Məzmuna keç

Mingəçevir

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Mingəçevir şəhəri səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Respublika tabeli şəhər
Mingəçevir
40°46′12″ şm. e. 47°02′56″ ş. u.HGYO
Ölkə
Region Mərkəzi Aran iqtisadi rayonu
Başçı İlham İsmayılov
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub 1946
Sahəsi
  • 47 km²
Mərkəzin hündürlüyü 55 m
Əhalisi
Əhalisi
  • 101.200 nəf. (1959, 1970, 1979, 1989, 1999, 2009, 2019)
Rəsmi dili
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi AZ 4500
Nəqliyyat kodu 45
Digər
mingechevir-ih.gov.az
Mingəçevir xəritədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mingəçevir — Azərbaycanda şəhər.[1] Kür çayının sahillərində yerləşən və Azərbaycanın əhali sayı etibarilə dördüncü böyük şəhəridir.[2][3] 11 noyabr 1948-ci ildə şəhər statusu almışdır. 4 fevral 1954-cü ildə respublika tabeli şəhər kateqoriyasına keçirilmişdir.

Mingəçevir şəhəri şərq, cənub və qərb tərəfdən Yevlax rayonu, şimaldan isə Mingəçevir Su anbarı ilə həmsərhəddir.

Etimologiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

"Mingəçevir" toponimin necə yaranması barədə müxtəlif ehtimallar mövcuddur. Burada e.ə. I əsrdə məşhur Roma sərkərdəsi Pompey və alban çarı Oris arasında döyüş olmuşdur. Tarixçilərin ehtimalına görə albanlar indiki bəndin ərazisində Pompey qoşunlarını gözləyiblər. Oris ordusunun bir hissəsini ayrı-ayrı manqalara bölüb, ehtiyatda saxlamış və lazım gəldikdə "Manqaça vur" sözləri ilə əmr etmişdir. "Mingəçevir" toponiminin meydana gəlməsində ərəblərin Azərbaycanda olmalarının da müəyyən təsiri olmamış deyil. Elxanilər hərəkatının yatırılması üçün Azərbaycana göndərilmiş ərəb sərkərdəsi Məniçöhrün qızı döyüşlərin birində həlak olur və atası onu yadigar qılıncı və atı ilə birlikdə Kürün sahilində dəfn edir. Ehtimal var ki, "Mingəçevir" sözü Məniçöhrün adı ilə bağlıdır.

Ziya Bünyadov "Mingəçevir" adını 839-cu ildə xilafətə qarşı çıxmış Babək üsyanını yatırmaq üçün Azərbaycana göndərilmiş ərəb sərkərdəsi Mingəçevir Əl-Fərqaninin adı ilə bağlayır.[4]

Ehtimallardan biri də toponimin "Min, gəl, çevril" olmasıdır. Professor Tofiq Hacıyev Midiyanın Mannanın xarabalıqları üzərində, məhz onun əsasında yarandığını qeyd edir. Onun fikrincə albanların "mik" tayfası qədim mak (manq-manna) tayfa birliyinin davamıdır. "Mik" sözü "mak" sözünün fonetik variantıdır və bu sözün əsli ehtimal ki, "minq" şəklində olmuşdur. Ona görə də T. Hacıyev "manna" sözünün mənbələrdə göstərilən "minni" variantını "mingi" (minqe) şəklində görməyi doğru sayır və "Mingəçevir" adının "minki" və "savir" tayfa adlarının birləşməsindən yarandığını bildirir. Minkisavir " Minkicavir " Mingəçevir. Savirlər tarixən Qafqazda yaşamış və Azərbaycan xalqının soykökündə iştirak etmiş qədim türk tayfasıdır. Tanınmış alim Əjdər Fərzəli Qorqud "bu yerlərin qədim yaşayış məskəni Sevit torpağı " Mingəsi adını daşıdığını bildirir. Mingə qədim türk qəbiləsinin adı olub"

Ehtimal edilir ki, "Sevit Mingə" adı zaman keçdikdə "Mingə Sevit", nəhayət, bugünkü "Mingəçevir" şəklinə düşmüşdür.

