Mirzə İbrahimov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mirzə İbrahimov
Mirzə Əjdər oğlu İbrahimov
Mirzə İbrahimov
Bayraq
Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının birinci katibi
Bayraq
1965 — 1975
Sələfi: Səməd Vurğun
Xələfi: Süleyman Rəhimov
Bayraq
Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri
Bayraq
23 yanvar 1958 — 25 mart 1959
Sələfi: Abdulla Bayramov
Xələfi: Qəzənfər Cəfərli
Bayraq
Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri
Bayraq
1954 — 1958
Sələfi: Nəzər Heydərov
Xələfi: İlyas Abdullayev
Bayraq
Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin sədri
Bayraq
1946 — 1954
Bayraq
Azərbaycan SSR Maarif komissarı
Bayraq
1942 — 1946
Sələfi: Mirzə Məmmədov (nazir)
Xələfi: Məmməd Ələkbərov (nazir)
Bayraq
Azərbaycan Elmlər Akademiyası ilk seçilən 15 həqiqi üzvündən biri
Bayraq
 
Partiya: КПСС.svg Kommunist partiyası
İxtisası: sosialist realizmi
Fəaliyyəti: yazıçı, dramaturq, tərcüməçi
Milliyyəti: Flag of the Soviet Union.svg SSRİFlag of Azerbaijan.svg Azərbaycan azərbaycanlı
Doğum tarixi: 28 oktyabr 1911(1911-10-28)
Doğum yeri: eyvagh, Sərab, Cənubi Azərbaycan
Vəfat tarixi: 17 dekabr 1993 (82 yaşında)
Vəfat yeri: Bakı Flag of Azerbaijan.svg AzərbaycanFəxri Xiyaban
 
Təltifləri:

Hero of Socialist Labor medal.svg Stalin mükafatı — 1951 Azərbaycan SSR dövlət mükafatı — 1965 Beynəlxalq Nehru mükafatı — 1979
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ) "Oktyabr İnqilabı" ordeni "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar yubiley medalı


İbrahimov Mirzə Əjdər oğlu (28 oktyabr 191117 dekabr 1993) — Azərbaycan-sovet yazıçısı, dramaturq, ictimai xadim. Azərbaycan SSR xalq yazıçısı (1961), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1945), SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1950), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1965), Beynəlxalq Nehru mükafatı laureatı (1979). Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1941).[1] Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981), Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1954-1958), 1937—1991-ci illərdə SSRİ Ali Sovetinin deputatı (fasilələrlə). Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin sədri (1946-1954), birinci katibi (1965-1975), Azərbaycan SSR Maarif naziri (1942-1946). Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (3-4-cü, 6-7-ci və 9-cu çağırış) deputatı.[1] SSRİ xalq deputatı (1989).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Mirzə İbrahimov 1911-ci il oktyabrın 28-də Cənubi Azərbaycanın Sərab şəhəri yaxınlığındakı Eyvaq (ایوق) kəndində anadan olmuşdur. 1918-ci ildə atası və böyük qardaşı ilə Bakıya gəlmişdir. 1919-cu ildə atası vəfat edəndən sonra kiçik yaşlarından BalaxanıZabrat kəndlərində muzdurluq edib öz zəhməti ilə bir tikə çörək qazanmışdır. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra 1926-1930-cu illərdə Balaxanı fabrik-zavod məktəbində oxumuş və işləmişdir. Bədii yaradıcılığa da Zabrat fəhlə ədəbiyyat dərnəyinin üzvlüyündən başlamışdır.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Mirzə İbrahimovun yaşadığı evin fasadına vurulmuş barelyef

Mirzə İbrahimovun "Qazılan buruq" adlı ilk şeiri 1930-cu ildə "Aprel alovları" məcmuəsində dərc olunmuşdur. Bundan sonra dövrü mətbuatda şeirləri nəşr olunmuşdur. O, ilk tənqidi, publisist məqalələrini, hekayə və oçerklərini də 30-cu illərdə yazmışdır. 1932-ci ildə beşilliklərin nəhəng tikintilərini və sosialist sənayesinin inkişaf sürətini öyrənmək üçün Ukraynaya - Donbas şaxtalarına, Dnepropetrovsk sənaye müəssisələrinə səfərdə olmuş, "Giqantlar ölkəsində" adlı oçerklər kitabını qələmə almışdır. Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunun ikiillik hazırlıq şöbəsində təhsil aldıqdan sonra partiya onu Naxçıvan MTS siyasi şöbəsinə — "Sürət" qəzetinin redaktoru vəzifəsinə göndərmişdir (1933). "Həyat" (1935) pyesi bu dövrün bəhrəsidir.[2]

