Naxçıvanda kəhrizlər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Kəhriz-yeraltı suları toplayaraq yer səthinə arxlar vasitəsilə axıdılan hidrotexniki su qurğusudur. Kəhrizləri qazan ustalara kan-kan deyirlər. Ustalar əvvəlcə şaquli vəziyyətdə “güman quyusu” qazaraq, torpaq altındakı sulu qata çatdıqda su gələn tərəfin əksinə üfüqü lağımlar (kanlar) qazırlar. Sonradan həmin istiqamətdə bir neçə (hətta yüzdən artıq) quyular qazılaraq lağımlar vasitəsilə onları birləşdirirlər. Lağımların hündürlüyü 1,2-1,4 metr, eni isə 0,6-0,8 metr ölçüsündə olur. Əhalini süzülmüş təmiz su ilə təmin etmək üçün kəhrizlər əsas su mənbələridir. Bu gün kəhriz sistemləri və onların üzərində olan memarlıq abidələrinin bərpa və təmirinə dair heç bir normativ hüquqi aktlar və sənədlərə təsadüf olunmur. Baxmayaraq iş yealtı işlərə aid olduğundan burada təhlükəsizlik qaydalarına dair müvafiq təlimatlar qanunlar olmalıdır. Hər kəs özü bildiyi kimi kəhrizi bərpa edir, onun üzərində işin prinsipinə zidd inşaat işləri aparır, nəticədə kəhrizin gələcək fəaliyyəti üçün problemlər yaradırlar. Son illərdə yeraltı sulardan istifadə və onların mühafizəsinə dair görülən işlərə baxmayaraq kəhiz sistemlərinin sıradan çıxması ilə yeraltı suların çirklənməsi baş verməkdədir. Yaşayış məntəqələrində bunlar problem yaratmağa başlamışlar. Kəhriz sistemləri və onların qidalanma mənbələri ətrafında qazılan subartezian quyular kəhriz sistemləri üçün problem yaratmışdır. Subartezian quyuların fəaliyyəti nəticəsində qidalanma mənbələri ətrafında yeraltı suların rejimi dəyişmiş kəhrizlər sıradan çıxmışlar. Fəndgir işbaz hidrogeoloqların «çevik su çıxarma üsulu» məhz babalarımızın təcrübəsi əsasında işləyən kəhrizlərin sıradan çıxarılmasına xidmət etmişdir. Deməli kəhriz sistemləri yayılmış Kəngərli, Ordubad və s. rayonlarda subartezian quyuların qazılmasında olduqca diqqətli olmalıyıq. Naxçıvan şəhərində indi də fəaliyyətdə olan kəhrizlər vardır ki, onlara vəsait qoyan xeyriyyəçilərin adları ilə adlandırmışlar. Həmin kəhrizlər Cəfərquluxan, Qızxanım, Mirzəbədəl, Korkişi, Qələndər, Kərbəlayi Musa, Sarbanlar (Mirişağa), Çuxur, Məşhədi Tahir, Ağaməli (xan), Şahbazağa, Cığatay, Cənənbər və başqalarıdır. Haliyyədə Muxtar Respublika Kəhrizlər İdarəsi tərəfindən milli sərvətlərimiz olan kəhriz təmir-bərpa olqunaraq su potensialını artmaqla xalqın istifadəsinə verilir.[1]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

  1. Feyruz Bağırov. Naxçıvanın təbii sərvətləri. Naxçıvan-2008. səh.24-25