Nəcməddin Hacıyev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Nəcməddin Hacıyev (Dilbazi)
azərb. Nəcməddin Ələddin oğlu Hacıyev (Dilbazi)
Nəcməddin Hacıyev (Dilbazi)
Bayraq
26 Bakı Komissarları və Nərimanov rayonu deputatı
Bayraq
1966 — 1971
Bayraq
ATİ həmkarlar təşkilatının sədri
Bayraq
1965 — 1966
Bayraq
Azərbaycan Alpinizm Federasiyasının Prezidenti
Bayraq
1963 — 1980
 
Təhsili: Azərbaycan Tibb İnstitutunu müalicə-profilaktika fakültəsi,Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Qematologiya və Qanköçürmə İnstitutu (Aspirantura),1958-ci ildə Moskvada SSRİ EA Tibbi-Bioloji Problemlər İnstitutu(Alim), N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutu(Doktorluq dissertasiyası), 1967.ci ildə Moskvada SSRİ EA Tibbi-Bioloji Problemlər İnstitutu (tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi)
Dini: İslam
Doğum tarixi: 17 noyabr 1926(1926-11-17)
Doğum yeri: Qazax Xanlıqlar
Vəfat tarixi: 24 sentyabr 1980 (53 yaşında)
Vəfat yeri: Bərdə-Yevlax avtomobil qəzası
Dəfn yeri: Bakı dağüstü qəbirstanlıq
Həyat yoldaşı: Hacıyeva Adilə Abbas qızı
Uşaqları: Mirvari,Ələddin,Aygün
 
Saytı: https://www.dilbazi.az
 
Təltifləri:

Sovet Kosmik Tərabətinə öz töhfəsini vermiş ilk Azərbaycanlı, SSRİ idman ustası,SSRİ Alpinizm Federasiyasının ömürlük flaq-təbiqi,bütün iri sovet alpinizm ekspedisiyaların flaq-təbiqi olmuşdu,Kabarda-Balkar Muxtar Respublikası AS Fəxri Fərmanı və Azərbaycan Ali sovetinin Fəxri Fərmanı.

Nəcməddin Hacıyev (Dilbazi) - Professor, Sovet Kosmik Tərabətinə öz töhfəsini vermiş ilk Azərbaycanlı, SSRİ idman ustası.

Elmi axtarışları[redaktə | əsas redaktə]

Dilbazilər nəslindən yetişmiş görkəmli şəxsiyyətlərdən professor Nəcməddin Hacıyev 1926 ci ildə Qazax rayonun Xanlıqlar kəndində dünyaya göz açmışdı.Tibbi karyerasına ştatda nkənar ordinator işləməklə başlayıb. 1948-ci il yanvarın 6-dan isə II fakültətiv cərrahiyyə kafedrasına baş laborant təyin edilir. 1948-ci ildə partiyaya üzv ola bilir ki, bu da onun işlərinin irəliləməsində, əlbəttə, müsbət faktor rolunu oynayır. 1954-cü il dekabrın 12-dək kafedrada bu vəzifədə çalışır və hazırlaşıb Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Qematologiya və Qanköçürmə İnstitutunun aspiranturasına daxil olur. 1957-ci il dekabrın 22-dək onun aspirantura, gənclik həvəsi ilə elmi axtarış illəridir. Aspiranturanı başa vurub, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Qematologiya və Qanköçürmə İnstitutunun metodik şöbə təşkilatçısının müavini vəzifəsinə təyinat alır. 1958-ci ildə Moskvada SSRİ EA Tibbi-Bioloji Problemlər İnstitutunda sovet kosmik təbabətinin və kosmik biologiyasının atası Oleq Georgiyeviç Qazenkonun elmi rəhbərliyi altında «Alpinist idmançılarda periferik qanın laxtalanması və morfologiyasının gemodinamik göstəricilərinin, S-vitamin balansının dəyişilməsi» mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır. 22 sentyabr 1958-cu il tarixdə onu Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Qematologiya və Qanköçürmə İnstitutunun baş elmi işçisi təyin edirlər. 1961-ci il sentyabrın 22-də yeni təyinat alır: SSRİ TEA Azərbaycan Eksperimental Kliniki Təbabət institutunun baş elmi işçisi vəzifəsinə təyin edilir. 1963-cü il noyabrın 12-dən bu tibb mərkəzində şöbə müdiri vəzifəsini tutur. 1964-cü il oktyabrın 12-dən N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutu II fa- kültətiv cərrahiyyə kafedrasının assistenti, 1966-cı il fevralın 4-dən isə həmin kafedranın dosenti olur. Bu illərdə «Oksigen çatışmazlığının müxtəlif vəziyyətlərində dərialtı oksigen insuflyasiyasının effektivliyi» mövzusunda doktorluq dissertasiyası üzərində işləyirdi. Lakin sonra mövzuya dəyişiklik edildi və o. 1967.ci ildə Moskvada SSRİ EA Tibbi-Bioloji Problemlər İnstitutunda yenə də Oleq Georgiyeviç Qazenkonun elmi rəhbərliyi altında «Yüksək dağlıq şəraitdə alpinistlərin kliniki-fizioloji tədqiqi və dağ xəstəliyinin profilaktikası məsələləri (kliniki-eksperi- mental tədqiqat)» mövzusunda dissertasiya müda- fiə edərək tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi alır. Bu iş elə həmin il də Ali Attestasiya Komissiyasından keçir. Ümumiyyətlə, Nəcməddin Hacıyev O.G.Qazenkonun sevimli şagirdlərindən biri idi. Bu görkəmli alim uzun illər Hacıyevin Bakıya qayıdışına qarşı çıxır, onun SSRİ EA Tibbi-Bioloji Problemlər institutunda qalıb elmi tədqiqatlarla məşğul olmasında israr edirdi. Digər tərəfdən bu illərdə Stalin rejimini Xruşşovun əvəz etməsi, Azərbaycanda Bağırovun yerinə İmam Mustafayevin, onun yerinə isə Vəli Axundovun gəlişindən dolayı rəhbərlikdə bu dəyişikliklər elmi müəssisələrə də öz təsirini göstərir, əvvəlki rəhbərin dövründə müəyyən vəzifədaşımış adamların üzərinə kölgə düşürdü. Mövqeyini qoruyub saxlamaqdan ötrü hər kəsdən son dərəcə ehtiyatla və diplomatcasına davranmaq tələb olunurdu. Nəcməddin Hacıyev 1968-ci il aprelin 29-dan 1980-ci ildə həyatdan gedənə qədər Tibb İnstitutunda II fakültətiv cərrahiyyə kafedrasının professoru idi. Sözügedən kafedranın əsasını qoyan və onun müdiri isə professor, əməkdar elm xadimı Fuad Əfəndiyev idi (4 saylı xəstəxana onun adını daşıyır). Nəcməddin Hacıyev gematologiya, idman təbabəti və cərrahiyyənın müxtəlif məsələlərinə dair, o cümlədən kosmik çəkisizlik şəraitində və ekstremal yüksək dağlıq şəraitdə oksigenin aşağı parsial təzyiqi halında qan patologiyasının problemlərinə dair 80-ə yaxın elmi əsərin və kitabların müəllifi idi. Təyyarəçi-kosmonavtların və idmançı-alpinistlərin çəkisizlik və yüksək dağlıq şəraitlərdə dözüm problemlərinə həsr edilmiş əsərləri ilə sovet kosmik təbabət elminə öz töhfələrini vermiş ilk azərbaycanlı idi. Professor Nəcməddin Hacıyev çağdaş praktik təbabət elminə barokameraları və barokameralarda müalicəni tətbiq etmiş ilk sovet alimlərindən biri idi.