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Cənub fillərinin qalıntısı, eramızdan əvvəl 600–400 min il (Mingəçevir Tarix muzeyi)
Mingəçevir kilsə kompleksi xaçları

Mingəçevir ərazisi yaşayış məntəqəsi kimi çox-çox qədimdir. 5 min il bundan əvvəl Mingəçevirdə kiçik rayon kimi qaynar həyat mövcud olmuşdur. Yerli əhali əkinçilik, sənətkarlıq, balıqçılıq, atçılıq və s. sahələrlə məşğul olaraq özlərinin maddi və mənəvi aləmini yaratmışlar. Sonra gələn minilliklərdə, xüsusilə antik dövrdə də yerli alban əhali özlərinin tarixi, mədəniyyətini və ədəbiyyatını yaratmışlar. Bu baxımdan Mingəçevirdə tapılan maddi-mədəniyyət qalıqlarından alban yazıları və kitabə (Mingəçevir – Sudağılan epitafiyası) böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bu ərazidə yaşayış hələ e.ə. III minillikdə mövcud olmuşdur. Arxeoloji qazıntılar sübut edir ki, burda yaşayan insanlar böyük cəmiyyət mədəniyyətinə malik olublar. Tapılan yunan, Roma və arşap pulları sübut edir ki, burada ticarət inkişaf edibmiş. Türk səyyahı Övliya Çələbinin "Səyahət" əsərində Mingəçevirin Kür çayının sağ sahilindəki hissəsində olan yaşayışdan və burda olan toxuculuqdan, hamamxanalardan və s. yazmışdır.[5] Burada aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı çox maraqlı qədim əşyalar tapılmışdır. Məsələn, Azərbaycanda tapılmış ən qədim sırğa Mingəçevirdən, Tunc dövrünə aid edilən 5 № -li kurqandan tapılmışdır.[6] İlk dəfə burada 1871-ci ildə alman həvəskar arxeoloqu F. S. Bayer tərəfindən səthi tədqiqat işləri aparılmış və o Mingəçeviri dirəklər üzərində qurulmuş rayon kimi təsvir etmişdir. Bundan sonra Mingəçevir uzun illər arxeloqların diqqət mərkəzində olmamışdır. Yalnız 1935-ci ildə professor Y. A. Paxomovun rəhbərliyi altında qazıntılara başlanılmış, iki qədim yaşayış məskəni və müxtəlif qəbir növləri aşkar edilmişdir.

Mingəçevir ərazisinin sistemli və planlı tədqiqi İkinci dünya müharibəsindən sonra burada su elektrik stansiyasının tikintisi ilə əlaqədar respublika Elmlər Akademiyasının Rəyasət heyətinin qərarı ilə 1946–53-cü illərdə mərhum tarixçi alim S. M. Qazıyevin rəhbərliyi altında Boz dağ silsiləsinin cənubunda, Kür çayının hər iki sahilində aparılmış və daha 2 yaşayış yeri və 4 böyük qəbiristanlıq aşkar edilmişdir. Bu da cənubi Qafqazda ən iri arxeloji kompleksdir. Arxeloji qazıntılar zamanı eneolit dövründən başlayaraq (b.e.ə. III minillikdən XVII əsrədək) ayrı-ayrı tarixi dövrləri özündə ardıcıl əks etdirən 20 mindən artıq, (bəzi mənbələrdə 40 min) maddi-mədəniyyət nümunələri tapılmışdır. Bunların arasında torpaq, kurqan, katakomba və küp qəbirləri, istehsal vasitələri, məişət və bəzək əşyaları, pul sikkələri, tuncdan düzəldilmiş müxtəlif silah növləri, ticarət mübadiləsi yolu ilə uzaq ölkələrdən gətirilmiş məmulatlar və s. olmuşdur.

