Monoxlorsirkə turşusu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Monoxlorsirkə turşusu
Monoxlorsirkə turşusu:kimyəvi formul
Monoxlorsirkə turşusu: molekulların görünüşü
Ümumi
Sistematik adıMonoxlorsirkə turşusu
Kimyəvi formuluCH2ClCOOH
Molyar kütlə94,50 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq1.58 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi63  °S
Qaynama nöqtəsi189  °S
Təsnifatı
CAS -da qeyd. nöm.79-11-8


Monoxlorsirkə turşusu CH2ClCOOH – metil qrupunun 1 hidrogen atomu Cl atomuna əvəz olunmuş sirkə turşusudur, rəngsiz kristallardır.

Fiziki xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Tərimə = 61,20C, Tqayn.=189,30C. Suda, spirtdə, asetonda, efirdə həll olur.

Tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

Monoxlorsirkə turşusu – indiqo və başqa boyaların sintezində aralıq məhsuldur, karboksimetilsellülozanın, herbisidlərin (məsələn, 2,4-dixlorfenoksi sirkə turşusunun duzları və efirləri), B6 vitaminin alınmasında istifadə olunur. Üzvi kimyada onun faydalığının illüstrasiyası (aydın nümunəsi) salisil aldehidinin xlorsirkə turşusu ilə O-alkilləşməsi, ardınca alınmış efirin dekarboksilləşməsi ilə benzofuranın alınmasıdır. Reaksiyaların əksəriyyətində C-Cl rabitəsinin yüksək reaksiya qabiliyətindən istifadə edilir. Herbisid olan qlifosat üçün prekursordur (yəni ondan əvvəl əmələ gələn). MXFST (2-metil-4-xlorfenoksi sirkə turşusu) herbisidi xlorsirkə turşusunun alkillləşməsi ilə alınmışdır. Xlorsirkə turşusunu xlorasetil xloridə, adrenalinin prekusoruna çevirirlər. PVC stabilizatoru və bəzən kosmetikada komponent kimi istifadə edilən tioqlikol turşusu xlorun kükürdlə əvəzolunma reaksiyası ilə əldə edilir. Əlavə məlumat: [PVC- neft və ya təbii qazdan alınan polimer növüdür. Tam adı polimervinilxloriddir]. Xlorsirkə turşusunun ən çox miqdarı qatılaşdırıcı olan karboksimetilsellülozanın hazırlanmasında istifadə edilir.

Alınması[redaktə | əsas redaktə]

Əsasən, monoxlorsirkə turşusunu buzlu sirkə turşusunun sirkə anhidrinin katalizi ilə alırlar

Trixloretilenin hidrolizi – başqa sənaye metodudur

Hidrolizlə təmiz məhsul alınır, çünki xlorlaşdırmaq üçün mono-, di-, trixlorsirkə turşularının ayrılması məqsədilə çətin distillyasiya aparılır. Xlorsirkə turşusunun illik istehsalı təxminən 420 min ton təşkil edir. Az miqdarda qırmızı fosforun iştirakı ilə gedən xlorla sirkə turşusunun reaksiyası nəticəsində mono-, di-, trixlorsirkə turşuları alınır.

Təhlükəsizlik[redaktə | əsas redaktə]

Başqa halogen turşuları və halogenalkanlar kimi, xlorsirkə turşusu təhlükəli alkilləşdirici agentlərdir.

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

  1. Burgstahler, A. W.; Worden, L. R. (1966). «Coumarone.» Org. Synth. 46: 28.
  2. Günter Koenig, Elmar Lohmar, Norbert Rupprich «Chloroacetic Acids» in Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry 2002, Wiley-VCH, Weinheim. DOI:10.1002/14356007.a06_537

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5 (Три-Ятр). — 783 с. — ISBN 5-85270-310