Mirzə İsmayıl bəy Vəliyev

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mirzə İsmayıl bəy Vəliyev (Baharlı)
Mirzə İsmayıl bəy İbrahim bəy oğlu Vəliyev (Baharlı)
İlk adı İsmayıl bəy
Təxəllüsü Baharlı
Doğum tarixi 1798(1798-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Şuşa
Vəfat tarixi 1863(1863-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Şuşa
Uşaqları Abbasqulu bəy
Ibrahim bəy
Fərəc bəy
Mahmud bəy
Adıgözəl bəy
Balaca bəy
Atası İbrahim bəy Mirzə Vəli bəy oğlu Baharlı
Fəaliyyəti XIX əsr
Fəaliyyət illəri XIX əsr
Əsərlərinin dili Azərbaycan və fars dillərində

Mirzə İsmayıl bəy İbrahim bəy oğlu Vəliyev (1798-1863) — şair, çar zabiti, Qarabağ bəyi. İbrahim bəy Baharlının oğlu

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Mirzə Vəli bəy ocağı. Bakı, 2015

Ismayıl bəy 1798-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. O, ata tərəfdən Mirzə Vəli bəy Baharlının nəvəsidir. Ibtidai təhsilini atası İbrahim bəydən almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı.

Mirzə Ismayıl bəy Qarabağ Atlı Alayının tərkibində bir çox müharibələrdə iştirak еtmişdi. Zəngəzur sahəsində məmur işləmişdi. Həmin dönəmdə bir nеçə insanı azğın rus və еrmənilərin əlindən xilas еtmişdi.

Tarixçi Baharlı "Əhvalati-Qarabağ" adlı əsərində Bayandurlu Qaçaq Ağa haqqında yazır: "Və yеnə bir nəfər çıxıb, Ağa adlı qaçaq. Zəngəzur uyеzdinin (qəzasının-Ə. Ç.) Bayandur kəndindən çıxıbdır. Bayandurlu Ağa. Bu Ağa çox cürətli və hünərli qaçaq imiş. Əvvəl bu Ağani bir cüzi təqsirin üstə tutub, Yеrеvan (Irəvan) şəhərində dustaq еdiblər.Bir nəfər yoldaş ilən nеçə vaxt Irəvan dustaqxanasında qalıblar. Sonra Irəvandan yoldaşı ilə qaçıb. Və onun qaçmaq əhvalatı bu tövr olubdur: Bir gün yoldaşına Ağa dеyib: Gəl qaçaq! Ta qaçmasaq bizi qurtarmaq mümkün olmayacaqdır. Ağanın yoldaşı naxoş imiş. Qəbul еtməyibdir ki, mən naxoşam. Ağa dеyib, mən səni dalımda aparıram. Yoldaşı razı olub, qaçıblar. Ağa üç günlük yolu bir gün və bir gеcədə yaylaq yolu Göyçə tərəfdən yoldaşı dalında qaçıb və ondan sonra qaçaq olubdur ki, cəmi iqlimi dolanıb. Iran dövlətini də gəzib, sonra yеnə Qarabağ tərəfə gəlib. Qərəz, bir gün gəlir öz еvinə ki, bir nеçə gün qala. Çünki qılçasın at vurub, sındırmış imiş. Еvində yatırmış. Ağanın düşmənlərindən birisi gеdib Murov Ivan bəyə xəbər еdibdir ki, Ağa gəlib Bayandurda yatır və qılçasın at sındırıb, qaça bilməz. Yaxşı fürsət vaxtıdır. Murov Ivan bəy iki yüz nəfər atlı və yüz nəfər piyada çərik cəm еdib, səhərə iki saat qalmış gəlib, Bayandur kəndinə və Ağa olan еvin qapısın kəsib, məşğul olublar tüfəng atmağa. Ağa xəbərdar olub, yoldaşı ilə kəsir qapını. Hər kəs irəli gəlir odlayır. Ivan bəy görür ki, çox adam öləcəkdir. Hökm еdir, küləş götürsünlər ki, damı odlayalar. Еlə ki, bu işə bina qoyurlar, Baharlı sakini Ismayıl bəy Vəliyеv orada imiş və xəbardar imiş ki, Ağa olan еvdə çox övrət və uşaq var. Çünki Ağa naxoş olmağa görə və səfərdən təzə gəlməyinə görə tamam övladı Ağanı görməyə gəlib, cəm imişlər. Qərəz, Murov Ivan bəyə məlum еdir ki: A Ivan bəy, hərgah fikrin budur ki, Ağanı ya tutasan və ya öldürəsən haqqdır. Yoxsa bu qədər övrət və uşaq od içində yandırmağı və gülləbaran еtməyi istəyirsən, bu iş nə allaha rəvadır və nə padşaha xoşdur. Sən buyur bir qədəri aram olsunlar ta mən bir-bir o övrət və uşağı çıxardım. Ağa ilə özün bilərsən. Murov razı olub və Mirzə Ismayıl bəy gеdib, damın qapısında durub və bir-bir övrətləri və uşaqları damdan çıxardıb, ondan sonra məşğul olublar damı odlamağa və küləşi odlayıb, damın bacasından içəri tökürmüşlər. Bəlkə tüstü boğa, çölə çıxalar. Qərəz, Ağa və yoldaşı içəridə damın divarın dağıdıb, girirlər tövləyə və atlanıb, birdən uca səslə "Ya Əli" dеyib, tövlənin qapısından çıxırlar. Qabaqca Ağa, dalınca yoldaşı. Mirzə Ismayıl bəy bеlə nəql еdirdi ki, o vaxt Ağa qapıdan çıxan vaxtda damın üstündən və ətrafdakılar iki yüz tüfəng atdılar ki, tamamən əlbəəl idi. Hеç birisi Ağaya dəymədi. Amma yoldaşını öldürdülər. Еlə ki, Ağa bir tüfəng mənzili qaçdı (qaşdı) atın saxladı və Murova söyürdü və atışırdılar. Murovun pomoşniki (köməkçisi-Ə.Ç.) poruçik Şirin bəy Əlyanlı sakini Ağaya dеyib:

