Nikola Tesla

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Nikola Tesla
N.Tesla.JPG
Tesla, 40 yaşında. Təxminən 1896-cı il
Doğum tarixi: 10 iyul 1856(1856-07-10)
Doğum yeri: Smilyan, Avstriya imperiyası
Hal-hazırda Xorvatiyanın ərazisidir
Vəfatı: 7 yanvar 1943 (86 yaşında)
Vəfat yeri: Nyu-York, Flag of the United States.svg ABŞ
Vətəndaşlıq: Avstriya imperiyası (10 İyul 1856 – 1867)
ABŞ (30 İyul 1891 – 7 Yanvar 1943)
Elm sahəsi: Elektrik mühəndisliyi
Maşınqayırma mühəndisliyi
Alma mater: Qraz Texnologiya Universiteti
Üçüncü ilin birinci semestri mühazirələrdə iştirakı dayandırdı və universiteti tərk etdi
Mühüm proyektləri: Dəyişən cərəyan
yüksək gərginlik
yüksək tezlik
enerji təcrübələri
Mühüm layihələri: Asinxron maşın (induksiya mühərriki)
Fırlanan maqnit sahəsi
Tesla transformatoru
Alətlərin uzaq məsafədən radio idarə olunması (torpeda)[1]
Mükafatları:
İmzası İmza

Nikola Tesla (serb kirilcə. Никола Тесла, 10 iyul 1856, Smilyan, Xorvatiya7 yanvar 1943, Nyu-York, ABŞ) — müasir dəyişən cərəyan elektrik enerji şəbəkəsinin layihələndirilməsi üçün öz töhfələri ilə daha çox məşhurlaşan serb əsilli Amerika[2][3][4][5] futuroloqu, elektrikimaşın mühəndisi, ixtiraçısı.[6]

Tesla 1884-cü ildə ABŞ-ın Nyu York şəhərinə Tomas Edisona işləmək üçün immiqrasiya etməzdən əvvəl elektrik mühəndisliyi və telefoniya sahəsində təcrübə qazanmışdı. O tezliklə elektrik cihazlarının spektrini inkişaf etdirmək üçün laboratoriyalar və şirkətlərin təsis edilməsi üçün, maliyyə tərəfdarları ilə müstəqil şəkildə müqavilə bağlamağa nail oldu. Özünün patentləşdirdiyi dəyişən cərəyan asinxron maşın və transformator, müşavir kimi qısa müddət ərzində Tesla üçün kirayələnən Corc Vestinqauz tərəfindən lisenziyalaşdırılıb. Onun işi elektrik enerjisinin inkişafının sonrakı illərində "Cərəyanlar müharibəsi" kimi adlanan dəyişən və sabit cərəyan enerji ötürmə standartlarının yaradılması arasında ümumi mübarizə ilə nəticələndi. Tesla yüksək gərginlikli və yüksək tezlikli naqilsiz işıqlandırma və elektrik enerjisinin paylanması ideyalarını davam etdirmək üçün Nyu Yorka və Kolorado Sprinqsə gedərək, öz qurğuları ilə simsiz rabitənin mümkünlüyü barədə ilk (1893) bəyanatları ilə çıxış etmişdir. O bu ideyaları təyin etmək üçün özünün tamamlanmamış Vordenkliff qülləsi proyektini qitələrarası simsiz ötürmədə praktiki istifadəsinə cəhd etdi.[7] Laboratoriyada o, həmçinin rentgen şüaları, elektrik yüklənmə borusu və mexaniki ossilyator/generatorlar ilə bir sıra eksperimentlər aparırdı. O hətta bir zaman birinci dəfə nümayiş olunan simsiz idarə olunan qayıq hazırlamışdı.

Tesla nailiyyətlərinə görə məşhurlaşdı və sonda tipik "çılğın alim" kimi populyar mədəniyyətdə şöhrət qazandı.[8] Patentləri ona xeyli pul qazandırdı və uğurundan müxtəlif dərəcədə öz layihələrinin maliyyələşdirilməsi üçün istifadə etdi.[9]:121,154 O, həyatının çoxunu — təqaüdə çıxana kimi müxtəlif Nyu York otellərində yaşayıb. Tesla 7 yanvar 1943-cü ildə vəfat etdi.[10] Onun yaradıcılığı vəfatından sonra unudulmağa başlayıb, ancaq 1960-cı ildə Çəki və Ölçülər üzrə Baş Konfrans Beynəlxalq Sistemlərdə onun şərəfinə maqnit induksiyasının vahidini tesla adlandırıb.[11] Teslaya aid hekayələrə 1990-cı illərdən bəri populyar mədəniyyətdə yenidən maraq oyanıb.

İlk illər (1856-1885)[redaktə | əsas redaktə]

Xorvatiyanın Smilyan kəndində yenidən inşa olunmuş Teslanın evi və atasının xidmət göstərdiyi kilsə. Yuqoslaviya müharibələri zamanı binaların bir neçəsinə ciddi ziyan dəyib. Onlar bərpa edilib və 2006-cı ildə rəsmi açılışı olub. [12]

Nikola Tesla 10 iyul 1856-cı ildə Avstriya İmperiyasının Smilyan kəndində (hal-hazırda Xorvatiya) Serb ailəsində dünyaya gəlib.[13][14] Onun atası Milutin Tesla Ortodoks keşiş idi.[13]:10 Teslanın anası Duka Tesla Serb epik poemalarını əzbərləmək bacarığına, mexaniki cihazlar və ev işi vasitələri hazırlamaq kimi istedadlara malik idi. Duka heç vaxt rəsmi təhsil almamışdı. Tesla eidetik yaddaşın və kreativ bacarıqların ona anasından keçdiyinə inanırdı.[15] Teslanın ulu-babası Montenoqronun yaxınlığından — qərbi Serbiyadan idi.[13]:12

Tesla beş uşaqdan dördüncüsü idi. Onun özündən yaşca böyük Deyn adlı bir qardaşı və Milka , Anjelina və Marika adlı üç bacısı var idi. Teslanın beş yaşı olanda Deyn at yarışları zamanı baş vermiş bədbəxt hadisə nəticəsində ölmüşdü.[16] 1861-ci ildə Tesla Smilyanda alman dili, hesab və dindən ilk təhsilini alıb.[17] 1862-ci ildə Teslanın ailəsi Avstriya imperiyasının Qospiç şəhərinə köçüb. Onun atası burada protestant keşişi kimi işləyirdi. Nikola Real Gimnaziyaya qədər ilk təhsilini tamamladı.[18]