1935-1937-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Leninqraddakı Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasında təhsil alan M.İbrahimov görkəmli Azərbaycan yazıçısı Cəlil Məmmədquluzadənin həyatı və fəaliyyətindən bəhs edən namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1945-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası təsis olunduqda 34 yaşlı Mirzə İbrahimov akademiyanın ilk seçilən 15 həqiqi üzvündən biri olmuş və daim elmi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1942-ci ildə isə 31 yaşında ikən Azərbaycan Xalq Maarif Komissarı vəzifəsinə təyin olunmuş və 1942-1946-cı illər ərzində Azərbaycan SSR Maarif Naziri və M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının direktoru, sonra isə XKS-nin incəsənət işləri idarəsinin rəisi kimi ölkədə təhsilin və mədəniyyətin inkişafına səy göstərmişdir.

İkinci dünya müharibəsinin ağır sınaq illərində əsərləri, istərsə də fabrik-zavodlarda, kəndlərdə əgəri hissələrdə odlu-alovlu çıxışları ilə qələbəyə düşmənə nifrət və qəzəb aşılayırdı. 1941-ci ildə Cənubi Azərbaycanda olarkən "Vətən yolunda" qəzetinin məsul redaktoru vəzifəsində işləmişdir. 1942-ci ildə Uzaq Şərqdə Xabarovsk, Vladivostok və s. hərbi dairələrdə 416-cı diviziyanın döyüşçüləri ilə görüşlərdə iştirak edir. Bu dövrlərdə əsasən Cənubi Azərbaycan mövzusunda yazdığı hekayə ("Qorxulu səs", "Sənət aşiqləri", "Zəhra", "Yol ayrıcında", "Mələk", "Qaçaq", "Cənub hekayələri" silsiləsi - "On iki dekabr", "Azad", "Tonqal başında", "İztirabın sonu", "İki həyat"), povest ("Xosrov Ruzbeh", "Güləbətin", "Pərvizin həyatı") və romanlarla ("Gələcək gün - (1948), "Böyük dayaq" (1957), "Pərvanə") yanaşı, səhnə əsərlərini qələmə almışdır: "Həyat" (1935), "Madrid" (1937), "Məhəbbət" (1941) pyeslərindən iyirmi il fasilədən sonra "Kəndçi qızı" (1961) (əsər Mirzə Fətəli Axundov adına mükafata layiq görülmüşdür), "Yaxşı adam" (1963) komediyaları, böyük yazıçı və dövlət xadimi Nəriman Nərimanovun həyatı və mübarizəsindən bəhs edən "Közərən ocaqlar" (1967) pyesləri ilə Azərbaycan dramaturgiyasını zənginləşdirir. U.Şekspirin "Kral Lir", "On ikinci gecə, yaxud hər nə istəsəniz", A. N. Ostrovskinin "Quduz pullar", "Müdrik olan hər kəsə kifayətdir sadəlik", A.P.Çexovun "Üç bacı", A. Satramovun "Kişilərə inanmayın", Molyerin "Don Juan" pyeslərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.

O, milli filoloji elmi kadrların hazırlanması sahəsində böyük işlər görmüşdür. 20 avqust 1956-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin "Azərbaycan SSR-in dövlət dili haqqında Azərbaycan SSR-in Konstitusiyasına maddə əlavə edilməsi haqqında qanun"u qəbul etməsi bu yüksək dövlət təşkilatının rəhbəri Mirzə İbrahimovun böyük səyləri nəticəsində mümkün olmuşdu. Həmçinin onun "Azərbaycan dili dövlət idarələrində" adlı məqaləsində (1956) milli məsələ ilə bağlı tale yüklü problemlər ön mövqeyə çəkilmişdir.