Mingəçevir rayon kimi orta əsrlərdə daha da inkişaf etmişdir. XVII əsr türk səyyahı Övliya Çələbi "Səyəhatnamə"sində Mingəçevir haqqında məlumat verərkən, onu Kür çayının sağ sahilində Boz dağın yaxınlığında yerləşən böyük yaşayış məntəqəsi kimi adını çəkir və burada ipək istehsal edən emalatxanalar, sənətkarlıq məhəllələri, mədrəsə və məscidlərin olduğundan xəbər verir. Mingəçevir Alban dövlətinin inkişaf etdiyi dövrlərdə ən mədəni bir mərkəz kimi tanınmışdır. Alban hökmdarı Arsvahanın və yerli nüfuzlu ruhani Beniaminin təşəbbüsü ilə "Alban əlifbası tərtib edildikdən, ölkədə məktəblər açıldıqdan sonra" Mingəçevir daha da inkişaf etmişdir. Qədim Mingəçevir İpək yolunun aparıcı qollarından biri olmaqla minilliklər boyu Kür çayı vasitəsilə qayıqlarla Gürcüstana, oradan Rioni çayı ilə Qara dəniz sahil rayonlərinə müxtəlif çeşidli mallar daşınmışdır. Eləcə də, yaxın Şərq ölkələrinə, Azərbaycanın qədim rayonlərinə mühüm karvan ticarət yolu buradan keçmişdir.

Alman hərbi əsirlərin Mingəçevirdə tikdikləri ev

Arxeloji qazıntılar zamanı bəzəkli şüşə məmulatları, qızıl və gümüşdən qablar, bəzək əşyaları, bir sıra qədim Şərq ölkələrinin sikkələrinin tapılması Mingəçevirin ticarət, sənətkarlıq, mədəni əlaqələrinin yüksək səviyyədə olmasından xəbər verir. Böyük ticarət yolu üzərində yerləşən Mingəçevir Kür çayında ən münasib keçid kimi XVIII–XIX əsrlərdə, hətta XX əsrin əvvəllərində öz əhəmiyyətini itirməmişdir. Qədim Mingəçevirlə bağlı faktlara Plutarxın, Strabonun, Ptolomeyin və başqa tanınmış tarixçi, coğrafiyaşünasların əsərlərində də rast gəlmək olur.[7]

Mingəçevir İkinci dünya müharibəsindən sonra yaradılan gənc sənaye şəhəridir. Şəhərin tikintisində 20.000-ə yaxın insan, həmçinin İkinci dünya müharibəsi dövründə əsir düşmüş 10.000 Almaniya əsiri də çalışmışdı.[8] Şəhərin böyüməsi və inkişafı da burada qurulan elektroenergetika, maşınqayırma, neft-kimya, kimya, habelə yüngül və yeyinti məhsulları sənaye obyektlərinin tikintisi ilə bağlıdır.

Coğrafiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İqlimi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mingəçevir şəhərinin iqlimi mülayim istidir. Orta temperatur yanvar ayında müsbət 3.9 dərəcə, iyul ayında 27.8 dərəcədir. İllik yağıntı 418 mm.[9]

Mingəçevir iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Mütləq maksimum, °C 14 18 23 34 38 40 39 39 35 29 22 16 29
Maksimum orta, °C 8 10 15 22 27 33 35 35 29 22 15 10 21,8
Orta temperatur, °C 3,1 4,5 8,4 15,1 20,1 24,3 27,7 26,6 22,7 16 10,3 5,3 15,4
Minimum orta, °C 1 1 4 9 14 19 22 21 17 12 7 3 10,8
Mütləq minimum, °C −3 −4 −1 4 8 14 18 18 12 7 1 −2 6
Yağıntı norması, mm 13 17 22 25 19 12 8 5 16 26 23 14 200
Mənbə:

Coğrafi mövqeyi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mingəçevir dənizkənarı bulvarı