1870-ci ildə Tesla təhsilini Ali Real Gimnaziyada davam etdirmək üçün Xorvatiyanın Karlovas şəhərinə köçür.[19] Ona bu gimnaziyada riyaziyyat müəllimi Martin Sekuliç ciddi təsir edib.[13]:32[20] Tesla fikrində müəllimlərini yalan dediyini fikirləşməyə məcbur edən inteqral hesablamaları yerinə yetirməyi bacarırdı.[21] O dörd illik semestri üç ildə yəni, 1873-cü ildə bitirdi.[13]:33

1873-cü ildə Tesla doğulduğu şəhərə—Smilyana qayıtdı. Qısa müddət ərzində burada yaşayan Tesla vəba xəstəliyinə tutuldu. Tesla doqquz ay yataq xəstəsi oldu və neçə dəfələrlə ölümün astanasından qayıtdı. Ümidsiz vəziyyətdə olan atası əgər oğlu xəstəliyə qalib gələ bilsə, onu ən yaxşı mühəndislik məktəbinə göndərməyi özünə söz verdi[20][19](əslində Teslanın atası oğlunun din xadimi olmasını istəyirdi)[22].

1874-cü ildə Tesla Qraciaz şəhəri yaxınlığındakı Tominqaj kəndinə qaçmaqla, Smilyanda Avstriya-Macarıstan Ordusuna çağırışdan yayınıb.[23] Burada o ovçu libasında dağlarda araşdırma aparıb. Tesla deyir ki, təbiətlə təmasda olmaq həm cismən, həm də əqli cəhətdən onu daha güclü edib.[20] O, Tomingajda olarkən çoxlu kitablar oxuyub, sonralar qeyd edir ki, Mark Tvenin əsərləri ona öncəki xəstəlikdən sağalmağa möcüzəvi şəkildə kömək edib.[19]

Teslanın atası Milutin Tesla. Smilyan kəndində Ortodoks keşiş

1875-ci ildə Tesla Avstriyanın Qras şəhərində Hərbi sərhəd təqaüdü zamanı Qras Texnologiya Universitetində təhsil alıb. Birinci il ərzində Tesla bütün mühazirələrdə iştirak edib, mümkün ən yüksək qiymətləri qazanıb və doqquz imtahandan keçib[20][19] (təxminən tələb olunandan iki dəfə çox[13]). Hətta Teslanın atası texniki fakultənin dekanından təşəkkür məktubu da almışdı. Məktubda qeyd edilirdi: "Sizin oğlunuz birinci dərəcəli ulduzdur."[13] Tesla bəyan edir ki, o bazar günləri və bayramlar istisna olmamaqla, günorta 3-dən axşam 11-ə kimi işləyirdi.[19] 1879-cu ildə atası öldükdən sonra, Tesla atasına professordan olan xəbərdarlıq məktublarını tapdı. Bu xəbərdarlıqda deyilirdi: "Nə qədər ki , oğlunuz məktəbdən kənarlaşdırılmayıb, o həddən artıq işləməkdən ölə bilər." Universitetin ikinci ilində Tesla Qramm maşınınında kollektorun lazım olmadığını deyəndə bu məsələdə Professor Poesçl ilə mübahisəsi oldu. İkinci ilin sonunda təqaüdü itirdi və qumar oyunlarına aludə oldu.[20][19] Universitetin üçüncü ilində Tesla təhsil haqqı pulunu və cib xərcliyini qumarda uduzdu. Sonradan o, qumarda ilk uduzduqlarını geri qaytarıb və ailəsinin vəziyyətini nisbətən yaxşılaşdırıb. Tesla deyirdi ki, o bu ehtirasını fəth edə bilib, ancaq sonralar Teslanın ABŞ-da bilyard oynaması məlumdur. İmtahan vaxtı çatanda, Tesla hazırlıqsız idi, ona görə də hazırlaşması üçün möhlət istəyib, ancaq rədd cavabı alıb. O heç vaxt sonuncu semestri uğurla başa vuraraq, universiteti bitirə bilmədi.[23]

1978-ci ilin dekabrında Tesla Qras Universitetini tərk etdi və o universitetdən kənarlaşdırılmaq faktını gizlətmək üçün ailəsi ilə bütün əlaqələri kəsdi.[23] Onun dostları elə fikirləşdi ki, o Mur çayında boğulub.[24] Tesla Maribora (hal-hazırda Sloveniyanın ərazisidir) getdi və ayda 60 florin məbləğində maaşla çertyojçu kimi işləməyə başladı. O boş vaxtlarını küçələrdə yerli insanlarla kart oynamaqla keçirirdi.[23] 1879-cu ilin martında Mulitin Tesla Maribora getdi və oğluna evə dönməsi üçün yalvardı, ancaq Tesla evə dönməkdən imtina etdi.[25] Tesla təxminən həmin vaxtlarda əsəb xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.[24]

24 mart 1879-cu ildə Tesla yaşamaq icazəsi olmadığı üçün polis mühafizəsi altında Qospiçə qayıtdı. 17 aprel 1879-cu ildə Mulitin Tesla naməlum xəstəliyə yoluxduqdan sonra , 60 yaşında vəfat etdi[26] (bəzi mənbələrdə insultdan öldüyü yazılır[27]). Bu illər ərzində , Tesla Qospiçdə keçmiş məktəbi olan Ali Real Gimnaziyada müəllimlik edib.[26]

1880-ci ilin yanvarında Teslanın dayılarından ikisi onun təhsil alması üçün Qospiçi tərk edərək Praqada təhsil almasına kömək üçün lazım olan qədər pul ayırdılar. Təəssüf ki, O Karlov Universitetinə sənədlərini vermək üçün gec gəlmişdi: O həm də burda əsas tələb olunan Yunan və Çex dilini bilmirdi. Tesla bunları etdi, lakin dinləyici kimi universitetdə mühazirələrdə iştirak etsə də, o bu kursu müvəffəqiyyətlə bitirə bilmədi.[28][29][30]

1881-ci ildə Tesla Budapeşt Telefon Stansiyası teleqraf şirkətində Ferents Puşkaşın başçılığı altında işləmək üçün Budapeştə köçdü. Bura gəldikdən sonra Tesla başa düşdü ki, şirkətin quruluşu operativ deyil beləliklə, o Mərkəzi Teleqraf ofisinin yerinə çertyojçu kimi işlədi. Bir neçə ay müddətində Budapeşt Telefon Stansiyası operativ oldu və Tesla baş elektrik vəzifəsinə təyin edildi.[31] İşlədiyi müddətdə Tesla Mərkəzi Stansiyaya avadanlıqlarının bir çoxunda irəliləyişlər edib və heç vaxt patentləşdirilməyən, nə də açıq şəkildə adlandırılmayan telefon təkrarlayıcısı və ya səsgücləndiricisi vasitələrini təkmilləşdirib.[19]

