Nankin qətliamı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Nankin qətliamı
Əsas münaqişə: İkinci Çin-yapon müharibəsi
Nanking bodies 1937.jpg Sinxuay çayının sahilində qətliam qurbanlarının yanında dayanan yapon əsgəri.
Tarix 13 dekabr 1937 – yanvar 1938
Yeri Nankin, Çin
Nəticəsi 50.000–300.000[1][2] ölü (əsas mənbələr)
40.000–300.000[3] ölü (alimlərin konsesusu)
300.000[4][5][6] ölü (Çin hökuməti)
200.000[7][8]
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Nankin qətliamı (çin 南京大屠殺; yap. 南京事件) – İkinci Çin-yapon müharibəsi zamanı 1937-ci ildə Yaponiya ordusu tərəfindən Çin Respublikasının paytaxtı Nankin şəhərinin dinc sakinlərinə qarşı törədilmiş qətliam.

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Qətliam 13 dekabr 1937-ci ildə – Nankin şəhərinin tutulduğu gündən başlamış və 6 həftə davam etmişdir. Qətliam zamanı yaponlar 40.000-300.000[9][10] dinc sakini və silahsız əsgəri qətlə yetirmiş, şəhərdə kütləvi zorlamalar və təcavüzlər təşkil etmişdirlər.[11][12]

Qətliamla bağlı qeydlərin çoxu gizli saxlandığından və 1945-ci ildə Yaponiyanın təslim olmasından sonra məhv edildiyindən tarixçilər qətliam zamanı dəqiq nə qədər insanın öldüyünü müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkirlər. 1946-cı ildə Tokioda Uzaq Şərq beynəlxalq hərbi tribunalı qətliam zamanı 200.000-dən çox çinlinin öldürüldüyünü müəyyən etmişdir.[13] 1947-ci ildəki Nankin hərbi cinayətlər tribunalının araşdırmasına əsaslanan Çinin rəsmi rəqəmi isə 300.000-dən çoxdur. Dəqiq say 1980-ci illərdən bəri alimlər tərəfindən araşdırılır.[3][14]

Hadisə hələ də Çin-Yaponiya münasibətlərində mübahisəli məsələ olaraq qalır. Çin hökuməti qətliamın miqyasını şişirtməklə günahlandırıldığı halda,[15] bəzi tarixçilər və yapon millətçilər daha da irəli gedərək qətliamın siyasi məqsədlərlə uydurulduğunu iddia edirlər.[10][16][17][18] Qətliam Yaponiyanın digər Asiya ölkələri – Cənubi KoreyaFilippinlə münasibətlərində də mübahisə mövzusudur.[19]

Yaponiya hökuməti Nankinin tutulmasından sonra İmperiya ordusunun şəhərdə böyük sayda dinc əhali və silahsız əsgər öldürdüyünü etiraf etsə də və yapon müharibə veteranları xeyli sayda insanın öldürüldüyünü təsdiq etsələr də,[20][21] Yaponiyada hələ də kiçik qruplaşma hadisənin qətliam deyil, müharibənin bir parçası olduğunu hesab edir. Qətliamın rəddi yapon millətçiliyinin bir hissəsi olmuşdur.[22] Yaponiyada qətliamla bağlı fikirlər müxtəlif olsa da, çox az adam qətliamın baş verdiyini inkar edir.[22]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "The Nanking Atrocities: Fact and Fable". Wellesley.edu. 28 fevral 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 mart 2011.
  2. "Nanking Atrocities – In the 1990s". nankingatrocities.net. 26 oktyabr 2013 tarixində arxivləşdirilib.
  3. 3,0 3,1 (2008) in Bob Tadashi Wakabayashi: The Nanking Atrocity, 1937–38: Complicating the Picture. Berghahn Books, 362. ISBN 1-84545-180-5.
  4. "论南京大屠杀遇难人数 认定的历史演变" (PDF). Jds.cass.cn. 22 mart 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 mart 2016.
  5. "近十年" 侵华日军南京大屠杀"研究述评" (PDF). Jds.cass.cn.
  6. "Modern China". 6 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 may 2014.
  7. (unknown type)ISBN 4-250-98016-2
  8. http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html
  9. Levene, Mark and Roberts, Penny. The Massacre in History. 1999, page 223–224
  10. 10,0 10,1 Totten, Samuel. Dictionary of Genocide. 2008, 298–299.
  11. Iris Chang, The Rape of Nanking, p. 6.
  12. Lee, Min (March 31, 2010). "New film has Japan vets confessing to Nanjing rape". Salon/Associated Press. http://www.salon.com/2010/03/31/as_film_japan_massacre_documentary.
  13. "Judgement: International Military Tribunal for the Far East". Chapter VIII: Conventional War Crimes (Atrocities) (November 1948).
  14. MacDonald, David B. (December 2005). "Forgetting and Denying: Iris Chang, the Holocaust and the Challenge of Nanking" Nəşr edən: Palgrave Macmillan. International Politics 42 (4): 403–27. DOI:10.1057/palgrave.ip.8800111. İstifadə tarixi: February 23, 2014.
  15. Japan, David Askew, Associate Professor, Ristumeikan Asia Pacific University, "The Nanjing Incident: Recent Research and Trends". www.japanesestudies.org.uk.
  16. Fogel, Joshua A. The Nanjing Massacre in History and Historiography. 2000, pp 46–48.
  17. Dillon, Dana R. The China Challenge. 2007, pp. 9–10
  18. Tokushi Kasahara, "数字いじりの不毛な論争は虐殺の実態解明を遠ざける", in 南京大虐殺否定論13のウソ, ed. Research Committee on the Nanking Incident (Tokyo: Kashiwa Shobo, 1999), pp. 74–96.
  19. Gallicchio, Marc S. The Unpredictability of the Past. 2007, p. 158.
  20. "Q8: What is the view of the Government of Japan on the incident known as the "Nanjing Massacre"?". Foreign Policy Q&A (page content changed to "Under construction following the Statement by Prime Minister Shinzo Abe on August 14, 2015". Ministry of Foreign Affairs of Japan.
  21. «I'm Sorry?». NewsHour with Jim Lehrer. December 1, 1998. İlkin mənbədən arxivləşdirili February 22, 2008.
  22. 22,0 22,1 Yoshida, Takashi. The Making of the "Rape of Nanking" (2006), pp. 157–58.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Nankin qətliamı ilə əlaqəli mediafayllar var.