Monqol atı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Monqol atı
Monqol atı
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinif: Məməlilər
Dəstə: Təkdırnaqlılar
Fəsilə: Atlar
Cins: At
Növ: Vəhşi at
Yarımnöv: Monqol at
Elmi adı
Equus ferus caballus

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS [1]
NCBI {{{1}}}

Monqol atı (monq. адуу) — Monqolustan ərazisində yayılmış vəhşi atların yarımcinsi. Bu atlar Çingiz xannın dönəmindən dünyaya məlumdur. Köçəri monqollar yarım milyon olmalarına baxmayaraq 2 milyon at saxlayırlar. Kiçik ölçülərinə baxmayaraq Poni atı ilə hec bir əlaqəsi yoxdur. Monqolustanda bu atlar il boyu açıq səma altında yaşayır. Yayda +30°S qışda isə -40°S şəraitində yaşsya bilir. Atın südündən yerli əhali tərəfindən Kumıs adlanan içki hazırlanır. Atın əti nadir hallarda kəsilərək ətindən istifadə edilir. At əsasən minik istiqamətlidir. Bununla belə yerli şəraitdə yarışlarda istifadə edilir. Bundan başqa sahələrdə istifadə edilmir

Xariçi görünüş[redaktə | əsas redaktə]

Bu atlar köklü atlar sayılır. Qısa ayalara və iri başa malik olurlar. Xariçi görünüşü baxımından Prjevalski atı ilə oxşarlığı vardır. Fərqli cəhətləri quyuğun və atın baş, boyun nahiyəsində olan ttelləri uzun olur. Rəngi baxımından fəli olurlar. Əsasən isə sarının tünd-qəhvəyi çalarlarında olur.

Özünü aparması[redaktə | əsas redaktə]

Monqol atları vəziyyətdən çıxma baxımından seçilirlər. Dözümlü, yerli şəraitə tez öyrənən olurlar. Monqolustanta bir çox ərazilərdə at sürüləri sərbəst şəkildə vəhşi həyat sürürlər. İnsana öyrəşın at sahibinə qarşı sədaqətli, dostcanlı və sakit yanaşır.

HorseNaadam.jpg
Люди и лошади 1918 2009 01.png

Dayanmadan 35 km məsafəyə müəyyən vaxt ərzində gedə bilir.

Yetişdirilmə tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Haradan törəməsi dəqiq məlum deyildir. Artıq 2000 il b.e.ə Mərkəzi Asiya ərazisondə artıq atdan minik vastəsi kimi istifadə edilirdi. Genetik araşdırmalar göstərir bir çox atcinsləri monqol atları ilə çütləşmədən törəmişdir[1][2]

Monqol mətəniyyətində[redaktə | əsas redaktə]

Atlar monqol mədəniyyətində mühüm rol oynayır. Xüsusi ilə köçərilər atsız keçinə bilmirlər. At yarışları milli güləşdən sonra ikinci idman növü sayılır. Monqol imperiyasınln dünyayın yarısına sahib olmasında monqol atları hümüm rol oynamışdır. Xüsusi ilə İkinci dünya müharibəsində Monqol dövləti tərəfindən SSRİ-yə çoxlu sayda monqol atı yardım məqsıdi ilə verilmişdir. Monqollar arasında belə bir dyim vardır: «Atsız monqol, qanadsız quşa bənzər». At ənənəvi olaraq ailədə doğulan oğlan uşağının üç günlüyündə ona hədiyyə edilir. Böyük at ilxısına malik köçəri varlı sayılır. Hər bir adamın öz atı olur. Atını sevən monqollar onları həddindən artıq yormağı xoşlamırlar.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Удина И. Г.:Компьютерный анализ D-петли митохондриальной ДНК. Изменение у азиатских пород лошадей.. В: Третья международная конференция по биоинформатике регуляции и структуры генома (BGRS 2002)
  2. Tozaki və b.:.Yapon və Asiya atlarnın genetik bağlılığı.