Mingəçevir şəhəri Kür çayının üzərində su-elektrik stansiyasının tikintisi ilə bağlı salınmışdır. 11 noyabr 1948-ci ildə şəhər statusu almışdır. Bakıdan 323 km məsafədə yerləşir. Bakı-Tbilisi dəmir yolundan 17 km aralıdır. Respublika miqyaslı hava limanı 30 km məsafədə Yevlax rayonunda, beynəlxalq miqyaslı hava limanı Gəncə şəhərində 80 km məsafədə yerləşir. Coğrafi cəhətdən şəhər respublikanın mərkəzində Kür çayının hər iki sahilində salınmışdır. Mingəçevir su anbarı şəhərin şimal-qərbində 3 km məsafədə yerləşir. Su anbarının həcmi 15,7 milyard kub metr, uzunluğu 70 km, maksimal eni 18 km, su örtüyünün sahəsi 605 km², orta dərinliyi 27 metr (maksimal dərinliyi 83 metr), səviyyə dəyişkənliyi 5–7 metrdir. Su anbarının qarşısını kəsən bəndin uzunluğu 1550 metrdir.  mm.[10]

Mingəçevir su anbarının sahilində Mingəçevir çimərliyi var[11].

Əhalisi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mingəçevir şəhərinin ərazisi 130 km², yerli əhalisi 105.671 nəfər, məcburi köçkün 20.740 nəfərdir. 2018-ci ilin siyahıya alınmasına görə əhalinin 50,5% kişi, 49,5 % qadındır. Yerli əhalinin 98,05 faizi azərbaycanlı, 1,95 faizi 15-ə yaxın millətin nümayəndələridir.

Əhalinin sayıİl020.00040.00060.00080.000100.000120.00019501960197019801990200020102020MingəçevirƏhali statistikası
İlSayı
1959 19.904 [12]
1970 43.092 [13]
İlSayı
1979 59.200 [14]
1989 82.300 [14]
İlSayı
1999 94.000 [14]
2009 96.300 [14]
İlSayı
2019 101.200 [14]
Mingəçevirdə bulaq

Əhalinin etnik tərkibi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Siyahıyaalınma ili 1959[15] 1970[16][17] 1979[16][18] 1999[16][19] 2009[20] 2019[21]
azərbaycanlılar 11.021 (55,4 %) ▲27.851 (64,6 %) ▲45.291 (76,6 %) ▲92.206 (98,1 %) ▲95.700 (99,37 %) ▲101084 (99,86 %)
ruslar 4.170 (21,0 %) ▲8.100 (18,8 %) ▼6.920 (11,7 %) ▼1.054 (1,1 %) ▼413 (0,43%) ▼89 (0,09 %)
ermənilər 3.799 (19,1 %) ▲5.174 (12,0 %) ▼5.147 (8,7 %) ▼5 (<0,1 %) məlumat yoxdur ▼2 (<0,1 %)
ləzgilər 66 (0,3 %) ▲94 (0,2 %) ▲162 (0,2 %) ▼155 (0,2 %) ▼52 (0,5%) ▼6 (0,01 %)
gürcülər 47 (0,2 %) ▲56 (0,1 %) ▼38 (0,1 %) məlumat yoxdur ▼6

(<0,1%)

 ▼3

(<0,1%)

yəhudilər 39 (0,2 %) 39 (0,1 %) ▲40 (0,1%) ▼2 (0,1%) məlumat yoxdur ▼1

(<0,1%)

osetinlər 24 (0,1 %) məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur
tatlar 3 (0,1 %) ▼1 (0,1 %) 1 (0,1 %) məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur
avarlar 2 (0,1%) ▼1 (0,1 %) ▲85 (0,1 %) məlumat yoxdur ▼6

(<0,1%)

 məlumat yoxdur
kürdlər 0 (0,0%) ▲1 (0,1 %) ▲5 (0,1 %) 5 (0,1 %) ▲7

(<0,1%)

 məlumat yoxdur
ukraynalılar məlumat yoxdur 713 (1,7 %) ▼557 (0,9 %) ▼367 (0,4 %) ▼20 (<0,1 %) ▼6 (<0,1 %)
tatarlar məlumat yoxdur 314 (0,7 %) ▼296 (0,5 %) ▼122 (0,1 %) ▼38 (<0,1%) ▼3 (<0,1 %)
udinlər məlumat yoxdur 27 (0,1 %) ▲108 (0,2 %) məlumat yoxdur
saxurlar məlumat yoxdur 0 (0,0 %) 0 (0,0 %) məlumat yoxdur məlumat yoxdur ▲1