Edison üçün işləməsi[redaktə | əsas redaktə]

1882-ci ildə Tesla elektrik avadanlıqlarının təkmillədirilməsi və lahiyələndirilməsi üzrə Fransada Kontinental Edison Şirkətində işləməyə başladı.[32] 1884-cü ilin iyununda o Nyu-Yorka yerini dəyişdi[13]:57–60[33] və Edison Maşınqayırma Zavodunda işləmək üçün Tomas Edison tərəfindən işə götürüldü. Edison üçün Teslanın işi sadə elektrik mühəndisliyi ilə başladı və tezliklə daha çətin problemlərin həlli səviyyəsinə kimi inkişaf etdi.[34]

Tesla Edison Şirkətinin sabit cərəyan elektrik generatorlarının tamamilə yenidən layihələndirilməsini təklif etdi. 1885-ci ildə o dedi ki, Edisonun səmərəsiz motor və generatorlarını həm iş, həm də iqtisadi cəhətdən təkmilləşdirərək, yenidən layihəsini verə bilər. Teslanın sözlərinə görə Edison qeyd edib ki, "əgər sən bunu edə bilsən, sənə əlli min dollar verəcəm".[9]:54–57 Bu Edisondan qəribə bəyanat kimi qeyd edilmişdir belə ki, Edisonun şirkətinin bu qədər pulu nağd ödəyəcək qədər imkanı yox idi. Aylarla işləyəndən sonra, Tesla tapşırığı tamamilə yerinə yetirdi və ödəniş ilə maraqlandı. Edison dedi ki, o yalnız zarafat edib və sonra cavab verdi: "Tesla, siz bizim Amerika yumorunu başa düşmürsüz."[13]:64 Bunun əvəzinə Edison həftəlik maaşını 10$ dollardan 18$ dollara qədər artırmağı Teslaya təklif edib. Tesla bu təklifdən imtina edir və vəzifəsini tərk edir.[9]

Aralıq illər (1886–1899)[redaktə | əsas redaktə]

Tesla Edisonun şirkətini tərk etdikdən sonra, Robert Leyn və Benjamin Vale adlı iki biznesmenlə 1886-cı ildə tərəfdaş oldu. Onlar Teslanın adını daşıyan Tesla Elektrik İşığı və İstehsalat şirkətinin (ing. Tesla Electric Light & Manufacturing) maliyyələşdirmək üçün razılığa gəldilər.[35] Şirkət Tesla tərəfindən hazırlanmış işıqlandırma sistemləri əsasında elektrik qövs lampasını yaratdı. Bu həm də ABŞ-da Teslanın tamamladığı dinamo elektrik maşınqayırma kollektorları üçün ilk patent layihəsi idi.

Sərmayədarlar mühərrik və elektrik ötürücü avadanlığın yeni növləri üçün Teslanın ideyalarına az maraq göstərdi və görünürdü ki, bu elektrik paylayıcı yeni sistem icad etməyə nisbətən daha yaxşı inkişaf idi.[36] Onlar sonda Teslanı pulsuz halda başqa yerə getməyə məcbur ediblər. O hətta şirkətin səhmlərinə pul ayırdıqdan bəri patentlərinə nəzarəti itirdi.[36] O müxtəlif elektrik təmiri işlərində işləməli və hətta günlük 2$ üçün məhsulları yükləməli idi. İnsanların sədaqətinə inanmış Tesla , "dəhşətli baş ağrıları və acı göz yaşları zamanı" 1886/1887-ci ilin qışını bu haqda lazımınca düşündü. Bu vaxt ərzində o elminin dəyərinə şübhə ilə yanaşdı.[37]

Dəyişən cərəyan və asinxron maşın[redaktə | əsas redaktə]

Teslanın dəyişən cərəyan asinxron maşınının prinsipini izah edən U.S. patent 381,968dən çertyoj

1886-ci ilin sonunda Tesla Nyu York müvəkkili Çarlz Pek və Western Union şirkətinin idarə başçısı Alfred Braunla tanış oldu. Bu iki şəxs maliyyə yardımı üçün patentlər və ixtiralara dəstək olmaq və şirkətlərin təsis edilməsində təcrübəyə malik idilər.[38] Teslanın patentləri və digər ideyaları əsasında onlar maddi cəhətdən onun patentlərinə dəstək olmaq üçün razılığa gəlmişdilər. 1887-ci ilin aprelində onlar patentlərdən əldə olunan gəlirin 1/3-nin Teslaya, 1/3-nin Pek və Brauna, 1/3-nin isə inkişaf fonduna getməsini razılaşdıraraq, Tesla Elektrik Şirkətinin(ing. Tesla Electric Company) əsasını qoydular.[38] Onlar həm də elektrik mühərriklərinin, generatorların və digər qurğuların yeni növlərinin inkişafı və təkmilləşdirilməsi üzərində işləmək üçün Manhetten Azadlıq Küçəsi 89-da Tesla üçün laboratoriya təsis etdilər.

Nikola Teslanın dəyişən cərəyan dinamo elektrik maşını (1888) (Dəyişən cərəyan elektrik generatoru) U.S. Patent 390,721.

Teslanın predmentlərindən biri 1887-ci ildə laboratoriyada hazırlanmış, uzun məsafəyə yüksək gərginliklə ötürmədəki üstünlüklərinə görə ABŞ və Avropada tikilməsinə başlanan enerji sistemi nümunəsi—dəyişən cərəyanla işləyən asinxron maşın idi. Mühərrikin dönməsi üçün maşın fırlanan maqnit sahəsi hasil edən üçfazlı cərəyan istifadə edirdi (Tesla prinsipcə 1882-ci ildən düşündüyünü irəli sürmüşdü).[39][40][41] Beləliklə, qığılcımların olmaması, daima işinin yüksək səviyyədə saxlanması və mexaniki fırçaların əvəzlənməsi kimi üstünlükləri ilə yanaşı, kollektora ehtiyac olmadan öz-özünə işə başlayan kimi layihələndirilən bu innovativ elektrik mühərriki 1888-ci ilin mayında patentləşdirildi.[42][43]

