Miskin Abdal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Miskin Abdal
Fotoqrafiya
Doğum tarixi
1430(1430-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Sarıyaqub, Göyçə, Qərbi Azərbaycan
Vəfatı 1535(1535-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Sarıyaqub, Göyçə, Qərbi Azərbaycan
Dəfn yeri Sarıyaqub, Göyçə, Qərbi Azərbaycan
Atası Məhəmməd Cəfər oğlu
Uşaqları Şadman, Eli, Hesen, Meleyke

Miskin Abdal — Səfəvilərin görkəmli dövlət xadimi, Şah İsmayıl Xətainin mürşidi, böyük Övliyya, sərkərdə, sufi-şair, ozandan aşığa (Haqq aşiqliyinə), qopuzdan saza keçidin banisi, çoxsaylı aşıq havalarının müəllifi, Ocaq-Pir sahibi [1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Miskin Abdal adı ilə tarixə düşən Seyid Hüseyn 1430-cu ildə Göyçə mahalının Sarıyaqub (Zərgərli) kəndində anadan olub.[2]

Hüseynin mənsub olduğu "Zərgərli" tayfası o dövrün tanınmış tayfalarından biri idi. Hüseynin ulu babası Yaqubla Şeyx Səfi arasında qırılmaz dostluq əlaqələri olmuş, bu mənəvi yaxınlıq sonralar hər iki nəslin törəmələri arasında davam etmişdir. Hüseynin babası Cəfər, atası Məhəmməd Ərdəbil şeyxlərinin ən sınanmış müridləri kimi Göyçədə sufiliyin təriqət ideyalarının yaranmasına hamilik etmişdilər.

Belə bir mühitdə böyüyən Hüseyn müqəddəs nəslin tarixi və mənəvi-dini missiyasını ləyaqətlə daşıyır. Miskin Abdal adı ilə aşıq-sufi ədəbiyyatının binasını qoyur, Zərgərli şəcərəsinin Mövlana Miskin Abdalı - ruhun memarı kimi tanınıb şöhrət tapır. Təriqət ideologiyası ilə ədəbiyyata, aşıq sənətinə büllurluq, müqəddəslik gətirir.

1524-cü ildə sarayla birdəfəlik vidalaşaraq doğma yurduna - Göyçə mahalına qayıdır. Ömrünün ahıl çağlarında Sarıyaqubda açdığı ilk məktəb Göyçənin elm, irfan, sənət dünyasında mühüm rol oynayır.

Bir əsrlik ömrü saraylarda, səfərlərdə, həyatın ağrılı-acılı yollarında keçən Miskin Abdal əsrlərdən keçə-keçə rəvayətlərə, əsatirlərə büründü. "Miskin Abdal və Sənubər" dastanı şairin ömür yolundan bəhs edən məhəbbət dastanıdır. Dastanın ruhundan aydın duyulur ki, Miskin Abdal dünyasını dəyişəndən sonra bu dastan onun xalq arasında dolaşan şeirləri əsasında yaranmışdır.

"Şah İsmayıl və Miskin Abdal" dastanı isə öz ideya-bədii xüsusiyyətlərinə görə məhəbbət və qəhrəmanlıq dastanlarından fərqlənir. Bu dastanın süjetində real tarixi hadisələr dayanır. "Aslan şahla İbrahim", eləcə də "Yetim Hüseyn" dastanları isə Göyçənin saz-söz ustalarının söylədiklərinə görə Miskin Abdal tərəfindən yaradılmışdır.

Miskin Abdal 105 yaşında vəfat edir. Onun yaşadığı ev, uyuduğu məzar müqəddəs ocaq kimi uzun əsrlər ziyarət edilir. 1535-ci ildə Göyçə mahalının Sarıyaqub kəndində vəfat edib.

Miskin Abdalın oğlu Şadmanın neslinin tanınmış nümayendesi, Göyçe mahalının Basarkeçer rayonunun Sarıyaqub kendinden olan pedaqoq, jurnalist, şair, publisist, folklorşünas -tedqiqatçı alim Tofiq Hüseynzadədir (1946-2006). Tofiq Hüseynzadə ulu babası Miskin Abdal haqqında 2005-ci ilde "Sefevilerin böyük övliyası Miskin Abdal" kitabını neşr etdirmiş, 2006-cı ilde onun vefatından sonra, 2017-ci ilde "Aşıq deyişmelerinin poetikası" dissertasiya işi monoqrafiya qisminde neşr olunmuş, hemçinin, 2018-ci ilde "Xeyal cığırı" adlı 3 cildlik kitabı neşr olunmuş, bu kitaba onun 750-den çox şeiri, hekayeleri, hikmetli kelamları, habele, Sufizmin en yüksek pille ve meqamlarını simvolize eden "Miskin" ve "Abdal" sufi-tesevvüf anlayışlarının edebiyyatımızda ilk defe elmi esaslandırılmış izahına hesr edilmiş, doktorluq dissertasiyası seviyyesinde yazdığı "Miskin Abdal - Qeyb Ereni, Tesevvüf Piri" elmi-tedqiqat eseri daxil edilmişdir. https://az.m.wikipedia.org/wiki/Tofiq_H%C3%BCseynzad%C9%99#Elmi%20fYaliyyYti