(<0,1%)

türklər məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur 17 (0,1%) ▼16

(<0,1%)

 ▼12

(<0,1%)

talışlar məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur
digərləri məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur məlumat yoxdur 46 (<0,1%) ▼16 (<0,1 %)
cəmi 19.904 43.092 59.163 94.039 96.304 101223

İqtisadiyyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mingəçevir respublikanın 4-cü iri sənaye mərkəzidir.[22] Ölkənin 60 faizdən çox elektrik enerjisini istehsal edən "8 Noyabr" Elektrik Stansiyası, Azərbaycan İstilik Elektrik stansiyası və SES silsiləsi ilə yanaşı rayonda elektrotexnika müəssisələri "Azərkabel" və "İzolit" ASC-lər, kimya və neft-kimya müəssisələri "Şüşə-lifi", "Texniki-rezin" və "Regenerat" ASC-lər, maşınqayırma müəssisələri "Azyolneftmaş" və "Maşın-təmir" ASC-lər, yüngül sənaye müəssisələri "Toxucu" ASC və "Nur" tikiş fabriki, yeyinti sənayesi müəssisələri Ət kombinatı və çörəkbişirmə müəssisələri və digər sənaye məhsulları istehsalı sahələri yerləşir.

Energetika

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1945-ci ildə Kür çayının Bozdağın arasından keçən yerində böyük Su Elektrik Stansiyasının inşası başlayır. Stansiya 1954-cü ildə işə salınıb. Mingəçevir su anbarının nominal hündürlük həddi 83 metr, maksimal hədd isə 85,5 metrdir. Su tutumu 16 milyard 300 milyon kubmetrdir. Anbarda suyun mühafizəsi 87 metrə qədər qalxa bilər. Su anbarına saniyədə 1200 kubmetrə qədər su daxil olur. Bu həcmin saniyədə 650 kubmetri su-elektrik stansiyası vasitəsi Kür çayına, 125 kubmetri isə Qarabağ və Şirvan kanallarına buraxılır. Anbarda su böhran həddə çatdıqda qapılar açılır və Kür çayına saniyədə 2 min kubmetrə qədər su buraxılır.

Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası

Mingəçevir SES-dən 18 kilometr aşağıda Varvara SES-i yerləşir. Həmin SES vasitəsilə 2 milyard kubmetrə yaxın suyun saxlanılmasına imkan var.[23]

Bundan başqa Mingəçevirdə Cənibi Qafqazın ən böyük istilik elektrik stansiyası fəaliyyət göstərir. Stansiyanın tikintisinə 1974-cü ildə başlanmış, 1981-ci ildə stansiyanın 1№-li enerji bloku istismara verilmişdir. 2 №-li enerji bloku 1982-ci ildə, 3 №-li enerji bloku 1983-cü ildə, 4 №-li enerji bloku 1984-cü ildə, 5 №-li enerji bloku 1985-ci ildə, 6 №–li enerji bloku 1986-cı ildə, 7 №–li enerji bloku 1989-cu ildə, 8 №–li enerji bloku 1990-cı ildə istismara verilmişdir. Hər enerji blokunun gücü 300 meqavat olmaqla stansiyanın ümumi gücü 2400 meqavatdır. Hazırda stansiyada 2362 nəfər işçi çalışır. İstehsal edilən enerji 5 ədəd 330 kilovoltluq və 1 ədəd 500 kilovoltluq hava xətləri ilə ötürülür.