1888-ci ildə Elektrik Dünyası jurnalının (ing. Electrical World magazine) redaktoru Tomas Commerford Martin (dostu və publisist) Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutunda (indi İEEE) dəyişən cərəyan sisteminin, o cümlədən də asinxron maşının nümayişini Tesla üçün təşkil etdi.[44] Westinghouse Electric & Manufacturing Company üçün işləyən mühəndislər Teslanın real dəyişən cərəyan mühərriki və bununla bağlı elektrik enerjisi sisteminin olmasını Corc Vestinqauza xəbər verdilər. Vestinqauz İtalyan fiziki Qalileo Ferraris tərəfindən 1888-ci ilin martında göstərilmiş asinxron maşın əsasında oxşar kollektorsuz fırlanan maqnit sahəsində patentin alınmasına baxdı, ancaq qərara gəldi ki, Teslanın patenti çox güman ki, satış bazarına nəzarət edəcək.[42][45]

1888-ci ilin iyulunda Braun və Pek hər bir mühərriklə hasil olumuş hər dəyişən cərəyan at gücünə 2.50$ icarə haqqı və səhmlərə görə ödənilən pulla birlikdə 60000$ məbləğində Teslanın üçfazlı asinxron maşını və transformatorun layihələri üçün Corc Vestinqauz ilə lisenziyalı saziş bağladılar. Vestinqhauz həmçinin Westinghouse Electric & Manufacturing Company şirkətinin Pitsburq laboratoriyasında müşavir kimi 2000$-dan (bügünkü dollarla 52,500$)[46] çox qonararla Teslanı bir il müddətində işə götürdü.[47]

Bu illər ərzində Tesla Pitsburqda işlədi və şəhərin tramvaylarının enerjisi üçün dəyişən cərəyan sistemini yaratmağa kömək etdi. Tesla dəyişən cərəyan enerjisini necə daha yaxşı reallaşdırmaq üstündə onunla və digər Vestinqauz mühəndisləri arasında ziddiyyət səbəbindən məyus olmuşdu. Onlar Teslanın təklif etdiyi 60 dövrəli dəyişən cərəyan sistemində qərarlaşıblar (Teslanın mühərrikinin işçi tezliyinə uyğun olmalıdır). Onlar tezliklə tapdılar ki, Teslanın asinxron maşını yalnız sabit sürətdə işləyə bildiyinə görə, bu sistem tramvaylar üçün işlədilə bilməz. Onlar bunun əvəzinə sabit cərəyan dartı elektrik mühərrikindən istifadə etməyi qərara aldılar.[48][49]

Cərəyanlar müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

Teslanın dəyişən cərəyan üzərində işləri Cərəyanlar müharibəsi adlanan müharibənin əsasını qoydu.[50] Buna kimi elektrik standartları üzərində mübarizə Tomas Edison və Corc Vestinqauz arasında gedirdi.[51][52] Vestinqauz şirkəti digərləri ilə birlikdə Teslanın patentlərini əldə etdi və işləyib hazırladı. Bu Vestinqauza Tomas Edisonun sabit cərəyan sistemi ilə rəqabət apara biləcək dəyişən cərəyan sistemini hazırlamağa imkan yaratdı.[53]

1893-cü ildə Çikakoda təşkil olunmuş Ümumdünya sərgisində Teslanın üçfazlı sisteminin nümayişi

1893-cü ildə Corc Vestinqauz Çikaqoda Ümumdünya sərgisində Edisonun sərgidə sabit cərəyanla elektrikləşdirmə təklifini qabaqlayaraq, dəyişən cərəyanla elektrikləşdirmə təklifi ilə qalib gəldi. Bu Dünya Sərgisi elektrik eksponantlarının nümayişinə həsr olunmuşdu. Bu dəyişən cərəyan enerjisinin tarixində mühüm bir hadisə idi, çünki Vestinqauz Amerika ictimaiyyəti üçün dəyişən cərəyanın təhlükəsiz, etibarlı və səmərəli nümayişini göstərmişdi.[54][55] Sərgidə Tesla məftilsiz qaz boşalma lampasını yandırmaq üçün yüksək gərginlikli, yüksək tezlikli cərəyanın istifadəsi daxil olan əvvəl Avropa və Amerikanın[9]:76 hər yerində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuş elektrik təsirinin bir sıra nümayişlərini göstərmişdi.[9] :79 Müşahidəçi qeyd edirdi:

" Otaqda qalay folqa ilə örtülmüş iki sərt rezinli lövhə asıldı. Bunlar əsas naqillərin terminalı vəzifəsinə yerinə yetirib və trasformatordan təxminən 4.5 metr aralı idi. Cərəyan verilən zaman, lampalar işıqlanırdı. Lampalar arasında heç bir naqil əlaqəsi yox idi, ancaq asılmış lövhələr arasında masanın üstünə qoyulmuşdu (və ya demək olar ki, otağın istənilən hissəsində əldə saxlana bilərdi). Bunlar təxminən iki il əvvəl Londonda Tesla tərəfindən nümayiş olunan eyni qurğular və eyni təcrübələr idi. "

Tesla həmçinin Kolumb yumurtası kimi adlanan qurğudan istifadə etməklə, necə mis yumurtanın dimdik dayanmasını nümayiş etdirərək, asinxron maşın və fırlanan maqnit sahəsinin prinsiplərini izah etdi.[56]

1892-ci ildən Edisonun şirkəti Westinghouse Electric ilə patent mübarizələri və onları devirmək cəhdlərini planlaşdıraraq, yeni şirkət və sərmayədar Con Pirpontla General Electric konqlomeratında birləşdi. Halbuki, 1896-cı ildə iki şirkət arasında patent pay bölgüsü haqqında saziş imzalanmışdı.[57] Vestinqauz hələ də maliyyə toqquşmaları üzündən nağd pulla ödəməni bağlamışdı. Əlavə istiqrazları təmin edən Vestinqauz Teslanın patentlərinə yenidən baxmağa məcbur oldu. Bankirlər şirkətdə maliyyə gərginliyini müzakirə etdilər[58][59] (bu məqamda Vestinqauz Tesla, Braun və Pekə qonorar və lisenziya daxilində təxminən 200,000$ ödəyib[60]). 1897-ci ildə Vestinqauz bütün şərtlər daxilində Teslaya öz maliyyə çətinliklərini izah edərək deyib ki, əgər vəziyyət belə davam edərsə, o Westinghouse Electricin idarəetməsində artıq qalmayacaq və Tesla gələcək qonorarları yığmağa cəhd üçün "bankirlərlə sövdələşmə" etməlidir. Vestinqauz birjada Teslanın dəyişən cərəyan patentləri üzərində lisenziyalaşdırma haqqında sazişdən öz şirkətini xilas etməyə Teslanı inandırdı. Westinghouse Electric patentlərin alınmasını 216000$ birdəfəlik ödəmə ilə nəzərdə tutmuşdu.[9] Vestinqauz Teslaya 60000$ nağd pul ödədi və həmçinin də Teslaya hər at gücü dəyişən elektrik enerjisi üçün 2.50$ müəllif qonorarı ödəməyə də razılaşdı.[47]