Sovet Həmkarlar İttifaqı Heyətinin tərkibində İranda səfərdə olmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Idarə Heyətinin Sədri (1946-1954), birinci katibi (1965-1975), SSRİ Yazıçılar İttifaqı idarə heyətinin katibi (1965-1975), Azərbaycan Respublikası Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1946-1950), Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1954-1958) vəzifələrində işləmiş,[3] Azərbaycan KP XIV-XXVIII qurultaylarında MK üzvü seçilmişdir. Ümumdünya parlamentlərarası ittifaqın konqresi (Helsinki, 1955; Banqkok, 1956), Ümumdünya sülh tərəfdarları konqresi (Stokholm, 1958) və s. beynəlxalq məclislərin iştirakçısı olmuşdur. O, Sov.İKP XX-XXI və XXIII-XXIV qurultaylarının nümayəndəsi, SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. 1977-ci ildən Asiya və Afrika ölkələri ilə Sovet Həmrəylik Komitəsinin sədri kimi dəfələrlə Amerika (Nyu-York), İngiltərə (London), Fransa (Paris), Portuqaliya (Lissabon), Misir (Qahirə, İskəndəriyyə), Kipr (Nikoziya), Suriya (Dəməşq), Zambiya (Lusaka) ölkələrində səfərdə olmuş, Beynəlxalq konqres, sessiya və müşavirələrdə Sovet nümayəndə heyətinin başçısı olmuşdur. Onun başçılığı ilə komitə möhkəm sülh uğrunda mübarizə məqsədi ilə Əfqanıstanda, Vyetnamda, Mali adasında və digər ölkələrdə tədbirlər keçirmişdir.[4] BMT-nin apartheyd əleyhinə mübarizə komitəsinin iclasında (Nyu York, 1978) çıxış etmişdir.

Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda direktorluq etdiyi dövrdə dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq elminin yeni, yüksək səviyyədə tədqiqini təşkil etmiş, üçcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin yaranmasında ciddi əməyi olmuşdur (1946-1954).[5] Sonralar institutda XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi şöbəsinə başçılıq etmiş (1960-1970), Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı idarə heyətinin sədri (1946-1954) və SSRİ Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin katibi (1965-1975) olmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ağsaqqallar Şurasının üzvü seçilmişdir (1991). Ömrünün axırınadək Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri, çoxcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur. Onun əsərləri keçmiş SSRİ xalqlarının dillərinə və bir çox xarici dillərə tərcümə edilmişdir. 3 dəfə Lenin ordeni, Oktyabr inqilabı ordeni və digər orden və medallarla təltif olunmuşdur.[6] Ömrünün axırınadək Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı Şöbəsinin müdiri olmuşdur.[7]

1993-cü il dekabrın 17-də Bakıda vəfat etmiş, Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

İbrahimov Mirzə Əjdər oğlu.png

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

5 fеvral 1996-cı ildə Azərbaycanın xalq yazıçısı, görkəmli ictimai-siyasi xadim Mirzə İbrahimоvun xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə ilə əlaqədar qərar qəbul edilmişdir[10].

