Multitaskinq (insan)

Bu məqalə İnsan çoxtapşırıqlılığı (multitaskinqi) haqqındadır. Kompüter çoxtapşırıqlılığı (multitaskinqi) üçün Multitaskinq (informatika) səhifəsinə baxın.

Multitaskinq və ya çoxtapşırıqlılıq — bir insanın diqqətini eyni anda birdən çox tapşırıq və ya fəaliyyət arasında bölə bilməsi anlayışı. Məsələn, avtomobil idarə edərkən telefonda danışmaq.

Multitaskinq insanın yeni bir tapşırığa keçərkən "kontekst dəyişməsi" səbəbindən vaxt itirməsinə gətirib çıxara bilər; məsələn, yenicə keçilən tapşırıqda növbəti addımın nə olduğunu müəyyən etmək lazım olur. Bu da diqqətin kifayət qədər bölünməməsi səbəbilə səhvlərə daha meyilli olmağa səbəb olur. Bəzi insanlar bu tapşırıqlarda yüksək bacarıqlı ola bilər, diqqətlərini tapşırıqlar arasında sürətlə dəyişdirə və nəticədə işləri yaxşı görə bilərlər. Lakin insanların multitaskinqdə nə qədər yaxşı olduqları və ya bu şəkildə daha çox iş gördüklərinə dair özünüqiymətləndirmələri çox vaxt düzgün olmur.^[1]^[2]

Multitaskinq hər kəs üçün zehni və fiziki baxımdan streslidir,^[3] hətta o dərəcədə ki, laboratoriya təcrübələrində stresli mühitləri araşdırmaq üçün multitaskinqdən istifadə olunur.^[4] Tədqiqatlar göstərir ki, öyrənmə mühitində multitaskinq edən insanlar, diqqətləri müxtəlif tapşırıqlar arasında bölünməyən insanlarla müqayisədə yeni məlumatları daha zəif öyrənirlər.^[5]^[6]^[7]

Etimologiyası

"Multitask" sözünün ilk dəfə nəşr olunmuş istifadəsi 1965-ci ildə IBM System/360 sisteminin imkanlarını təsvir edən IBM məqaləsində ortaya çıxmışdır.^[8] Bu termin daha sonra insan fəaliyyətlərinə də tətbiq olunmağa başlanmışdır.

İstinadlar

↑ Pashler Harold. "Dual-task interference in simple tasks: Data and theory". Psychological Bulletin. 116 (2). 1994: 220–244. CiteSeerX 10.1.1.324.4916. doi:10.1037/0033-2909.116.2.220. PMID 7972591.
↑ Wallis, Claudia. "The Multitasking Generation" (PDF). Time. 167 (13). 19 mart 2006: 48–55. PMID 16579497. 24 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 26 aprel 2010.
↑ Wetherell, Mark A.; Carter, Kirsty. "The Multitasking Framework: The Effects of Increasing Workload on Acute Psychobiological Stress Reactivity". Stress and Health (ingilis). 30 (2). aprel 2014: 103–109. doi:10.1002/smi.2496. ISSN 1532-3005. PMID 23723144.
↑ Heid, Markham. "That Smartphone in Your Hand Changes How You Walk". The New York Times. 23 yanvar 2024. When scientists want to study stress, they often ask people to perform several tasks at once. That's because multitasking is a reliable way to stress people out.
↑ Mayer, Richard E.; Moreno, Roxana. "Nine Ways to Reduce Cognitive Load in Multimedia Learning". Educational Psychologist. 38 (1). 1 yanvar 2003: 43–52. doi:10.1207/s15326985ep3801_6. ISSN 0046-1520.
↑ Carrier, L. Mark; Rosen, Larry D.; Cheever, Nancy A.; Lim, Alex F. "Causes, effects, and practicalities of everyday multitasking". Developmental Review. Special Issue: Living in the "Net" Generation: Multitasking, Learning, and Development. 35. 1 mart 2015: 64–78. doi:10.1016/j.dr.2014.12.005. ISSN 0273-2297. 20 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 may 2026.
↑ Peng, Yaoping; Tullis, Jonathan G. "Dividing attention impairs metacognitive control more than monitoring". Psychonomic Bulletin & Review (ingilis). 28 (6). 1 dekabr 2021: 2064–2074. doi:10.3758/s13423-021-01950-9. ISSN 1531-5320. PMC 8205317 (#bad_pmc). PMID 34131889 (#bad_pmid).
↑ IBM Operating System/360 Concepts and Facilities Arxiv surəti 3 fevral 2023 tarixindən Wayback Machine saytında — Witt, Bernard I. & Lambert, Ward

[Pashler-1994-1] Pashler Harold. "Dual-task interference in simple tasks: Data and theory". Psychological Bulletin. 116 (2). 1994: 220–244. CiteSeerX 10.1.1.324.4916. doi:10.1037/0033-2909.116.2.220. PMID 7972591.

[Wallis-2] Wallis, Claudia. "The Multitasking Generation" (PDF). Time. 167 (13). 19 mart 2006: 48–55. PMID 16579497. 24 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 26 aprel 2010.

[3] Wetherell, Mark A.; Carter, Kirsty. "The Multitasking Framework: The Effects of Increasing Workload on Acute Psychobiological Stress Reactivity". Stress and Health (ingilis). 30 (2). aprel 2014: 103–109. doi:10.1002/smi.2496. ISSN 1532-3005. PMID 23723144.

[4] Heid, Markham. "That Smartphone in Your Hand Changes How You Walk". The New York Times. 23 yanvar 2024. When scientists want to study stress, they often ask people to perform several tasks at once. That's because multitasking is a reliable way to stress people out.

[Mayer-2003-5] Mayer, Richard E.; Moreno, Roxana. "Nine Ways to Reduce Cognitive Load in Multimedia Learning". Educational Psychologist. 38 (1). 1 yanvar 2003: 43–52. doi:10.1207/s15326985ep3801_6. ISSN 0046-1520.

[6] Carrier, L. Mark; Rosen, Larry D.; Cheever, Nancy A.; Lim, Alex F. "Causes, effects, and practicalities of everyday multitasking". Developmental Review. Special Issue: Living in the "Net" Generation: Multitasking, Learning, and Development. 35. 1 mart 2015: 64–78. doi:10.1016/j.dr.2014.12.005. ISSN 0273-2297. 20 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 may 2026.

[7] Peng, Yaoping; Tullis, Jonathan G. "Dividing attention impairs metacognitive control more than monitoring". Psychonomic Bulletin & Review (ingilis). 28 (6). 1 dekabr 2021: 2064–2074. doi:10.3758/s13423-021-01950-9. ISSN 1531-5320. PMC 8205317 (#bad_pmc). PMID 34131889 (#bad_pmid).

[8] IBM Operating System/360 Concepts and Facilities Arxiv surəti 3 fevral 2023 tarixindən Wayback Machine saytında — Witt, Bernard I. & Lambert, Ward

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]