Amerika vətəndaşlığı[redaktə | əsas redaktə]

30 iyul 1895-ci ildə 35 yaşında Tesla ABŞ-ın milli vətəndaşı oldu və Nyu-Yorkda öz Cənub Beşinci Avenyu laboratoriyasında , daha sonra isə Hauston Strit 46-da təsdiq edildi.[61] O hər iki yerdə simsiz enerji ötürülməsini nümayiş etdirmək üçün elektrik lampalarını yandırıb.[62] Eyni ildə o, Tesla sarğacını patentləşdirdi.[63]

Tesla 1892-ci ildən 1894-cü ilə qədər hal-hazırda İEEE kimi tanınan Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutunda (Radio Mühəndisləri İnstitutu ilə yanaşı) vitse-prezident vəzifəsində çalışıb.[64]

Rentgen təcrübələri[redaktə | əsas redaktə]

Tesla tərəfindən alınmış əlin rentgenoqrafiyası

1894-сü ildən başlayaraq, Tesla əvvəlki təcrübələrdə öz laboratoriyasında zədələnmiş fotoplyonka gördükdən sonra, "görünməyən" növlü şüalanma enerjisi üzərində tədqiqlərə başladı (daha sonralar Rentgen şüaları kimi müəyyənləşdirildi).[65][66] Onun ilk təcrübələri soyuq katodlu elektrik yüklənnə borusu və Crokes borusu ilə olub. Bir müddət sonra Teslanın ilk elmi tədqiqatlarının böyük qismi—yüzlərlə ixtira modelləri, planlar, qeydlər, laboratoriya məlumatları, alətlər, fotoşəkillər, 50,000 $ məbləğində pul 1895-ci ilin martında 5-ci Avenyu laboratoriyasında yanaraq məhv oldu. The New York Times qəzetinə müsahibəsində Tesla deyir: “Mən həddindən artıq məyusam. Mən nə deyə bilərəm?”[67] Tesla qaz boşalma borusunun daha öncəki növlərindən olan Geissler borusu ilə Mark Tvenin işıqlandırılmış fotoşəklini almağa cəhd edən zaman təsadüfən rentgen təsvirlərini almışdı (1895-ci ilin dekabrında Vilhelm Rentgenin bir neçə həftəyə rentgen şüalarının kəşfi xəbərini verməzdən əvvəl). Təsvirdə alınmış bircə şey kamera fotoobyektivində bağlanmış metal vitn idi.[9]:134

1896-cı ilin martında Vilhelm Rentgenin rentgen şüasını və rentgen şüa təsvirlərini (rentgenoqrafiya) kəşf etdiyi xəbərini eşitdikdən sonra, öz layihəsi olan yüksək enerjili bir terminallı vakuum borusunun inkişafı və rentgen təsvirlərində öz fərdi təcrübələrini davam etdirdi. Tədqiq zamanı, Tesla Rentgen şüalarını almaq üçün bir neçə eksperimental qurğu hazırladı. Tesla öz sxemləri ilə cihazın adi qurğularla mümkün ola biləndən daha böyük güclü Rentgen şüaları hasil etməyə imkan verməsinə təsir etdi.[68]

1901-ci il iyulun 2-də Rentgen Teslaya məktub yazır. Məktubda deyilir:

"Əziz Cənab! Siz qəribə dərəcələrdən gözəl fotoşəkillərlə məni olduqca təəccübləndirmisiniz. Mən bunun üçün sizə çox böyük təşəkkürümü bildirirəm. Kaş ki mən bilərdim ki, siz belə şeyləri necə edirsiniz! Xüsusi hörmət ifadəsi ilə mən sizə sadiq yanaşıram, V. K. Rentgen." (Tesla Muzeyinin izni ilə, Belqrad, Serbiya; sənəd no. MNT, CXLIV, 152.) [69][70][71]

Tesla vahid qovşaqlı rentgen şüaları hasil edən qurğular və öz sxemləri ilə işlərin təhlükəli olduğunu müşahidə edib. Onun bir çox qeydlərində bu hadisənin araşdırılmasına başlayan zaman o, müxtəlif səbəblərə görə dərinin zədələnməsini təyin edib. O, tezliklə dəriyə zərərin Rentgen şüaları ilə əlaqədar olmadığını başa düşdü, zədələnmələr ancaq ozonla və daha az dərəcədə nitrit turşusunun dəri ilə təmasda olmasından yaranır. Tesla səhvən hesab etdi ki, Rentgen şüaları plazma daxilində yaranmış dalğalar kimi uzununa dalğalardır. Bu plazma dalğaları sərbəst-qüvvəli maqnit sahələrində yarana bilər.[72][73]

Radio[redaktə | əsas redaktə]

Teslanın 1891-ci ildə mühazirəsi zamanı yüksək tezlik və potensialda enerjinin və gücün simsiz ötürülməsinin nümayişi.

Radio dalğalarla ötürmənin mümkünlüyü barədə Teslanın nəzəriyyələri Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində yerləşən Franklin İnstitutu, Missuri ştatının Sent-Lüis şəhəri (1893) və National Electric Light Associationdakı nümayişlər və mühazirələrə kimi gedib çıxır.[74] Teslanın nümayişləri və prinsipləri haqqında müxtəlif kiv vasitələrində geniş şəkildə yazılıb.[75] Tesla Sarğacı kimi bir çox cihazlar radionun daha da inkişafında istifadə edilmişdir.[76]

1898-ci ildə Tesla məsafədən idarəolunan qayığı nümayiş etdirdi. (U.S. Patent 613,809 —Hərəkət edən nəqliyyat vasitələrinin nəzarət mexanizmi üçün aparat metodu)

Tesla 1896-cı ildə radio dalğa təcrübələrini yaşadığı Gerlax otelində (sonradan Radio Dalğa binası adlandırılıb) aparıb.[77]

