Meritokratiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dövlət idarəetməsinin formaları
Portal silver.svg
redaktə

Meritokratiya — bilik və bacarıqlara əsaslanaraq həyata keçirilən bir idarə üsuludur. Bu idarə üsulunda hakimiyyət şəxsi özəllikləri olan şəxslər arasında bərabər bölüşdürülür, ayrı-seçkilik yoxdur. Xüsusən cəmiyyətin idarə edilməsində istifadə olunan bu idarə üsulunda əsas məqsəd daha savadlı və bacarıqlı şəxslərin seçilməsidir.

Etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Meritokratiya ifadəsi ilk dəfə britaniyalı sosioloq Maykl Yanq tərəfindən 1950-ci illərdə özünün “Meritokratiyanın Yüksəlişi” (ing. The Rise of Meritocracy) əsərində istifadə olunmuşdur.[1][2] Bu söz latınca meritum ilə yunanca kratein (yun. κρατεῖν) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Meritokratiya dilimizə cəmiyyətdə dəyərlilərin, seçkinlərin güclü və nüfuslu olmasını müdafiə edən bir siyasi baxış kimi tərcümə olunur.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Alimlərin hesablamalarına görə ilkin inzibati meritokratiya nümunələri qədim Çinə gedib çıxır. Bu anlayış qədim Çində təxminən e.ə. VI əsrdə formalaşmağa başlayıb və həmin zaman görkəmli çinli filosof Konfutsi tərəfindən müdafiə edilmişdir. Qin və Han sülalələri öz hakimiyyətlərini qoruyub saxlamaq, ölkə ərazisində yaymaq üçün meritokratiya sistemini inkişaf etdirmişlər.

XVII əsr: Avropaya yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Meritokratiya məvhumu XVII əsrdə Çindən Britaniyanın nəzarəti altında olan Hindistana, daha sonra isə AvropayaABŞ-a yayılmışdır. Konfutsiçilər tərəfindən göndərilmiş mətnin tərcüməsi - meritokratiya anlayışı Qərbə çatmış və sonralar bundan Avropada hökm sürən qədim rejimə qarşı alternativ vasitə kimi istifadə olunmuşdur.

Müasir meritokratik dövlətlər[redaktə | əsas redaktə]

Sinapur[redaktə | əsas redaktə]

Meritokratiya Sinqapurda daxili ictimai siyasətin formalaşmasında əsas prinsip kimi anlaşılır.

Ekvador[redaktə | əsas redaktə]

Ekvadorda isə Sinqapur hökumətinin texnixi məsləhəti ilə Ekvador Əmək Nazirliyinə bağlı olan Ekvador Meritokratiya İnstitutu fəaliyyət göstərir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Paul Kamolnick (2005). "The just meritocracy: IQ, class mobility, and American social policy". Greenwood Publishing Group. ss. s. 87.
  2. Boris Ford (1992). "The Cambridge cultural history of Britain". Cambridge University Press. ss. s. 34.