Tofiq Hüseynzadenin oğlu Avropa Uroloqlar Assosasiyasının üzvü, tanınmış uroloq, tibb elmləri doktoru, Azerbaycan Tibb Universitetinin Urologiya kafedrasının müellimi Rafiq Hüseynzadedir. https://az.m.wikipedia.org/wiki/Rafiq_H%C3%BCseynzad%C9%99

Gədəbəydə “Miskin Abdal” ədəbi məclisi yaradılmışdır.[3]

Miskin təxəllüsü[redaktə | əsas redaktə]

Miskin Abdalın "Miskin" təxəllüsünə istinad edərək özıərini həmin şəcərəyə qoşan və müəyyən məqsədlə ondan istifadə edənlərin sayı çoxalmaqdadır. Miskin təxəllüslü şairlər, aşıqlar çox olub. Miskin Əli, Miskin Əsəd, erməni aşığı Miskin Bürcü, hətta Miskin təxəllüslü gürcü aşığı və s. Xətainin və Yunis İmrənin də Miskin təxəllüslü şeirləri vardır. Miskin yer, yurd adları da vardır. Bütövlükdə bunların heç birinin Miskin Abdal ilə bağlılığı, qohumluq əlaqələri yoxdur. Miskin Abdal böyük dövlət və din xadimi, Azərbaycan aşıq, saz-söz sənətinin kamil bilicisi, müdrik el ağsaqqalı, həm də gözəl sufi şair kimi tanınmışdır. Onun indiyədək qoşma, gəraylı, təcnis, divani, ustadnamə və başqa poetik formalarda yazılmış bir çox şeirləri əldə edilmişdir. "Miskin Abdal və Sənubər" adlı bir dastanı vardır.

Tarixi sənədlər[redaktə | əsas redaktə]

Miskin Abdalın möhürlü sənədi.
1820-ci ildə Çaxırlı kəndinin kənxudası tərəfindən Şah İsmayılın Miskin Abdala verdiyi sənədin təsdiqi
Şah İsmayıl Xətainin Göyçədə Miskin Abdala verdiyi sənəd.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Klassik irsimizdən seçmələr: Miskin Abdal //Azad Azərbaycan.- 2015.- 6 yanvar.- S.7.
  2. Ocaqquliyev, Həsən (2016). Yadda qalan xatirələr (az). Bakı: "Elm və təhsil". 2017-11-08 tarixində arxivləşdirilib.
  3. Fəxriyyə. Gədəbəydə “Miskin Abdal” ədəbi məclisi yaradılıb: [“Gədəbəy - Azərbaycanın Əfsanələr Paytaxtı – 2012” tədbirləri çərçivəsində Gədəbəy Rayon Mədəniyyət Evində yerli yazarlarla görüş keçirimişdir] //Mədəniyyət.- 2012.- 8 avqust.- S. 4.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Vikimənbədə Miskin Abdal ilə əlaqəli məlumatlar var.

Hüseyn İsmayılov "Miskin Abdal", Bakı-2001

Tofiq HÜSEYNZADE - "Sefevilerin böyük övliyası Miskin Abdal" kitabı, Bakı - 2005

Tofiq HÜSEYNZADE "Xeyal cığırı" 3 cildlik kitabı, Bakı, 2018 "http://www.ebooks.az/view/wtaWYev2.pdf"

Tofiq HÜSEYNZADE "Miskin Abdal - Qeyb Ereni, Tesevvüf Piri" elmi-tedqiqat eseri, (kitabın 3-cü cildinde) "http://www.ebooks.az/view/wtaWYev2.pdf"

Tofiq HÜSEYNZADE "Aşıq deyişmelerinin poetikası" dissertasiya işi, monoqrafiya, Bakı-2017, "http://anl.az/el/Kitab/2017/11/cd/2017-1126.pdf"