Monteneqro Knyazlığı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
serb. Књажевина Црна Гора / Knjaževina Crna Gora
Monteneqro Knyazlığı
18521910
Monteneqro Knyazlığı gerbi
Gerbi
Monteneqro Knyazlığı xəritədə yeri
Statusuqismən tanınan (1878)
müstəqil knyazlıq
PaytaxtıÇetinye
Ən böyük şəhəriPodqoritsa, Çetinye, Kotor, Nikşiç
Rəsmi dilləriMonteneqro dili
Dini
Dünyəvi dövlət
İdarəetmə formasımütləq monarxiya
Tarixi 
• Yaranması
1852
• Süqutu
1910
Ərazisi
• Ümumi
5,475 km² (1852)
9,475 km² (1878)
Əhalisi
• Təxmini
317,856 (1909)
Sələfi
Xələfi
Monteneqro Knyaz-Yepiskopluğu
Monteneqro Krallığı

Monteneqro Knyazlığı (serb. Књажевина Црна Гора / Knjaževina Crna Gora) — Monteneqro kralı olmuş knyaz Nikola tərəfindən səltənət elan edildiyi 13 mart 1852 - 28 avqust 1910-cu il arasında Balkan yarımadasında mövcud olan dövlət.

Knyazlığın paytaxtı Çetinye şəhəri olur. Dövlətin pul vahidi, 1909-cu ildə dövriyyəyə buraxılan Monteneqro perperi olmuşdur. Knyazlığın ərazisi müasir Monteneqronun mərkəzi hissəsində yerləşirdi.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

I Danilo hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Knyazlıq Danilo (II Vladıka Danilo kimi də tanınır) lord (yepiskop) olaraq istefa etmək və evlənmək qərarına gəldikdə 13 mart 1852-ci ildə meydana gəlir[1]. Beləliklə Monteneqro teokratik bir dövlətdən dünyəvi dövlətə çevrilir. Osmanlı imperiyası Monteneqroda yeni bir idarəetmə formasının elan edilməsinin elehinə idi. Buna görə də Danilonun hakimiyyətə gəlməsi ilə dövlət Hersoqovalılara türklərə qarşı azadlıq mübarizəsində dəstək olmağa başlayır. 1 may 1858-ci ildə Monteneqro və Osmanlı arasında Qraxov döyüşü baş verir. Şahzadə Danilonun böyük qardaşı, 7500 nəfərlik bir orduya rəhbərlik edən, müxtəlif hesablamalara görə ordusu 7000 ilə 13.000 arasında dəyişən osmanlılara qarşı əhəmiyyətli bir döyüşü qazanır. Türk qoşunlarına qarşı döyüşdəki qələbə Monteneqroya 1862 və 1875-1878-ci illərdə müstəqillik uğrunda həlledici döyüşlərdə əlverişli olan əhəmiyyətli bir arsenal əldə etməsinə imkan verir.

Bu qələbə həm də böyük diplomatik əhəmiyyətə malik olur. Monteneqro silahlarının izzəti qısa müddətdə digər Cənubi slavyan xalqlarının, xüsusən Avstriya-Macarıstanın tərkibində olan Voyavodina serblərinin mahnı və ədəbiyyatında əbədiləşdirildi. Qraxov yaxınlığındakı qələbə Böyük Gücləri Monteneqro (uzun illər müstəqil olan) və Osmanlı İmperiyası arasındakı sərhədləri rəsmi şəkildə bölməyə məcbur etdi. Monteneqro ərazisini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirməyə müvəffəq oldu. 1852-ci ilin dekabrında Türk ordusu Monteneqronun içərisini işğal etdi. Avstriya və Rusiyanın diplomatik müdaxiləsi müharibənin sona çatmasına səbəb olur. Bu döyüşdən sonra 1859-cu ilin aprelində Fransa və Rusiyanın iştirakı ilə Monteneqro ilə Osmanlı arasında sərhəd qurulur. Nikşis şupası da daxil olmaqla bəzi Albaniya və Herseqoviniya torpaqları Monteneqroya verilir. Danilo 13 avqust 1860-cı ildə öldürülür.

