Naxçıvanın qəbir abidələri (tunc dövrü)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Naxçıvanın qəbir abidələri (tunc dövrü) - Tunc dövrünün dəfn adətini incəliklərinə qədər öyrənməyə imkan verən qəbir abidəsi aşkar etmək çətindir. Bu arxeoloq üçün böyük bir kəşfə bərabərdir. Naxçıvan MR Ordubad rayonu ərazisində, Gilan çayın sol sahilində eyni adlı dağın yamacında yerləşən İkinci Plovdağ nekropolunda tədqiq olunmuş 6 və 18 saylı kurqanlar məhz belə unikal qəbir abidələridir.[1]

6 saylı qəbir[redaktə | əsas redaktə]

6 saylı qəbir (tunc dövrü)
  • 6 saylı qəbirin qazıntısı S.Qaşqay və İ.Medvedskaya tərəfindən aparılmışdır.
  • 6 saylı qəbir diametri 6,1 m olan kromlexin mərkəzində yerləşir.
  • Qəbir kamerasının uzunluğu 130 sm, eni 80 sm, dərinliyi isə 75 sm-dir.
  • Üzəri çəkisi 400-450 kq olan iri həcmli sal daşlarla örtülmüşdü.
  • Qəbirdən qucağında 4-5 yaşlarında uşağı ilə birlikdə dəfn olunmuş, yarım bükülü vəziyyətdə, sol yanı üstə, başı şərq istiqamətində ana skeleti aşkar olundu.
  • Skeletin yanında qara rəngli, üzəri cızma naxışlı bir ədəd qab, üzərində tunc sancaqlarla və piləklərlə bəzədilmiş geyimin qalıqları, başında qabaq tərəfi ziqzaq formasında iri əqiq və pasta muncuqlarla bəzədilmiş, alnında rombvari naxışları olan alınlığa birləşən şiş papaq, içərisində 13 ədəd dəvəgözü və çaxmaq daşlarından hazırlanmış ox ucluğu aşkar edilmiş ox qabının – sadakın qalıqları, tuncdan medalyon, spiralvari asma bəzəklər aşkar olundu. Kurqanın quruluşuna və qəbirin avadanlığına görə qadın qəbilənin yuxarı təbəqəsinə məxsus olmuşdu.

18 saylı qəbir[redaktə | əsas redaktə]

18 saylı qəbir (tunc dövrü)
18 saylı qəbir (tunc dövrü)
  • 18 saylı qəbrin qazıntısı B.İbrahimli tərəfindən aparılmışdır.
  • 18 saylı qəbir II Plovdağ nekropolunun mərkəzi hissəsində zirvəyə yaxın yerləşmişdir.[2][3]
  • Kromlexi bir neçə qatdan ibarət olmuşdur.
  • Üst qat 15-20 sm qalınlığında (çox ehtimal ki. bu qat daha qalın olmuş zaman-zaman yağış və qar sularının təsirindən yuyulub getmişdir), ikinci qat 20-25 sm qalınlığında kisik həcmli daşlardan, üçüncü – qəbrin örtük daşları üzərində yerləşən qat isə nisbətən iri həcmli (çəkisi 5-8 kq olan) daşlardan qurulmuşdur.
  • Qəbrin üstü iri həcmli sal daşlarla örtülmüş, qapısı da iri həcmli sal daşlarla qapanmışdır.
  • Bunlardan başqa bir ədəd baş daşı da qoyulmuşdur ki, o da örtük daşlarından 23-25 sm hündürdədir.
  • Qəbrin örtük daşları şimal tərəfdə yarımdairə, cənub tərəfdə isə düz qoyulmuşdur.
  • Kamerası təmizlənərkən sağ yanı üstə, yarımbükülü vəziyyətdə başı şərq istiqamətində qoyulmuş, orta yaşlı kişiyə məxsus skelet aşkar olundu.
  • Skeletin kəlləsi qarşısında dağ keçisi skeleti, bir ədəd tünd qırmızı, bir ədəd də tünd qara rəngli gil qablar, dəstəyi şəbəkəli olan tökmə tunc xəncər, tuncdan toppuz başı, bir ədəd ayaqbənd, içərisində dəvəgözü və çaxmaq daşından hazırlanmış on ədəd ox olan sadak, boynunda iki düzüm boyunbağı və altıbucaqlı asma bəzək, qulaqlarında hər biri 32 ədəd pasta və bir balıqqulağından ibarət sırğalar aşkar olundu.
  • Bütün əlamətlər dəfn olunan şəxsin qəbilə başçışı və eyni zamanda kahin olduğunu göstərir.
  • 18 saylı qəbrin sağ tərəfində bir qurbangah, şimal tərəfində isə ona bitişik iki uşaq qəbri işlənmişdir.
  • Qurbangahda aşkar olunan qabların vəziyyəti onun ən azından öz zamanında iki dəfə açıldığını və oraya gil qablarda ərzaq qoyulduğunu göstərir.
  • Ehtimal ki, bu mərhumun ölümündən bir il sonra, il mərasimində baş vermişdir.
  • Plovdağ nekropolunun bu qəbirləri Naxçıvanın son tunc dövrünün ən unikal və parlaq qəbir abidələridir.[3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Раскопки некрополя Пловдаг II. Эдубба вечна и постоянна. Материалы конференции, посвященная 90-летию со дня рождения И.М.Дьяконова. Санкт-Петербург, 2005, с. 86-93
  2. İkinci Plovdağ nekropolunun 18 N-li kurqanı haqqında //Azərbaycan Arxeologiyası və Etnoqrafiyası. Bakı, 2011, №2, s. 43-52
  3. 1 2 Bahlul Ibragimli - About late bronze and early iron sepulchral monuments of Nakhchivan/ Austausch und Kulturkontakt in der Spätbronze-/Früheisenzeit im Südkaukasus und seinen angrenzenden Regionen, Beier & Beran, Langenweiß-. bach, 2012, s. 291-304