2025-ci ildə Mingəçevirdə 1880 meqavat gücündə "8 Noyabr" Elektrik Stansiyası istifadəyə verilmişdir. Stansiyanın inşasında İtaliya və Çin şirkətləri iştirak etmişdir. Yeni stansiyanın istismara verilməsi ilə Mingəçevir Azərbaycanın əsas energetika mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, Cənubi Qafqazın mühüm enerji mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini daha da gücləndirmişdir. “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyasının 1800 meqavatlıq generasiya gücü və Mingəçevir Su Elektrik Stansiyasının 400 meqavatdan çox gücü ilə birlikdə şəhərdə 4000 meqavatdan artıq generasiya gücü formalaşmışdır. 2025-ci ildə Mingəçevirdə ölkənin elektrik enerjisinin 40 faizindən çoxunun istehsal edildiyi bildirilmişdir.[24]

Təhsil

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mingəçevirdə 1 ali təhsil müəssisəsi — Mingəçevir Dövlət Universiteti, 2 orta ixtisas təhsili müəssisəsi — Mingəçevir Turizm Kolleci və Mingəçevir Tibb Kolleci yerləşir. Şəhərdə, həmçinin Milli Qəhrəman Ruslan Muradov adına Texniki Humanitar Lisey və Mingəçevir şəhər Təbiət, Riyaziyyat və Humanitar Elmlər Təmayüllü Lisey fəaliyyət göstərir. Təhsil infrastrukturuna 1 peşə təhsili müəssisəsi, 22 ümumtəhsil məktəbi, 2 məktəbdənkənar təhsil müəssisəsi və 22 məktəbəqədər təhsil müəssisəsi daxildir.[25]

Mədəniyyət

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Teatr və incəsənət

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mingəçevirin teatr həyatının əsas müəssisələrindən biri Mingəçevir Dövlət Dram Teatrıdır. Mingəçevir Dövlət Rəsm Qalereyası şəhərin təsviri sənət müəssisələrindən biridir. Qalereyada rəsm əsərlərinin sərgiləri, yaradıcılıq görüşləri və digər tədbirlər keçirilir. Şəhərdə fəaliyyət göstərən mədəniyyət müəssisələrindən biri A. Niftəliyev adına Mədəniyyət Mərkəzidir. Mərkəzin nəzdində xalq yaradıcılığı klubu da fəaliyyət göstərir.[26]

Memarlıq

[redaktə | vikimətni redaktə et]

XX əsrin ikinci yarısında Mingəçevirin yaşayış binaları əsasən yeni sənaye şəhərlərinin tikintisində tətbiq olunan şəhərsalma prinsipləri əsasında inşa edilmişdir.[27] Mingəçevir şəhərinin inkişafını tənzimləyən sənədlərdən biri 15 noyabr 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş Baş Plandır. Sənəd şəhərin 2033-cü ilə qədər inkişafını nəzərdə tutur.[28] Baş Planda şəhərin yaşayış, sənaye, ictimai və digər funksional zonalarının inkişafı, nəqliyyat şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi, mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin yenilənməsi və şəhər mərkəzinin inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur.[28]

İdman

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mingəçevir avarçəkmə üzrə yarışların və təlim-məşq toplantılarının keçirildiyi şəhərlərdən biridir. Şəhərdəki avarçəkmə bazasının tarixi XX əsrin ikinci yarısına gedib çıxır. 1970-ci illərdə Mingəçevir Sovet İttifaqında avarçəkmə mərkəzlərindən birinə çevrilmiş və müxtəlif müttəfiq respublikalardan idmançılar burada keçirilən yarışlarda iştirak etmişlər.[29] 1980-ci illərin sonlarından 1990-cı illərin sonlarına qədər avarçəkmə bazasından əvvəlki səviyyədə istifadə olunmamışdır. Sonrakı illərdə bazanın yenidən qurulması həyata keçirilmişdir.[29] Mingəçevirdə "Prezident Kuboku" beynəlxalq reqatası kimi avarçəkmə üzrə müxtəlif respublika və beynəlxalq yarışlar keçirilir. 2010-cu ilin yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə Mingəçevir Reqatası da həmin il Azərbaycanda keçirilmiş beynəlxalq idman yarışları sırasında göstərilmişdir.[30]

14 oktyabr 2010-cu ildə Kür Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi istifadəyə verilmişdir. Kompleksdə avarçəkmə bazası, avarçəkmə klubu, qayıqların saxlanması üçün anqar, üzgüçülük hovuzu, idman zalı, tennis kortu və mehmanxana yerləşir.[31]