1898-ci ildə Tesla Medison Meydanı Bağında (ing. Madison Square Garden) elektrik sərgisi zamanı "teleautomaton" adlandırdığı radio idarə olunan qayığı nümayiş etdirdi.[42] Bura toplaşan insanlar qayığın içərisində gizlədilmiş təlim keçmiş meymun tərəfindən idarə olunması və telepatiya, sehrbazlıq kimi dəhşətli iddialar ilə çıxış etdilər.[78] Tesla məsafədən idarə olunan torpedo növü kimi ABŞ hərbçilərinə öz ideyasını satmağa çalışdı, ancaq onlar buna az maraq göstərdi.[79] Uzaqdan radio idarə olunma bir sıra ölkələrin hərbi proqramlarda istifadə olunmasına kimi—birinci dünya müharibəsi və ondan sonraya qədər də yeni bir ideya kimi qalıb.[80] Tesla 13 may 1899-cu ildə Kolorado Sprinqsə gedərkən, Çikaqoda Kommersiya Klubunun yığıncağı üçün nitqində bir də “Teleautomatics”i nümayiş etdirmək imkanı əldə etdi.[81]

1900-cü ildə elektrik ötürməsi və elektrik enerjisinin ötürmə sistemləri üçün patentlərə maliyyə yardımı edildi. Qulelmo Markoni 1901-ci ildə özünün məşhur birinci transatlantik radio ötürməsini hazırlayanda, Tesla istehza ilə deyib ki, bu 17 Tesla patenti ilə edilib. Bu 1902-cü ildə Teslanın patentlərinin təsdiq olunması, ardınca isə 1904-cü ildə Markonin lehinə qərarın dəyişilməsi ilə radio üzərində patent mübarizəsinin başlanması idi. 1943-cü ildə Birləşmiş Ştatların Ali Məhkəməsi qərarla Tesla, Con Stoun və Oliver Locun əvvəlki patentlərini bərpa etdi.[82] Məhkəmə bildirib ki, onların qərarının ilk radio ötürücünü əldə etmək kimi Markoninin iddiasına heç bir aidiyyəti yoxdur, sadəcə müəyyən patentlər üçün Markonin iddiası şübhəli olandan bəri , o həmin patent hüquqlarına iddia edə bilmədi.[83]

Kolorado Sprinqs[redaktə | əsas redaktə]

Milyonlarla volt hasil edən özünün laboratoriyasında "Böyüdücü ötürücüsünün" yanında oturan Teslanın çoxsaylı ekspozisiya ilə əldə edilmiş şəkli ( Century Magazine jurnalının fotoqrafçısı Dikinson tərəfindən Kolorado Sprinqsdə yaradılmış 68 şəkildən biri). 7 metr uzunluğunda olan qövslər normal əməliyyatın bir hissəsi deyildi və elektrik açarını sürətlə dövr etdirməklə nəticə üçün yaradılmışdı.[84]

17 may 1899-cu ildə Kolorado Sprinqsə köçdü və tezliklə burda onun yüksək tezlikli və yüksək gərginlikli təcrübələri aparmaq üçün otağı oldu.[85] Onun lobarotoriyası Foot Avenyu və Kirova küçələrinin yaxınlığında yerləşirdi.[86] Onun lobarotoriyasını bu yerdə seçməsinə səbəb bütün enrjiyə olan təlabatını təmin edəcək köməkçi birləşmələrin burada olaması idi.[87] O, üçfazlı dəyişən cərəyan enerji paylaşdırıcı sistemini burada təqdim etmişdi. Məruzələrində birdirib ki, o bura gəldikdən sonra Payks Pikdən Parisə siqnalların ötürülməsi , simsiz teleqrafiya eksperimentlərini aparır.[88][89] Kalorado Sprinqs Qeydləri 1899-1900 (ing. Colorado Springs Notes, 1899–1900) kitabında Nikola Teslanın buradakı təcrübələri təsvir olunur.

Lampalardan 18 metr aralıda olan generatordan elektrodinamik induksiya vasitəsilə enerjinin qəbul edilməsi ilə 3 işığın əks olunduğu Kolorado Sprinqsdə çəkilmiş digər bir fotoşəkil (onlar nümayiş etdirilmək üçün binadan kənarda torpağın üzərində yerləşdirilmişdi və heç bir enerji mənbəyi ilə əlaqəsi yox idi).[84]

1899-cu il 15 iyunda Tesla öz Kolorado Sprinqs lobarotoriyasında birinci təcrübələrini apardı. O, beş düyüm uzunluğunda ilk qığılcımları qeydə aldı, ancaq onlar çox xırıltılı və səs-küylü idi.[90]

Tesla öz qəbulediciləri vasitəsilə ildırım siqnallarını müşahidə edərək, atmosfer elektrik enerjisini tədqiq etmişdir. Tesla bəyan edib ki, bu müddət ərzində o stasionar dalğaları müşahidə edib.[91]

Tesla 135 fut uzunluğuna qədər və milyonlarla voltdan ibarət boşalmalar ilə süni ildırım yaratdı. Buraxılmış enerjiyə əsasən, şimşək Kripple Krikdən 15 mil aralıda eşidildi. Küçə boyu gəzişən insanlar torpaq və ayaqları arasında atılan qığılcımları müşahidə etdilər. Qığılcımlar toxunan zaman su xətti kranlarından sıçradı. Elektrik lampaları lobarotoriyanın 100 fut məsafəsində işıldayandan sonra söndü. Sabit geyimdə atların metal ayaqlarının (nallar) içərisindən təkanlar keçəndən sonra parterdən qorxub qaçmağa başladılar. Kəpənəklər qanaqlarının ətrafında Müqəddəs Elmo atəşinin mavi şəfəqli dairələri üzrə burulğanlaşma ilə elektikləşdi.[92]

Təcrübə apararkən Tesla təsadüfən elektrik şəbəkəsində qəzanın baş verməsi səbəbindən elektrik stansiyası generatorunu zədələyib. Tesla hadisənin Elektrik Eksperimentatorunda baş verdiyini izah etdi: "Yüksək tezlik enerjisinin bir neçə yüz kilavatı ilə nümunə kimi işlər görülüb. Məlum olub ki, elektrik damındakı dinamolar altı mil aralıda onlarda yaranan güclü yüksək tezliyə və izolyasiyanın dağılması, sarğılar vasitəsilə ağır nəticələnən qığılcımlara görə bir neçə dəfə yanıb!"[93]

Göstərilən "qəbuledici" sarğı ötürücü sarğı ilə rezonansa köklənib.[94] Tesla ötürücünün enerjini nə qədər uzaq məsafəyə ötürdüyünü açıqlamayıb.[84][94]

