükülmüşdür. Çətir çoxçiçəkli, yarımşarvari, 3-4 mm diametrindədir. Çiçəkyanlığı 5-8 mm uzunluğunda, ulduzşəkilli, yasəmən rənglidir. Erkəkcik sapı qısa, bütöv, neştərvari, bizvaridir. Sütuncuq çiçəkyanlığından qısadır. Qutucuq 2 dəfə çiçəkyanlığından qısadır.[1][2][3][4]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çiçəkləmə və meyvələmə dövrü aprel-may aylarına təsadüf edir. Soğanaqla, toxumla çoxalır. İşıqsevəndir. Kseromezofitdir.Aşağı və orta dağ qurşaqlarında qumluqlarda, quru, gilli və çınqıllı yamaclarda arst gəlinir. Dekorativ bitkidir.[1][2][5][5][6]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Naxçıvanın dağlıq və düzənlik hissəsi (Şərur, Kəngərli və Ordubad rayonları, Naxçıvan şəhərinin ətarfı).[1][2][4][7][8][9]

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyalarının təbii bərpası azalır, mənfi iqliməantropogen təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur. Sayı azdır.[1][2][9]

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyanın növ sayının azlığı, dekorativ və qida xüsusiyyətlərinə görə əhali tərəfindən intensiv toplanılması, otarılma. Tapdalanma və zoogen amillər. [1][2]

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülmür, yayıldığı sahələr xüsusi nəzarətə alınmalı, yeni yayılma yerləri axtarılmalıdır. [1][2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
  2. 1 2 3 4 5 6 7 http://www.redbook.az
  3. Гроссгейм А.А., 1940
  4. 1 2 Флора Азербайджана, 1952
  5. 1 2 İbadlı O.V., 2004
  6. Talıbov T., Quliyeva S.Q., 2007
  7. Конспект флоры Кавказа, 2006
  8. Talıbov T., İbrahimov Ə., 2008
  9. 1 2 Naxçıvan MR-in Qırmızı Kitabı, 2010