I Nikolayın hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Knyaz Danilonun qətlindən sonra qardaşı oğlu olan I Nikolay Monteneqronun növbəti hökmdarı olur. 1861-ci ildə ölkədə ağır aclıq başlayır. Dənizə çıxışın olmaması və iqtisadi gerilik, Avstriya bazarından iqtisadi asılılığı gücləndirir. 1862-ci ildə Türklərin Monteneqroya hücum etməsi ilə Herseqovina qiyamını dəstəklənir. Monteneqro Fransa və Rusiyanın diplomatik müdaxiləsi ilə tam məğlubiyyətdən xilas olur. Barışıq sazişi nəticəsində istehkamlar sökülür və Osmanlı qoşunları Monteneqroda yerləşdirilir (1866-cı ilin sonlarında Rusiyanın təzyiqi ilə geri çıxardılır)[2]. Danilanın öldürülməsindən sonra Nikola yeni şahzadə olur. Onun fikrincə, sülaləsi Serbiya torpaqlarını birləşdirmək missiyasını yerinə yetirməli idi.

15 avqust 1910-cu ildə Nikola Monteneqro krallığını elan edir. Müharibədən əvvəlki illərdə Nikola Rusiya ilə Avstriya-Macarıstan arasında manevr edərək onlardan dotasiya alır. 1910-cu ildə Nikolayın Rusiyaya səfərindən sonra Rusiya hökuməti Monteneqronun illik subsidiyasını iki dəfə artırır. I Nikola Montenqronun ilk və yeganə kralı olur.

Demoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

1882[redaktə | əsas redaktə]

1882-ci ildə Monteneqro Knyazlığında 160.000 (digər mənbələrə görə 230.000) nəfər yaşayırdı.

1900[redaktə | əsas redaktə]

1900-cü ildə xarici mənbələrə görə knyazlığın əhalisi 311.564 nəfər olmuşdur.

  • Əhalinin dini inanclara görə bölgüsü:
    • 293,527 pravoslav (94,21%),
    • 12 493 müsəlman (4,01%),
    • 5544 katolik (1,78%).
  • Əhalinin savadlılıq göstəricisi:
  • 77% savadsızdır
  • 71 528 (23%) savadlıdır.

Monteneqro əhalisinin əksəriyyəti serblər idi. Böyük milli icmalar arasında 5000 alban və 800 qaraçı yaşayırdı.

1907[redaktə | əsas redaktə]

1907-ci il siyahıyaalmada knyazlığın sakinlərinin sayı 282.000 nəfər olur. Əksəriyyətini serblər təşkil edir.

1909[redaktə | əsas redaktə]

1909-cu ildə knyazlığın səlahiyyətləri rəsmi bir siyahıyaalma aparır. Sakinlərin milliyyəti doğma dilləri ilə müəyyən edildir. Ümumilikdə [[|ölkənin əhali 317 856 nəfər təşkil edir.

  • Dil bölgüsü:
    • Serblər - təxminən 95%,
    • digərləri, əksəriyyəti albanlardır.
  • Dinə bölgüsü:
    • Pravoslav - 94.38%
    • qalanları müsəlmanlardır.

Siyasi səbəblərə görə ümumi əhalinin sayı hədindən artıq şişirdilmişdi. Əslində Monteneqrodadə 220.000 insan yaşayırdı.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Stvaranje, 7–12. Obod. 1984. səh. 1422. Црне Горе и Брда историјска стварност коЈа се не може занема- рити, што се види из назива Законика Данила I, донесеног 1855. године који гласи: "ЗАКОНИК ДАНИЛА I КЊАЗА И ГОСПОДАРА СЛОБОДНЕ ЦРНЕ ГОРЕ И БРДА".
  2. Мцхвариашвили А. Д. Положение Черногории в 60-х годах XIX века (по материалам записок графа Н. П. Игнатьева) // Вестник Удмуртского университета. Серия История и филология. — 2013. — № 1. — С. 126

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]