Laboratoriya dövründə öz qəbuledicisi ilə Tesla qeyri-adi siqnallar müşahidə edib. O, bu siqnalların başqa planetdən ola bilməsi nəticəsinə gəldi. Tesla 8 dekabr 1899-cu ildə The North American qəzetinin müxbiri Culian Qotorna məktubunda bunları qeyd edib[95] və 1900-cü ilin dekabrında Qırmızı Xaç Cəmiyyəti iyirmi birinci əsrin mümkün tapıntıları haqqında məktubda başqa bir dünyadan xəbər verən "1... 2... 3..." məlumatlarına istinad edib.[96][97] Jurnalistlər sensasiyalı əhvalat kimi bundan bəhs ediblər və Teslanın Marsdan siqnallar eşitdiyi nəticəsinə gəliblər.[96] Tesla 9 fevral 1901-ci ildə Collier's Weekly jurnalının "Planetlərlə söhbət" məqaləsində qeyd edir ki, bu siqnallar ona dərhal aydın olmadı, o Mars, Venera və digər bir planetdən bu siqnalların gəlməsini və "ağıllı bir şəkildə idarə olunan siqnallar" eşidib.[98] Belə bir hipotezis irəli sürüldü ki, Tesla 1899-cu ilin iyulunda Markoninin Avropa təcrübələrinin qarşısını kəsə bilər. Markoni hərbi nümayişdə Kolorododa Teslanın eşidib başa düşdüyü üç eyni impulslu S məktubunu (nöqtə/nöqtə/nöqtə) göndərə bilərdi.[99] Həmçinin siqnalların simsiz ötürmədə digər bir eksperimentatordan olması da fərz edilir.[100]

1899-cu ildə Con Yakob Astor VI yeni işıq sistemlərinin yaradılması və əlavə inkişafına görə Tesla üçün $100,000 sərnayə ayırdı. Tesla Kolorado Sprinqs təcrübələrində ayrılmış vəsaitdən istifadə etdi.[101]

7 yanvar 1900-cü ildə Tesla Kolorado Sprinqsi tərk etdi. Onun laboratoriyası 1904-cü ildə söküldü və onun tərkibləri iki il sonra borc razılaşmasına görə satıldı.[102]

Koloroda təcrübələri Lonq Aylend, Şoreham axınlığındakı Vordenkliff kimi tanınan trans-Atlantik simsiz telekommunikasiya texniki qurğularının yaradılması üçün Teslanı hazırlamışdı.[103]

Vordenkliff illəri (1900–1917)[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Vordenkliff qülləsi
Biznes üçün Tesla hazırdır – 7 avqust 1901-ci il

1900-cü ildə 150,000 $-la (indiki dollarla 4,252,200 $, 51%-i Con Pirpont Morqandan) Tesla Vordenkliff qülləsi mexanizmini planlaşdırmağa başladı.[104]

Naqilsiz ötürücülü Tesla sarğısı
U.S. Patent 1.119.732

Tesla sonra daha güclü ötürücünün tikintisinə görə daha çox vəsait istəmək üçün Morqana yaxınlaşdı. Morqan bütün pulların hara getdiyini soruşanda, Tesla cavab olaraq bildirb ki, onun (Morqanın) səbəb olduğu 1901-ci il Çaxnaşması buna öz təsirini göstərib. Morqan daha çox maliyyə vəsaiti istəməklə Teslanın müqaviləni pozması və fond bazarı iflasının xatırladılması ilə sarsılıb. Tesla Morqana daha bir dəfə müraciət məktubu yazsa da, ancaq bu müraciət də nəticəsiz qalıb. Morqanın hələ də ilkin sazişə görə Teslaya pul borcu olub və hətta Tesla tikinti işlərindən əvvəl tənbehlə də üzləşmişdir.[105]

1901-ci ilin dekabrında Markoni müfəvvəqiyyətlə İngiltərədən Nyufaundlendə S məktubunu göndərdi. Növbəti beş il ərzində Tesla Vordenkliffin tikintisinin tamamlanması üçün əlavə maliyyə vəsaitinə ehtiyac tələb olunduğunu üçün Morqana 50-dən çox məktub yazdı. Tesla daha doqquz ay layihəni davam etdirdi. Qüllənin tam hündürlüyü 57 m idi.[100] 1903-cü ilin iyulunda Tesla Morqana yazdı ki, naqilsiz rabitə üçün əlavə Vordenkliff qülləsi elektrik enerjisinin naqilsiz ötürülməsini yerinə yetirə bilər.[104] 1904-cü il oktyabrın 14-də Morqan nəhayət katibi vasitəsilə ona cavab yazdı, sitat: "Bu işdə nə isə etmək mənim üçün qeyri-mümkün olacaq." Tesla bu məktubu Morqana maliyyəçi Kanterberi Arxiyepiskopu ilə görüşən zaman qəsdən yazmışdı.[100]

Teslanın 1904-cü ildə Lonq Aylənddə tikilmiş Vordenkliff zavodu. Bu qurğudan istifadə etməklə Tesla elektrik enerjisinin Atlantik üzərindən simsiz ötürülməsini nümayiş etdirməyə ümid edirdi.

1902-ci ildə Teslanın laboratoriya fəaliyyətləri Hyuston stritdən Vordenkliffə köçdü.[104]

1906-cı ildə 50 yaşında Tesla özünün 200 at gücündə hər dəqiqədə 16,000 dövr edən turbinlərini nümayiş etdirdi. 1910-1911-ci il ərzində Nyu Yorkda Sahil Elektrik Stansiyasında onun turbin mühərriklərinin bir neçəsi 100–5,000 at gücündə sınaqdan keçirildi.[106]

Images.png Xarici təsvir
Image-silk.png World Today qəzetində Nikola Tesla, Xəyalpərəstlik məqaləsi üçün rəssamın çəkdiyi illustrasiyalardan biri İllustrasiyada yarısı çat formasında olan bütöv Yer kürəsi təsvir olunur.