Alimlik və alpinizm fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Professor Nəcməddin Hacıyev praktik tibbi fəaliyyəti ilə yanaşı tədrislə də məşğul idi. Tibb İnstitutunda tələbələrə rus və Azərbaycan dillərində eyni müvəffəqiyyətlə praktik mühazirələr oxuyurdu. Öz sahəsində bir tibb elmləri namizədi hazırlamışdı. Moskva, Tallin, Kiyev, Sverdlovsk, Vyana, Roma, Sofiya, Pekin şəhərlərində beynəlxalq konqreslərdə və simpoziumlarda Azərbaycanın cərrah-həkimlərini təmsil etmişdi. Rus dilini kamillik dərəcəsində bilməklə yanaşı, ingilis dilində tibbi materiallarla lüğətin köməyi ilə tanış ola bilirdi. Elmi məqalələri «Xirurqiya», «Azərbaycan Tibb Jurnalı», Romada beynəlxalq tibb məcmuəsində dərc edilmişdi. Fəal ictimaiyyətçi idi: 26 Bakı Komissarları (indiki Səbail) və Nərimanov rayon sovetlərinin deputatı seçilmişdi. Tələbəlik illərində institut komsomol təşkilatının katibi, 1965-66-cı illərdə ATİ həmkarlar təşkilatının sədri, 1966-71-ci illərdə institut partiya təşkilatının katibi, elmi işlər üzrə prorektor olmuşdu. İki peşəkarlar federasiyasının təşkilatçısı və sədri idi - 1961 -ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Həkim Nəzarəti və Müalicəvi Bədən Tərbiyəsi Cəmiyyətinə və Azərbaycan Alpinizm Federasiyasına başçılıq etmişdi.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Bundan başqa, SSRİ idman ustası və SSRİ Alpinizm Federasiyasının ömürlük flaq-təbibi, bütün iri sovet alpinizm ekspedisiyalarının flaq-təbibi olmuşdu. Alpinizm onun sevimli məşğuliyyəti idi. 50-60-cı illərdə alpinistqruplarının tərkibində Pamir, Alp dağları, Tyan-Şan, Böyük və Kiçik Qafqaz zirvələrinə qalxmışdı. Nalçik Dövlət Universitetinin tibb fakültəsinin təşkilində və qurulmasında göstərdiyi xidmətlərinə görə, Kabarda-Balkar Muxtar Respublikası AS fəxri fərmanına (1960) və Azərbaycan Ali Sovetinin fəxri fərmanına layiq görülmüşdü. Professor Nəcməddin Hacıyev Tibb İnstitutunda təhsil alan çoxlu qazaxlı tələbəyə, onların elm yolunu tutanlarına təmənnasız olaraq kömək etmişdi.

Vəfatı[redaktə | əsas redaktə]

Professor Nəcməddin Hacıyev Bərdə-Yevlax yolunda avtomobil qəzasında həyatını itirəndə 54 yaşı vardı. Bu çox istedadlı və xaraktercə güclü insan qısa, lakin parlaq bir ömür yaşamışdı. Bakıda Dağüstü qəbristanlıqda yaxın qohumlarından Mirvarid DilbaziYaqut Dilbazi bacıları ilə yanaşı dəfn edilmişdir.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Nəcməddin Hacıyev Adilə Abbas qızı (1936) ilə evlənmişdir. Adilə xanım da ixtisasca həkimdir. Övladları: Mirvari, Ələddin, Aygün.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]