Şəhərdə futbol oyunları üçün Yaşar Məmmədzadə adına Mingəçevir şəhər stadionundan istifadə olunur.[32] Mingəçevir şəhərini ölkə futbol yarışlarında Mingəçevir FK təmsil edir. 2025–2026 mövsümündə klub I Liqada çıxış etmişdir.[33]

Turizm

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Şəhərdə Mingəçevir Turizm Kolleci fəaliyyət göstərir. Mingəçevir su idman növləri, geniş meşə və yaşıllıq əraziləri ekoturizm potensialına sahibdir. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı Mehmanxana (hotel) və mehmanxana tipli obyektlərin fəaliyyəti haqqında hesabatında göstərilmişdir ki, Mingəçevir şəhərində 2025-ci ilin ilk yarısında 6782, 2026-ci ilin ilk yarısında isə 5550 şəxs yerləşib. Ötən il ilə müqayisədə azalma müşahidə olunsa da, Mingəçevir şəhəirinin Mərkəzi Araq iqtisadi rayonu üzrə ən çox yerli və xarici turist şəhər olub.[34]

Televiziya

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1. MTV — Mingəçevir Televiziya və Radio Şirkəti[35] 4 may 1998-ci ildən etibarən fəaliyyətə başlamışdır. 1 il ərzində 60 gün əsassız yayımı həyata keçirilmədiyininə görə Milli Televiziya və Radio Şurasının 24 may 2021-ci il tarixli 07/3 saylı Qərarı ilə lisenziyasının ləğv edilməsi ilə fəaliyyəti dayandırıldı[36][37]. "Mingəçevir" TV-nin təsisçisi Məmmədov Vahid Əziz oğlu idi.

2. Alvin Channel Televiziyası.[38][39] 1 aprel 2020-ci ildə Mr. Alvin Film Studio M. M. C tərəfindən Yaradılmışdır.[35] Hal hazırda Kabel televiziyaları vasitəsilə İPTV plartformalarında fəaliyyət göstərməkdədir. "Alvin Channel Televiziyası"təsisçisi Elvin Mütaliboğludur.

Tanınmış sakinləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Qardaş şəhərlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Qalereya

