Modal sözlər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Modal sözlər - Danışanın ifadə etdiyi fikrə münasibətini bildirən köməkçi nitq hissəsinə modal sözlər deyilir. Məs: Ehtimal ki, sabah o buraya gələcəkdir. Xülasə, qonaq ayağa qalxaraq getməyə hazırlaşdı. Əli, nəhayət, arzusuna çatdı və s.

Məna növləri[redaktə | əsas redaktə]

Modal sözlərin mənaca aşağıdakı növləri vardır:

  • Təsdiq(Əminlik,yəqinlik) bildirən modal sözlər: əlbəttə (əlbəttə ki), doğrudan (doğrudan da), həqiqətən,düzü, sözsüz, şəksiz, şübhəsiz (şübhəsiz ki), doğrusu, düzü və s. Məsələn: Əlbəttə ki, düz sözə zaval yoxdur. Doğrudan da, insan gücü tükənməzdir. Sözsüz, qələbə gec-tez bizim olacaqdır və s.
  • Güman və şübhə bildirən modal sözlər: gərək (gərək ki), yəqin (yəqin ki), görünür, deyəsən,yoxsa,olmaya, ehtimal ki, bəlkə, güman ki, olsun ki, və s. Məsələn: Görünür, düşmən bizim zəif yerimizi bilir. Gərək ki, sən onu tanıyırsan. Deyəsən, yağış yağacaq. Ola bilsin ki, görüşümüz sabah baş tutmadı və s.
  • Nəticə, ümumiləşdirmə bildirən modal sözlər: deməli, yaxşı, demək, xülasə,qərəz(əl qərəz), beləliklə, ümumiyyətlə, bir sözlə, nəhayət və s. Məsələn: Deməli, qərarımız qətidir. Beləliklə, biz oranı tərk etməli olduq. Nəhayət, gözlədiyimiz gün gəlib çatdı və s.
  • Fikrin mənbəyini bildirən modal sözlər: məncə, səncə, bizcə, fikrimizcə və s. Məsələn: Məncə, o, yalan danışmır. Fikrimizcə, bu məsələnin həlli asandır və s.
  • Sıra və ardıcıllıq bildirən modal sözlər: birincisi, əvvəla, ikincisi və s. Məsələn: Birincisi, o, hələ uşaqdır, ikincisi də, günahkar özünsən.
  • Təəssüf bildirən modal sözlər: təəssüf ki, heyif ki, əfsus ki və s. Təəssüf ki, biz mənəviyyata az əhəmiyyət veririk və s7.
  • Bənzətmə və ya müqayisə bildirən modal sözlər: sanki, elə bil, elə bil ki,güya, və s. Məsələn: Sanki ona dünyanı bağışladılar. Elə danışır, elə bil ki, uşaqdır və s.

Quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Modal sözlər quruluşca sadə və mürəkkəb olur. Bir sözdən ibarət olan modal sözlər quruluşca sadədir: əlbəttə, deyəsən, xülasə, deməli, görünür və s. Bəlkə də, doğrudan da, şübhəsiz ki, bir sözlə, ola bilsin ki, sözsüz ki və s. isə mürəkkəb modal sözlərdir.

Yazılışı[redaktə | əsas redaktə]

Modal sözlər cümlə üzvlərindən vergüllə ayrılır və cümlənin əvvəlində, ortasında, sonunda işlənə bilir. Məsələn: Doğrusu, mən yorulmuşam. Mən, düzü, bu yerləri tanımıram. Sən öz istəyinə çatacaqsan, əlbəttə.

Bütün modal sözlər ayrı yazılır. Görünür, deyəsən, demək, deməli, olmaya, demə, görəsən sözləri həm feil, həm də modal söz kimi işlənə bilir. Xülasə sözü isə həm isim (məsələn, qəzetlərin xülasəsi) həm də modal söz kimi işlənə bilir.