Mirməhəmmədkərim Badkubeyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mir Məhəmməd Kərim Mircəfərzadə Badkubeyi
Mir Məhəmməd Kərim Mircəfərzadə Badkubeyi

Şəhid Qazi Mirməhəmmədkərim Badkubeyi

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Mir Məhəmməd Kərim Mircəfərzadə Badkubeyi, 1858-ci ildə Bakıda məşhur seyid nəslindən olan Hacı Mircəfər ağa Seyid Məhəmməd oğlunun ailəsində dünyaya gəlmişdir. Onun soy şəcərəsi Əli ibn Əbu Talibə (ə) qədər gedib çıxır. Badkubeyinin anası Nərgiz xatun Şeyx Nəcəfin qızı idi. Badkubeyinin babası isə İçərişəhər məscidinin axundu Ağa Seyid Məhəmməd idi.

Təhsili[redaktə | əsas redaktə]

O, ilk təhsilini yaşıdları kimi, doğulduğu Bakı şəhərindəki Mirzə Həsib Qüdsinin mədrəsəsində almışdır. Lakin onlardan fərqli olaraq Mir Məhəmməd Kərim ağa öz istedadı və bacarığı ilə seçilirdi. O, öz üzərində yorulmadan çalışmaqla daha yüksək biliklər qazanmaq üçün elmin müxtəlif sahələrinə müraciət edirdi. Fitri istedadını görən ata təhsilini davam etdirmək üçün oğlunu 1871-ci ildə İraqın Nəcəf şəhərində yerləşən şiə böyük ilahiyyat hövzəsinə göndərir. Mir Məhəmməd Kərim ağa burada on il Ərəb dilini, fiqh, kəlam, təfsir, islam tarixi kimi elmləri dərindən öyrəndikdən sonra, 1881-ci ildə vətəninə qayıdır.

Fəaliyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

O, səkkiz il Bakıda Gilək məscidində və İçərişəhərdəki Şah məscidində fəaliyyət göstərmişdir. Mir Məhəmməd Kərim ağa 1904-cü    ildə Bakı qəzasının qazısı və Bakı quberniyası Şiə Məclisinin sədri vəzifələrinə seçilmiş, 1918-ci ilə kimi bu vəzifələrinə davam etmişdi.

Bu ərəfədə axund şəhərin ictimai-mədəni həyatında, xalqının maariflənməsində fəal iştirak edir. Bəzi qaragüruh ruhanilər qızlara təhsil vermək təklifindən qəzəblənərək avam camaatı ayağa qaldırır və bəzən onları “cihad”a çağırmaqdan belə çəkinmirdilər. Lakin qızlar məktəbini açmaq təklifini bəyənmiş Hacı Zeynəlabidin Tağıyev taktiki gediş edir. Onların bəhanələrini kəsmək, ağızlarını yummaq üçün şəhərin maarifpərvər axundlarından bir neçəsini öz vəsaiti hesabına İslamın müqəddəs sayılan yerlərinə - Məkkəyə, Kərbəlaya, Xorasana, Məşhədə və s. yerlərə göndərir və tapşırır ki, orada olan mötəbər, rəsmi din xadimlərindən müsəlman qızların şəriət məktəblərində təhsil ala bilməsi və burada heç bir qəbahətin olmaması barədə sənədlər alsınlar. Bununla da axund Mir Məhəmməd Kərim ağa və başqa sağlam fikirli ruhanilər qaragüruhçuların təqiblərindən xilas olurlar.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Bundan əlavə, Mir Məhəmməd Kərim ağa ədəbi fəaliyyətlə də məşğul olur. O, şərq dillərində - əsasən Ərəb dilində - olan bir sıra əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə edir.

Böyük ərəb yazıçısı və alimi Cürci Zeydanın İslam tarixinə aid on yeddi romanından beşini Azərbaycan dilinə çevirir. Bunlardan “Əzrayi-Qüreyş”, “Kərbəla yanğısı”, “Osmanlı inqilabı”, “İslamın mədəniyyət tarixi”, “On yeddi Ramazan” tarixi romanlarını göstərmək olar.

Axund Şam və Fələstində müsəlmanlarla məsihilər arasında gedən ikiyüzillik (490-690) müharibəni təsvir edən “Səlib müharibəsi” romanını yazır və 1913-cü ildə nəşr etdirir…

"Üçlüy"ün nəzarəti altında gedən repressiyanın qurbanları siyahısında nəinki ziyalılar, əksinqilabçılar, inqilabdan əvvəl müxtəlif partiya üzvləri, fəhlələr, kəndlilər, hətta dini xadimlər də vardı. Həmin din xadimlərindən biri də ictimai həyatımızda əvəzsiz xidmətləri olan axund Mir Məhəmməd Kərim Cəfərzadə idi.