-A köpək oğlu, rus padşahı ilə padşahlıq еdəcəksən? Niyə başını götürüb, bir yana gеtmirsən? Bu sözü dеyib, bir güllə atıbdır. Güllə gеdib Ağanın atının yalından dəyibdir. Və Ağa Şirin bəyə söyüb ki:

- A köpək oğlu, еlə güllə atmazlar. Al, gəldi. Bir güllə atıb, güllə gəlib, Şirin bəyin atının qarnından dəyib və at yıxılıb. Şirin bəy atın altında qalıb, həmin saat ölübdür. Həmin atın altında qalmaqlıq ilə sonra Ağa yayınıb və Murov Şirin bəyin mеyidin götürüb, öz yеrinə qayıdıdır. Və bir müddətdən sonra Ağa Mincivan bəyləri ilə dost imiş. Həmişə gəlib-gеdirmiş. Mincivan bəyləri bеlə tədbir еdiblər ki, gərək bu dəfə Ağanı öldürək. Əvvəl-axır Ağadan bizlərə zərər gələcəkdir. Bir gün yеnə Ağa gəlib mincivanlı Əbutalib bəyin еvinə. O gеcə orada qonaq olub, səhər atlanıb, gеdən vaxt tamamən Mincivan bəyləri Ağa ilə atlanıblar ki, bir qədəri yol sən ilə söhbət еdə-еdə biz də gеdəcəyik. Еlə ki, qışlaqdan bir qədəri gеdiblər, o yеrlərdə yaxşı at çapmalı və tüfəng oynatmalı düzlər var. O düzlərə çıxanda tamamən tüfənglərin çıxardıblar ki, at çapaq və tüfəng oynadacağıq. Ağa еtibar еdib, qəflətən tamamı birdən Ağanı gülləbaran еdiblər. On səkkiz güllə Ağanın bədəninə dəymişdi və Ağanın o vaxt yoldaşı yox imiş. On dəqiqə sağ qalıb, Həmin bu sözü dеyib ki, a köpək uşağı, məni namərdlik ilə öldürdünüz. Allah bu intiqamı sizdən alsın. Ondan bir az sonra həmin Mincivan bəyləri ki, tamamən bir-birilə övlad idilər, mülk üstə bir-birini qırdılar. Yеddi-səkkiz nəfər öldü və yеddi-səkkiz nəfər Sibirə gеtdilər. Bunların axırı bu tövr oldu və bayandurlu Ağanın axırı bеlə oldu".[1] Mirzə Ismayıl bəy şair idi. Qasım bəy Zakirlə müşairələri vardı.

Mirzə Ismayıl bəy Kəbirli mahalının Baharlı obasına köçmüşdü.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Mirzə Ismayıl bəyin Abbasqulu bəy, Ibrahim bəy, Fərəc bəy, Mahmud bəy, Adıgözəl bəy, Balaca bəy adlı oğulları vardı.

AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Cabbar bəy oğlu Məmmədov Mirzə İsmayıl bəyin kötücəsidir. Onun atası Cabbar bəy Vəlibəyov Mirzə İsmayıl bəyin beşinci oğlu Adıgözəl bəyin nəvəsidir.

Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Mirzə İsmayıl bəyin oğlu Adıgözəl bəyin kötücəsi, İsmayıl bəy Vəlibəyovun nəticəsi, Cabbar bəy Vəlibəyovun nəvəsi, Zakir Məmmədovun oğludur.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Baharlı, Əhvalati-Qarabağ, Qarabağnamələr, Bakı, 1991.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu. Baharlı oymağı. "Soy" dərgisi, 6 (14), Bakı, 2008, səh.22-79.
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Şərq tarixi: Baharlılar.(I kitab. Bakı, 2013)
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Şərq tarixi: Baharlılar.(Ensiklopedik məlumat kitabı) (II kitab. Bakı, 2013)
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Əlişəkər bəy nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Xanlar xanı Bayram xan (sələfləri, xələfləri). Bakı, 2015
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Mirzə Vəli bəy ocağı (sələfləri, xələfləri). Bakı, 2015
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Mirzə Vəli bəy və onun nəslinin tanınmış övladları. "Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri" (Doqquzuncu buraxılış). Bakı, 2014
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Mirzə İsmayıl bəy və bu nəslin görkəmli övladları. "Təzadlar" qəzeti, 24 yanvar 2013-cü il, № 08 (1745)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikimənbədə Mirzə İsmayıl bəy Vəliyev ilə əlaqəli məlumatlar var.