Əsərlərinin nəşri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Qiqantlar ölkəsi. Bakı: Azərnəşr, 1932, 32 səh.
  2. Həyat üçün. Bakı: Azərnəşr, 1934, 115 səh.
  3. Həyat(pyes). Bakı: Azərnəşr, 1937, 107 səh.
  4. Həyat (pyes). Bakı: Azərnəşr, 1938, 110 səh.
  5. Böyük demokrat (Molla Nəsrəddin). Bakı: Azərnəşr, 1939, 160 səh.
  6. Həyat və ədəbiyyat. Bakı: Azərnəşr, 1947, 213 səh.
  7. Azad. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1949, 20 səh.
  8. Gələcək üçün. Bakı: Azərnəşr, 1949, 157 səh.
  9. Gələcək gün(roman). Bakı: Azərnəşr, 1949, 753 səh
  10. .Salam sənə Rusiya! Bakı: Azərnəşr, 1950, 87 səh
  11. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). I c. Bakı: Azərnəşr, 1954, 406 səh.
  12. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). II c. Bakı: Azərnəşr, 1954, 323 səh.
  13. Gələcək gün. Bakı: Azərnəşr, 1956, 622 səh.
  14. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). III c. Bakı: Azərnəşr, 1956, 622 səh.
  15. Azərbaycan dili (məqalələr). Bakı: Azərb. SSR EA Nəşriyyatı, 1957, 74 səh.
  16. Böyük dayaq (roman). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1957, 582 səh.
  17. Sarı sim (xatirələr, məqalələr, oçerklər). Bakı: Azərnəşr, 1958, 301 səh.
  18. Mədinənin ürəyi (hekayələr). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 213 səh.
  19. Xəlqilik və realizm cəbhəsindən (məqalələr). Bakı: Azərnəşr, 1961, 524 səh.
  20. Böyük şairimiz Sabir. Bakı: Azərb. SSR EA Nəşriyyatı, 1962, 38 səh.
  21. Murovdağın ətəyində (hekayələr). Bakı: Azərnəşr, 1964, 93 səh.
  22. Ədəbi qeydlər. Bakı: Azərnəşr, 1970, 299 səh.
  23. Pərvanə. Bakı: Azərnəşr, 1971, 703 səh.
  24. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). IV c. Bakı: Azərnəşr, 1972, 455 səh.
  25. Əsərləri (10 cilddə). I c. Bakı: Yazıçı, 1978, 512 səh.
  26. Əsərləri (10 cilddə). II c. Bakı: Yazıçı, 1978, 504 səh.
  27. Əsərləri (10 cilddə). III c. Bakı: Yazıçı, 1979, 592 səh.
  28. Əsərləri (10 cilddə). IV c. Bakı: Yazıçı, 1979, 506 səh.
  29. Əsərləri (10 cilddə). V c. Bakı: Yazıçı, 1980, 339 səh.
  30. Əsərləri (10 cilddə). VI c. Bakı: Yazıçı, 1981, 376 səh.
  31. Əsərləri (10 cilddə). VII c. Bakı: Yazıçı, 1981, 332 səh.
  32. Əsərləri (10 cilddə). VIII c. Bakı: Yazıçı, 1981, 303 səh.
  33. Əsərləri (10 cilddə). IX c. Bakı: Yazıçı, 1982, 664 səh.
  34. Əsərləri (10 cilddə). X c. Bakı: Yazıçı, 1983, 507 səh.
  35. Pərvizin həyatı (hekayələr və povestlər). Bakı: Yazıçı, 1975, 248 səh.
  36. Pərvizin həyatı (povestlər və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1981, 251 səh.
  37. Pərvanə (roman). Bakı: Yazıçı, 1984, 703 səh.
  38. Gələcək gün (roman). Bakı: Gənclik, 1973, 586 səh.
  39. Gələcək gün (roman). Bakı: Maarif, 1984, 472 səh.
  40. Niyəsiz, necəsiz bir yazısan sən. Bakı: Yazıçı, 552 səh.
  41. Anama deyərəm ha! (hekayələr və povestlər). Bakı: Gənclik, 1986, 336 səh.
  42. Tufanlara kömək edən bir qələm. Bakı: Azərnəşr, 197 səh.

Tərcümələri[redaktə | əsas redaktə]

(ruscadan)

  1. N.Q.Çernışevski. Nə etməli? (Yeni adamlar haqqında roman). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1956, 180 səh.
  2. N.Q.Çernışevski. Nə etməli? (Yeni adamlar haqqında söhbətlər, roman). Bakı: Gənclik, 1974, 536 səh.
  3. Ş.Rəşidov. Qaliblər. Bakı: Azərnəşr, 1976, 378 səh.

Haqqında olan ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Quliyev E.M. İbrahimov: Ədəbi-estetik görüşlər və sənətkarlıq məsələləri. Bakı: ADPU, 1997, 96 s.
  2. Anar. Tənha müəllimin son səfəri. Azərbaycan qəzeti, 1994, 2 fevral.
  3. Mirzə İbrahimovun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı. Azərbaycan qəzeti, 1996, 6 fevral.
  4. Rəhimqızı S. Bir görüşün xoşbəxtliyi. Xalq qəzeti, 2002, 16 yanvar.

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Böyük dayaq (film, 1962)[11]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]