Metodizm

Vikipediya saytından
Naviqasiyaya keç Axtarışa keç

Metodizm və ya digər bilinən adı ilə Metodist hərəkatı protestant xristian ənənəsidir. John Wesley tərəfindən əsası qoyulmuşdur[1]. Digər görkəmli şəxslər Corc Uaytfild və Conun qardaşı Çarlz Ueslidir. Onlar metodist adlanırlar, çünki onlar öz xristian inanclarını yaşamaq üçün metodik bir yol izləyirlər[2][3]. Wesley müqəddəs olmağın metodist inancının ən vacib hissəsi olduğunu söylədi. Metodistlər Allah tərəfindən yaradılmışdır. Metodistlər 18-ci əsrdə İngiltərə kilsəsində dirçəliş hərəkatı olaraq başladılar. Uesli öldükdən sonra onlar ayrı bir kilsə oldular. Hərəkat missionerlər vasitəsilə yayıldı[4]. Onun dünya üzrə təxminən 80 milyon müridi var.

Metodist məzhəbləri tərəfindən dəstəklənən Wesleyan teologiyası müqəddəsləşmə prosesinə və imanın xristianın xarakterinə dəyişdirici təsirinə diqqət yetirir. Fərqli təlimlər — yeni doğuş[5], əminlik[6][7], verilmiş salehlik, tam müqəddəsləşmə imkanı və təqva işlərinin yerinə yetirilməsi ilə ortaya çıxan Allaha itaət daxildir. Müqəddəs Yazı əsas orqan hesab olunur, lakin metodistlər də xristian ənənələrinə, o cümlədən tarixi inanclara baxırlar. Metodistlərin əksəriyyəti Allahın Oğlu İsa Məsihin bütün bəşəriyyət üçün öldüyü və xilasın hamı üçün mümkün olduğu doktrinasını qəbul edir. Bu, Tanrının seçilmiş bir qrup insanların xilasını əvvəlcədən müəyyən etdiyinə dair İslahatçı (Kalvinist) fikrə qarşı çıxan Wesleyan-Arminian doktrinasıdır. Bununla belə, Whitefield və hərəkatın bəzi digər erkən liderləri Kalvinist Metodistlər hesab olunurdular və Kalvinist mövqeyini qəbul etdilər.

Hərəkat liturgik istifadədə müxtəlif ibadət formalarını, o cümlədən yüksək kilsə və aşağı kilsə ənənələrini, həmçinin ilin müəyyən vaxtlarında keçirilən çadırların canlanması və düşərgə görüşlərini əhatə edir[8]. İngilis Metodist ənənəsindən olan məzhəblər daha az ritualist olsa da, Amerika Metodizmində ibadət Metodist məzhəbindən və yığıncağından asılı olaraq dəyişir[9]. Metodist ibadəti rüblük eşq ziyafəti və ayıqlıq xidməti ilə seçilir. eləcə də insanların müvafiq olaraq Yeni Doğuş və tam müqəddəsləşməni yaşamağa dəvət olunduğu Yeni il ərəfəsində qurbangah çağırır[10][11]. Onun Yeni Doğuşdan sonra (və tam təqdis olunduqdan sonra) lütfdə böyüməyə vurğu etməsi xristian həyatında həvəsləndirmək üçün sinif yığıncaqlarının yaradılmasına səbəb oldu[12]. Metodizm zəngin musiqi ənənələri ilə tanınır və Çarlz Uesli Metodizmin bir çox himnlərinin yazılmasında mühüm rol oynamışdır[13].

  1. Strong, Douglas M., Wesleyan-Methodist and Holiness Traditions // The Cambridge Companion to American Protestantism, 2022, 435–460, doi:10.1017/9781108756297.024, ISBN 978-1-108-48532-6, İstifadə tarixi: 2024-04-11. "Methodism – the Christian tradition that traces its heritage to John Wesley"
  2. "Methodist Church". BBC. 12 July 2011. 5 February 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 January 2017.
  3. Garrison, Stephen O. Probationer's Handbook (English). Eaton and Mains. 1908. 21, 41.
  4. American Methodism. S. S. Scranton & Company. 1867. səh. 29. İstifadə tarixi: 18 October 2007. But the most-noticeable feature of British Methodism is its missionary spirit, and its organized, effective missionary work. It takes the lead of all other denominations in missionary movements. From its origin, Methodism has been characterized for its zeal in propagandism. It has always been missionary.
  5. Stokes, Mack B. Major United Methodist Beliefs (ingilis). Abingdon Press. 1998. səh. 95. ISBN 978-0687082124.
  6. Abraham, William J.; Kirby, James E. The Oxford Handbook of Methodist Studies (ingilis). Oxford University Press. 2009. ISBN 978-0191607431.
  7. "Distinctive Emphases of Methodist Belief" (PDF). The Methodist Church in Ireland. 4 August 2020 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-11-01.
  8. Iovino, Joe. ""Fishing with a large net": United Methodist camp meetings" (ingilis). The United Methodist Church. 4 September 2018. 4 June 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 June 2021.
  9. Tucker, Karen B. Westerfield. American Methodist Worship. Oxford: Oxford University Press. 2001. 11–12. ISBN 978-0198029267.
  10. Tovey, Phillip. The Theory and Practice of Extended Communion. Routledge. 24 February 2016. 40–49. ISBN 9781317014201.
  11. Eckett, Robert. Methodism (ingilis). Hamilton, Adams, & Co. 1865. səh. 129.
  12. Thomas, Louisa. "The Relevance of the 18th Century Wesleyan Class Meeting in the 21st Century Church". The Allegheny Wesleyan Methodist (ingilis). Allegheny Wesleyan Methodist Connection. 80 (8). August 2018: 8–9.
  13. A Collection of Hymns, for the use of the people called Methodists. T. Blanshard. 1820. ISBN 978-0-19-812529-7. İstifadə tarixi: 31 December 2007.