Molekulyar qara dəlik

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Dünyanın ən güclü X-şüası Lazeri Molekulyar "Qaradəlik" yaratdı.

Californiya Menlo Parkdakı SLAC Beynəlxalq Sürətləndirici Laboratoriyasından Sabastien Boutet bu təcrübə haqqında belə bir açıqlama verib.

"Təməl olaraq bütün elektronları çevrədəki mühitdən əmdi.Bu hal bir qaradəliyin qravitasiya olaraq hər şeyi necə içəri çəkdiyinə dair bir analogiyadır."

Güclü İşıq Paketləri.

Təcrüblər - şiddətli x-şüaları olaraq bilinən ,son dərəcə yüksək enerjili lazer zərbələri hazırlayan SLAC Linak adlı elektron lazeri ilə gerçəkləşdi.Boutet və dostları daha sonra x-şüasını təxmini 100 nanometr diametrində bir nöqtəyə fokuslamaq üçün bir çox güzgüdən istifadə etdilər.(Bir insan saçı təxminən 70 000 nanometr diametrə sahibdir,1 nanometr 1 metrin milyardda biridir.)

Bu fokuslanmış lazer zərbələri daha sonra,səpilmiş ksenon atomları ilə yodmetan molekulları (CH3I) və yod benzen (C6H5I) molekullarını aydınlatdı.Sıx bir enerji ,X şualarının əvvəlcə yod atomlarnın ən içdəki enerji qabıqlarında olan elektronları əməcəyi şəkildə aydınlatdı.(Elektronlar,atomların nüvəsi ətrafındaki qabıqlarda ya da orbitlərdə fərqli enerji səviyyələri ilə dönürlər)

İlk əvvəl hər şey təxmin olunduğu formada gerçəkləşdi. Eynilə bir tilt oyunu kimi...Xaricdəki elektronlar,ən xaricdəki elektron orbitallarından ən içdəki qabıqlara doğru basamaq əmələ gətirdilər və burada eyni zamanda X-şüaları zərbələri tərəfindən uçuruldular.

Dramatik olmasına baxmayaraq,bu başlanğıc müddəti onsuz da gözlənilirdi.Bununla birlikdə X-şüaları zərbələri yod elektronlarının xarici qabığını tamamı ilə istehlak etməklə qalmadı.Normalda 53 elektronu olan Yod atomu,molekul daxilindəki qonşu karbonhidrogen atomlarından elektronları əmməyə davam etdi.Hamısına görə Yod molekulları 54 elektron itirdi,başlanğıcdakı atomlardan daha çox.

Bütün bu müddət 30 femtosaniyə yəni saniyənin katrilyonda birində gerçəkləşdi.Sonunda molekul partladı.

Nəzəriyyədə sadə,təcrübədə deyil.

Boutetə görə tapıntılar,fiziklərin keçmişdə X-şüası lazer zərbələrinin təsirini tutmaq üçün istifadə etdikləri bəzi təməl maddələrin əksik ola biləcəyini göstərir.Boutet açıqlamasına belə davam etdi:

"Altı atomlu sistem kimi nisbətən sadə bir şey üçün belə ziyanın necə olacağını təxmin etmək olduqca çətin olur.Bu tapıntılar elm adamlarının sıxlıqla istifadə edilən güclü lazer zərbələrinə məruz qaldığında əmələ gələn radiasiya zərərini daha yaxşı modelləyə bilmələrinə kömək ola bilər"

Molekulyar qaradəliyin təməlini əmələ gətirən müddət effektli olsada,daha əvvəl belə bir şey Dünyada gerçəkləşmədi.

Boutet ayrıca:

"Supernovalar kimi bu sıx sahələri yaradacaq bəzi kosmik hadisələr vardır.Bunlar insanlığın yaşadığı hər yerdə təbii olaraq gerçəkləşmir" deyə əlavə etdi.

QEYD: Burada aparılan təcrübə,Kainatda bildiyimiz işıq daxil hər şeyi udan qaradəliklərlə əlaqəli deyil.Yəni ortada hazırlanmış bir qaradəlik yoxdur. Ancaq çox yüksək enerji səviyyəsində fərqli effektlər nəticəsində atomlların sanki bir qaradəliyin "sahilindəymiş kimi" elektronlarını itirəbiləcəyi göstərilmişdir.