Mirfateh Zəkiyev

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Mirfateh Zəkiyev
tatar. Мирфатыйх Зәки улы Зәкиев
Doğum tarixi 14 avqust 1928(1928-08-14)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 18 avqust 2023(2023-08-18)[2] (95 yaşında)
Vəfat yeri
Milliyyəti tatar
Elm sahələri Tatar dili[1], Tatarlar[1], dilçilik, türkologiya
Elmi dərəcəsi
Elmi adı
İş yeri
Təhsili
Mükafatları "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni "Xalqlar dostluğu" ordeni "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 50 illiyi" yubiley medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 60 illiyi" yubiley medalı "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 65 illiyi" yubiley medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 70 illiyi" yubiley medalı "Ümumrusiya siyahıyaalmasında xidmətlərinə görə" medalı Medal "In Commemoration of the 1000th Anniversary of Kazan" "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı "Əmək veteranı" medalı "Tatarıstan Respublikası qarşısında xidmətlərə görə" ordeni "Dostluq" ordeni
RSFSR əməkdar elm xadimi
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mirfateh Zəkiyeviç Zəkiyev (14 avqust 1928, Zəype[d], Bəyrəkə[d], Buqulminsk kantonu[d], Tatarıstan MSSR, RSFSR, SSRİ[3]18 avqust 2023[2], Moskva) – tatar türkoloq, filosof, dilçi, ictimai xadim və müəllim. Tatarıstan Respublikasının Elmlər Akademiyasının üzvü, filologiya elmləri doktoru, professor, Qalimcan İbrahimov adına Dil, Ədəbiyyat və İncəsənət İnstitutunun leksikologiya və dialektologiya kafedrasının müdiri, Beynəlxalq Türk Akademiyasının Tatarıstan bölməsinin akademik-katibi, Türk Dilçilik Cəmiyyətinin üzvü, Avrasiya Milli Beynəlxalq Türkşünaslıq Mərkəzi Rəyasət Heyətinin fəxri üzvü,, Tatar Dövlət Pedaqoji Universitetinin fəxri professoru, Başqırd Dövlət Universitetinin fəxri doktoru (2011), Tatarıstan MSSR Ali Sovetinin sədri (1980-1990).[4]

Fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Tatarca və digər türk dilləri məsələsində araşdırmalar etmişdir. Zəkiyevin türk xalqları barədə araşdırmaları da vardır. Tatar dilinin akademik qramatikası adlı geniş həcmli əsərində taat dilinin qramatik əsaslarını incələmişdir.

Zəkiyev ön türk dillərinin hind-avropa dillərinin çıxış nöqtəsi olduğunu iddia etməkdədir. Zəkiyevə görə, şumercə, antik yunanca, islandca, etruskca və kritcə türk kökənli dillər olmuşdurlar.[5] Bundan əlavə, şumerlər, skiflər və sarmatlar da türk olmuşdurlar.[6]

Əsərləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Hezerge Tatar edebi tele, Syntax", Kazan, 1958, in Tatar ("Хәзерге татар әдәби теле. Синтаксис", Казан, 1958)
  2. "Syntactic structure of the Tatar language", Kazan, 1963, in Russian ("Синтаксический строй татарского языка", Казань, 1963)
  3. School textbooks on Tatar language for upper grades of Tatar schools, republished from 1964 on. (Школьные учебники по татарскому языку для 8,9,10,11 классов татарских школ, начиная с 1964 года по наст. время выдержали по нескольку изданий)
  4. "Tatar halky telenen barlykka kilüe", Kazan, 1977 ("Татар халкы теленең барлыкка килүе", Казан, 1977, in Tatar). Examination of the Bulgarian Middle Age epitaphs found that contrary to the sanctioned doctrine, the first epitaph style belonged to the Bulgars of various local Turkic-speaking tribes which later developed into Tatar people, and the second epitaph style belonged to the Moslem Chuvashes who were assimilating Bulgarian language (Изучение булгарских сердневековых эпитафий показало что вопреки санкционированной доктрине, первый стиль эпитафий принадлежал булгарам различных местных тюрко-говорящих племен, которые позже развились в татарский народ, а второй стиль эпитафий принадлежал чувашам-мусульманам ассимилировавшим булгарский язык)
  5. "Volga Bulgars and their descendants", co-author Ya. F. Kuzmin-Yumanadi, Kazan, 1993, in Russian ("Волжские булгары и их потомки", соавт. Я.Ф.Кузьмин-Юманади, Казань, 1993, in Russian). Study established that Tatars are descendants of Bulgars, instead of Chuvashes, postulated by the sanctioned doctrine (Изучение доказывает что потомками булгар являются татары, а не чуваши, как это ошибочно утверждается в санкционированной доктрине).
  6. "Problems of language and origin of Volga Tatars", Kazan, 1986, in Russian ("Проблемы языка и происхождения волжских татар", Казань, 1986)
  7. "Tatars: Problems of a history and language", Kazan, 1995, in Russian ("Татары: Проблемы истории и языка", Казань, 1995)
  8. "Tatar grammar, Vol 3, Syntax", Kazan, 1992 and 1995 in Russian, Moscow – Kazan, 1999 in Tatar ("Татарская грамматика, Том 3, Синтаксис". Издания на русском: Казань, 1992 и 1995. Издание на татарском: – Москва-Казань, 1999)
  9. "Törki-Tatar ethnogenesis", Moscow-Kazan, 1998, in Tatar. ("Төрки-татар этногенезы", Мәсkəü-Казан, 1998) Study discredits the sanctioned doctrine of Mongolo-Tatar origin of the modern Tatars. (В книге раскрыты древние местные этнические корни татар. На основе изучения имеющихся всевозможных источников доказывается несостоятельность мнения о монголо-татарском происхождении современных татар.)
  10. "Origin of Türks and Tatars", Moscow, 2003, in Russian ("Происхождение тюрков и татар, Москва, 2003). Study of local ethnic roots of Türks and Tatars discredits the sanctioned doctrine of Türkic late migration in 4th-6th centuries AD from Altai to Central and Middle Asia, Near East, Asia Minor, Western Siberia, Ural-Itil region, Caucasus and Balkans; and migration of Tatar-Bulgar ancestors to Ural-Itil region in 7th century AD from N. Pontic. (Впервые излагается научная точка зрения о местных этнических корнях тюрков и татар, доказывается несостоятельность мнения о приходе тюрков лишь в 4–6 вв. н.э. из Алтая в Центральную, Среднюю, Переднюю, Малую Азию, Западную Сибирь, Урало-Поволжье, на Кавказ и Балканы; о приходе предковтатар-булгар в Урало-Поволжье лишь в 7 в. н.э. якобы из Северного Причерноморья)

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 3 4 Çex Milli Hakimiyyət Məlumat bazası.
  2. 1 2 http://www.antat.ru/ru/news/16564/.
  3. 1 2 Başqırdıstan Ensiklopediyası (rus.). Башкирская энциклопедия, 2005. 4344 с. ISBN 978-5-88185-053-1
  4. "Mirfateh Zəkiyevin həyatı". 20 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib.
  5. Sheiko, Konstantin; Brown, Stephen. History as Therapy: Alternative History and Nationalist Imaginings in Russia. 2014. səh. 61-62. ISBN 3838265653.
  6. Hunter, Shireen; Thomas, Jeffrey L. Islam in Russia: The Politics of Identity and Security. 2004. səh. 159. ISBN 0765612828.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]