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 28 fevral 2024. 14 mart 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 5 aprel 2024.
  2. ↑ "2024-cü ildə Azərbaycan Respublikasının iqtisadi rayonları və inzibati ərazi vahidləri üzrə əhalinin orta illik sayı". stat.gov.az. 2024. 13 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  3. ↑ "Şəhər haqqında". Mingəçevir İH. 1 yanvar 2026. 13 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  4. ↑ "Tarixi – MİNGƏÇEVİR ŞƏHƏR Icra Hakimiyyəti". mingechevir-ih.gov.az. 18 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 mart 2021.
  5. ↑ Nəsib Bayramoğlu Mingəçevirdə qalan ömür, səh 224. Bakı, Azərbaycan: Çinar-çap, 2006-cı il
  6. ↑ "Azərbaycanın Etnoqrafiyası, 1-ci Cild, səh 394 – Prezident Kitabxanası" (PDF). 25 iyul 2012 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 9 avqust 2011.
  7. ↑ "Mingəçevir haqqında". 12 oktyabr 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2011.
  8. ↑ Maschke, Erich (Hrsg.): Zur Geschichte der deutschen Kriegsgefangenen des zweiten Weltkrieges. Verlag Ernst und Werner Gieseking, Bielefeld 1962–1977.
  9. ↑ NModern. "Coğrafi mövqeyi | Azərbaycan Respublikası Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti". mingechevir-ih.gov.az (az.). 14 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2026.
  10. ↑ "Mingəçevir şəhəri haqqında məlumat". 9 oktyabr 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2011.
  11. ↑ Bəşirov, Şahnəzər. "Mingəçevir çimərliyində təhlükəsizlik qaydalarına ciddi riayət olunur". AZƏRTAC (az.). 11.07.2017. İstifadə tarixi: 2026-08-15.
  12. ↑ SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1959).
  13. ↑ SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1970).
  14. 1 2 3 4 5 Azərbaycan Respublikasının iqtisadi rayonları və inzibati ərazi vahidləri üzrə daimi əhalinin sayı. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi. (İstifadə tarixi: 23 avqust 2026).
  15. ↑ "Этнокавказ. Национальный состав населения Мингечаурского горсовета по переписи 1959 года". 23 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 noyabr 2020.
  16. 1 2 3 "Этнокавказ. Национальный состав населения Азербайджана". 28 mart 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 noyabr 2020.
  17. ↑ "Русские и украинцы в Азербайджане 1970". www.ethno-kavkaz.narod.ru. 9 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
  18. ↑ "РАСПРЕДЕЛЕНИЕ РУССКИХ И УКРАИНЦЕВ ПО АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫМ ЕДИНИЦАМ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ ССР (1979 г.)". (#archive_missing_date) tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  19. ↑ "РАСПРЕДЕЛЕНИЕ РУССКИХ И УКРАИНЦЕВ ПО АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫМ ЕДИНИЦАМ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ (1999 г.)". (#archive_missing_date) tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  20. ↑ "Mingəçevir şəhəri. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi". 24 oktyabr 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 oktyabr 2018.
  21. ↑ "Mingəçevir şəhəri". Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi (az.). 2019. 14 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2026.
  22. ↑ ARB Aran. "Mingəçevir şəhəri haqqında bilgi süjeti" (az.). Youtube.com. 25.08.2016. 2021-08-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-09-22.
  23. ↑ http://anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=43509 Arxivləşdirilib 2012-01-19 at the Wayback Machine.
  24. ↑ "AzərEnerji ASC". www.azerenerji.gov.az. 11 may 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  25. ↑ NModern. "Şəhər haqqında | Azərbaycan Respublikası Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti". mingechevir-ih.gov.az (az.). 14 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2026.
  26. ↑ "Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının aprel 2026-cı ildə keçirəcəyi səyyar görüşlərinin qrafiki". Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti. 31 mart 2026. 19 may 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  27. ↑ "Şəhərsalma və Memarlıq İli — Heydər Əliyev dövrü". Azərbaycan Milli Kitabxanası. 14 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  28. 1 2 "Mingəçevir şəhərinin 2033-cü ilə qədərki dövrdə inkişafına dair "Mingəçevir şəhərinin Baş planı"nın təsdiq edilməsi haqqında". Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti. 15 noyabr 2016. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  29. 1 2 "İlham Əliyev Mingəçevir şəhər ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşdü". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi. 14 oktyabr 2010. 2 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  30. ↑ "İlham Əliyevin sədrliyi ilə Nazirlər Kabinetinin 2010-cu ilin yekunlarına həsr olunmuş iclası keçirilmişdir". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi. 14 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  31. ↑ "İlham Əliyev Mingəçevirdə "Kür" Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzinin açılış mərasimində iştirak etmişdir". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi. 14 oktyabr 2010. 10 avqust 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  32. ↑ "İllik hesabat 2017" (PDF). Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  33. ↑ "Apellyasiya Arbitraj Tribunalının qərarları". Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası. 11 mart 2026. İstifadə tarixi: 13 avqust 2026.
  34. ↑ "Mehmanxana (hotel) və mehmanxana tipli obyektlərin fəaliyyəti haqqında (2026-cı ilin yanvar-mart ayları)". 23 iyun 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
  35. 1 2 "Arxivlənmiş surət". 27 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2023.
  36. ↑ "Arxivlənmiş surət". 5 iyul 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2023.
  37. ↑ "Arxivlənmiş surət". 1 oktyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2023.
  38. ↑ "Arxivlənmiş surət". 28 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2023.
  39. ↑ "Arxivlənmiş surət". 31 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2023.
  40. 1 2 3 4 "Qardaşlaşmış şəhərlər - Azərbaycan". www.azerbaijans.com. 12 fevral 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 aprel 2025.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Mingəçevir&oldid=9101596"