Nasional Sosializm

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Nasional Sosializm və ya qısaca Nasizmalman faşizmini ifadə edən termin; tarixdən məlum olan hərəkatların ən radikalıdır.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Beynəlxalq arenada bu tip hərəkatlar və rejimlər adətən totalitar ağalığı və təcavüzkarlığı ilə fərqlənirlər. Nasional Sosializm alman cəmiyyətinin müəyyən hissəsini Birinci Dünya müharibəsinin nəticələrinə və ondan sonrakı dövrdəki böhranlı proseslərə qeyri-adekvat sol mühafizəkar reaksiyasının təzahürüdür. Bu münasibət son nəticədə konqlomerat ideyalara: dövlət sosializminə, etatizmə, nasionalizmə, rasizmə, millitarizmə əsaslanan nasist idealogiyasının yaranmasına gətirib çıxartdı. Siyasi planda və praktikada bu özünü ölkədə bütün sahələrə nəzarət edən bir partiyanın və partiya-dövlət diktaturasının yaranmasına səbəb oldu. Cəmiyyətdə totalitar şəxsiyyətin xüsusi tipi yarandı, xüsusi sosial psixoloji mühit formalaşdı, şəxsiyyətin bütün mənəvi dayaqları da eroziyaya uğradı.

Nasional-sosializm alman ideologiyasıdırmı?[redaktə | əsas redaktə]

Nasional-sosializmin qurucusu olan Adolf Hitler öz fikirlərini alman millətçiliyi üzərindən inkişaf etdirmişdir. İlkin olaraq Alman millətçiliyinin radikal bir modeli olan bu ideologiyanı daha sonralar dünyanın bəzi ifrat sağçı ideologiyaya sahib olanları da götürdülər və bu ideologiyanı müdafiə etməyə başlamışdılar. Dünyadakı olan Neo-nasistlərin bu ideologiyanı öz xalqlarına uyğun şəkildə götürmələri İkinci dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra baş vermişdir. Dünyadakı hər Neo-nasist bu ideologiyanı öz xalqına uyğun şəkildə götürmüş və siyasi dünyagörüşünü formalaşdırmışdır. İkinci dünya müharibəsinə qədər yalnız “Hitler Almaniyasının ideologiyası” və ya “Alman millətçiliyi ideologiyası” olaraq tanınan bu fikir müharibə qurtarandan sonra isə daha geniş ərazilərə yayılmış və dünyanın ən geniş yayılmış olan dünyagörüşlərindən birinə çevrilmişdir, ancaq bu ideologiyanı hər qəbul edən onu öz millətinin maraq və mənafelərinə uyğun şəkilə salmışdır.

Məşhur simaları[redaktə | əsas redaktə]

Bu ideologiyanın ən məşhur simalarından biri Adolf Hitler olmuşdur. Bu ideologiyanın inkişaf etməsində təkcə Adolf Hitlerin rolu olmamışdır. Bu işdə ona bir sıra şəxslər kömək etmişdirlər.

Onlardan biri də Hitlerin 1920-ci ildən etibarən yaxın münasibətlər qurduğu ən yaxın dostlarından və köməkçilərindən biri olan Rudolf Hessdir. Həmçinin eyni zamanlarda tanış olduğu və məşhur 1923-cü ildə Münhendə təşkil olunmuş pivəxana üsyanı zamanı ona yaxından yardım etmiş olan Ernst Röhm, Herman GörinqHenrix Himmler Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyasının təşkilati işlərində mühüm rol oynamışdırlar.

Yozef Gebbelsin 1924-cü ildə partiyaya qatılması ilə partiya sürətli bir şəkildə inkişafa başladı. Ağlı, məntiqi və uzaqgörənliyi ilə heç də Hitlerdən geri qalmayan Gebbels qısa zaman ərzində partiyanın nüfuzunun yüksəlməsində və partiyanın böyüyərək 1933-cü ildə hakimiyyətə gəlməsində əvəzsiz rol oynamışdır.

Bu ideologiyanın anti-semit fikirlərinə və irqçi ideyalarına istiqamət verən şəxs Alfred Rozenberqdir. Son dərəcə olaraq qatı bir Alman irqçisi və milliyətçisi olaraq tanınmış olan Alfred Rozenberqin ən tanınmış işi “Der Mythus Des 20 Jahrhunderts”in (“XX əsrin mifi”) və 1919-1933-cü illərdə yazdığı bəzi məqalələrinin toplandığı “Blut und Ehre” (“Qan və Qürur”) adlı dörd cildlik əsəridə vardır. Onun görmüş olduğu ən böyük işlər isə 1934-cü ilə qədər fəaliyyət göstərmiş və nasional-sosialist sənət anlayışının təməllərini qoymuş olan Alman Mədəniyyətini Müdafiə Cəmiyyəti və İkinci dünya müharibəsi zamanı ələ keçirilmiş olan Şərq torpaqlarının naziri olmasıdır. O, xristianlığa qarşı barışmaz mövqeyi ilə seçilən və paqan mədəniyyətini yüksəltməyə çalışmış bir nasional-sosialist ideoloqudur. Belə ki, bu şəxs kilsələrin dəyişdirilməsinə, Skandinaviya mifologiyasına aid olan simvol və ritualların yenidən yayılmasına çalışmışdır. Alman irqinə ən böyük düşmən olaraq Semitləri, Rus tatarlarını, Yəhudiləri, Xristianlığı, Latın xalqlarını görmüşdür.

Həmçinin məşhur alman filosofu olan Martin Haydeqqerdə bu ideologiyanın ən məşhur simalarından biri olmuşdur. O, “Metafizikaya giriş” adlı əsərində nasional-sosializmi “daxili bir həqiqət və böyüklük” kimi qiymətləndirmişdir. 1953-cü ildə özündən bu nasional-sosializmi tərifləyən sətirləri silməsi tələb edilmişdir, ancaq o, bu tələbi qətiyyətlə rədd etmişdir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçid[redaktə | əsas redaktə]