Şəhadəti[redaktə | əsas redaktə]

Qala-Maştağa rayonu anti-sovet elementlərin (ASE) fəallarının siyahısının çıxarışından:

Mir Məhəmməd Kərim Mir Cəfər oğlu 70 yaşında, keçmişdə Qazi, səsdən məhrum edilmiş, məşğuliyyəti müəyyən edilməmiş, Mərdəkan kəndindən, mühakimə olunmamışdır.Keçmiş Zaqafqaziya Qazisi, gizli şəkildə dinin təbliği ilə məşğuldur, çadranın atılmasına qarşı təbliğat aparır və qadınların ictimai işlərdə iştirakının əleyhinədir. Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarının müavini, təhlükəsizlik mayoru Borşev: Əsli ilə düzdür. XDİK-nın rayon şöbəsinin rəisi Ziyalov.13 fevral 1938-ci ildə tərtib olunmuş “Axtarış protokolu”nda göstərilir ki, Mirməhəmmədkərim Cəfərzadənin evində axtarış aparılan zaman C/V 183877 saylı pasport və müxtəlif anti-sovet Quranlar aşkar edilib (Qəribədir, məgər “Qurani-Kərim”in anti-soveti də olur? - A. K.).14 fevral 1938-ci ildə Ziyalovun imzası ilə Mir Məhəmməd Kərim Mir Cəfər oğlu Cəfərzadənin həbsi üçün həmin gün order yazılır. Həmin gün də XDİK-nin Maştağa rayon şöbəsi tərəfindən həbs edilir.Mirməhəmmədkərim ağa həmin il zindanda sovet mərumları tərəfdən güllənərək şəhid edilir. Allah rəhmət etsin.

Quranın ilk dəfə Azərbaycan dilinə tərcüməsi və təfsiri[redaktə | əsas redaktə]

Mir Məhəmməd Kərim ağanın Azərbaycan ictimaiyyətinə bəxş etdiyi ən dəyərli töhfəsi Qurani-kərimə yazdığı üç cildlik tərcümə və təfsirdir. Çünki bu tərcümə və təfsir azəri türkcəsində yazılmış ilk tərcümə və təfsirdir. Bu dəyərli əsərin adı “Kəşful-həqaiq ən nukətil-ayati vəd-dəqaiq” -dir. “Kəşful-həqaiq” təfsiri Hacı Zeynalabdin Tağıyevin köməkliyi ilə 1904-cü ildə “Kaspi” qəzetinin “Buxariyə” mətbəəsində çap edilmişdir. Onun bu zəhməti müqabilində Hacı kitabın ağırlığında Mir Məhəmməd ağaya qızıl da bağışlayır. Mir Məhəmməd Ağa kitabın müqəddiməsində onu bu təfsiri yazmağa sövq edən səbəbləri aydın izah etmişdir. O, bildirir ki, türk dilində bir çox təfsirlər yazılmasına baxmayaraq, Azərbaycan türkcəsində danışanlar onlardan faydalana bilmirlər.Çünki sözugedən təfsirlər osmanlıca olaraq yazılmışdır. Alim təfsirində ayələri tərcümə etdikdən sonra, bir və ya bir neçə ayəni birlikdə təfsir etmişdir. Mir Məhəmməd Ağa təfsirində aşağıdakı təfsirlərdən istifadə etmişdir:

  1. Carullah Zəməxşəri, “Təfsiri-kəşşaf”
  2. Fəxri Razi, “Təfsiri-kəbir”
  3. Əllamə Təbərisi, “Məcməul-bəyan”
  4. Ələddin Bağdadi, “Ləbabul-təvil fi məanit-tənzil”
  5. Əbul-Bərəkat Nəfsi, “Mədarikut-tənzil və həqaiqut-təvil”
  6. Qazi Beyzavi, “Ənvarut-tənzil”
  7. Həqqi Əfəndi, “Ruhul-bəyan”
  8. Qəstəntəniye müftisi Əbu Məsud, “Təfsiri Fazil”

Kəşful-həqaiq təfsirində istifadə olunmuş təfsir medotları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Quranla Quranın təfsiri metodu
  2. Ayələrin hədislərlə təfsiri metodu
  3. Ayələrin təfsirində səhabə və tabeidən nəql olunan fikirlərin nəqli
  4. İsrailiyyat hədislərindən istifadə etməmişdir
  5. Təfsirin diyarət növündən istifadə etmişdir
  6. Əhkam ayələrində şiə alimlərinin fikirlərin nəql etmişdir

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Bakı İslam alimləri, Dr. Ramil Əzimov, s 18

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]