Tesla buxar güclü mexaniki generatoru kəşf etdi. Hyuston strit laboratoriyasında mexaniki generator ilə təcrübələr apararkən Tesla guya bir neçə binada rezonans yaratmışdı. Sürətin artması səbəbindən Tesla qeyd edirdi ki, maşın öz evinin rezonansı tezliyində rəqs edib və təhlükə yaranmağa başlayıb. Təcrübəni sona çatdırmaq üçün o çəkicdən istifadə etməyə məcbur oldu, elə bu zaman polis də gəlmişdi.[13]:162–164 1912-ci ilin fevralında bir məqalə — Allan Benson tərəfindən "Nikola Tesla, Xəyalpərəstlik" məqaləsi World Today qəzetində nəşr olundu. Bu məqalədə rəssamın çəkdiyi illustrasiyada bütöv Yer kürəsi təsvir olunur, ancaq yarısı çat formasındadır. Buna belə izah verilirdi: "Tesla iddia edir ki, o bir neçə həftə ərzində vibrasiya vəziyyəti ilə yerin qabığını dəyişdirə bilər. Yəni yer qabığı qalxa da bilər və ya yüzlərlə fut düşə bilər, bu isə demək olar ki, sivilizasiyanın məhvi deməkdir. Bu prosesin davamı olaraq o qeyd edir ki, nəticədə yer iki hissəyə parçalana bilər."[107]

Tesla nəzəri mülahizələr yürüdürdü ki, beyinə elektrikin tətbiqi intellekti artırır. 1912-ci ildə o yüksək tezlikdə kiçik elektrik dalğalarının vibrasiyasının sinif otağına hopdurulması və sinif otağının divarlarının elektrik kabelləri ilə başa düşülməyən şəkildə hopdurulması ilə qabiliyyətsiz şagirdlərdən parlaq bir şagird etmək planı hazırlamışdı. Beləliklə bütün otaq Teslanın iddia etdiyi kimi elektromaqnit sahəsi stimullaşdıran sağlamlıq verən bir otağa çevriləcəkdi.[108] Bu plan Nyu York şəhəri məktəblərini idarə edən Uilyam Maksvel tərəfindən ən azı müvəqqəti də olsa təsdiqlənmişdi.[108]

Birinci dünya müharibəsindən əvvəl , Tesla xarici ölkələrdən maliyyəçilər axtarmağa başladı. Müharibə başladıqdan sonra Tesla Avropa ölkələrində onun patentlərindən gələn maliyyə vəsaitini itirib. Nəhayət Tesla Vordenkliffi 20,000 $-a satdı.[104] 1917-ci ildə Vordenkliff qülləsi Boldt tərəfindən daha həyat qabiliyyətli daşınmaz əmlaka torpaq vermək üçün dağıdıldı. Tesla 1916-cı ildə Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstutunun ən yüksək dərəcəsi olan Edison medalı ilə təltif olundu.[109]

1917-ci ildə Elektrik Eksperimentatoru jurnalının avqust sayında Teslanın postulat kimi elektrikin lüminessensiya ekranında görülən siqnalları ilə böyük tezlikli elektrik şüalarının əks etməsindən istifadə vasitəsilə sualtı qayıqların yerini tapmaq üçün istifadə oluna bilməsini qəbul etməsi baradə məlumat verilib (bu sistem müasir radarlar ilə səthi oxşarlığa malk idi)[110]. Tesla öz gümanında yanılmamışdı, yüksək tezlikli dalğlalar suya nüfuz edə bilərdi.[111]

Nobel mükafatı şayiələri[redaktə | əsas redaktə]

6 noyabr 1915-ci ildə Reuters informasiya agentliyi Londondan olan məruzəsində bildirib ki, Fizika üzrə Nobel Mükafatına bu il Nikola Tesla və Tomas Edison layiq görülüb. Lakin 15 noyabrda Reuters Stokholmdan olan xəbərində "Rentgen şüalarının köməyilə kristalın quruluşunun təhlilindəki xidmətlərinə görə" Ser Uilyam Henri Breqq və Uilyam Lorens Breqqin Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görüldüyünü bəyan edib.[9][112][113] Tesla və Edison mükafatdan imtina etməsi haqqında o vaxtlarda əsassız şayiələr var idi.[9] Nobel fondundan bildirilib ki,

" Onun mükafatdan imtina etmək niyyəti məlumdursa, o şəxsə Nobel mükafatı verilməmişdir. Odur ki, bu haqda istənilən şayiə gülməlidir. "

Belə ki, o qalib olunduqdan sonra Nobel Mükafatını yalnız alan şəxs rədd edə bilər.[9]

Teslanın bioqrafları tərəfindən sonra iddialar var ki, Tesla və Edison Nobel mükafatını 1915-ci ildə ilk layiq görülənlər idi. Ancaq onlar arasında düşmənçilik münasibəti olduğundan mükafat nə Teslaya, nə də Edisona verilib. Hər kəs mükafatı qazanmaq üçün digər nailiyyətlərini və haqlarını minimuma endirməyə çalışırdı. Əgər başqaları mükafatı birinci qəbul etsəydi, hər ikisi mükafatı qəbul etmək üçün heç vaxt imtina etməzdi. Belə ki, hər ikisi makafatı paylaşmağın hər hansı bir mümkünlüyündən imtina edib. Hətta Teslanın 20000 $ pul mükafatını qazanmaması üçün daha imkanlı olan Edison bu mükafatdan imtina edib.[9][15][114]

Bu söz-söhbətlərdən illər sonra , nə Tesla nə də Edison Nobel mükafatı qazanıb (baxmayaraq ki, Edison 1915-ci ildə mümkün 38 tender təklifinin birini və Tesla 1937-ci ildə mümkün 38 tender təklifinin birini aldı).[115]

Sonrakı illər (1918–1943)[redaktə | əsas redaktə]

Tesla 1919-1922 –ci illər ərzində Miluokidə maşın istehsalçısı Allis-Chalmers[en]də işləyib.[116]

1928-ci ildə Tesla adi təyyarə kimi uçana qədər uçuş zamanı "tədricən qaldırıcı qurğularının manipulyasiyası vasitəsilə meyl edə bilən" və şaquli uçuş etmə qabiliyyətinə malik biplan[en] üçün sonuncu U.S. Patent 1.655.114 patentini alıb.[117] Tesla fikirləşirdi ki, təyyarəni 1000 dollardan daha az qiymətə sata bilər.[9]:251 Təyyarənin güman ki, qeyri-praktik olmasına baxmayaraq, bu təyyarə rotorunda turbin mühərriklərin istifadəsi üçün ilk təklifli və eləcə də qaldırıcı rotorlu və qaldırıcı qanadlı konsepsiyaya üçün ilk tanınan layihə ola bilərdi.[118]

1934-cü ilin başlanğıcında, Vestinqauz Elektrik İstehsalı Şirkəti (ing. Westinghouse Electric & Manufacturing Company) hər ay Teslaya 125 dollar ödəməyə və eləcə də, Nyu Yorker otelində qalmaq haqqını ödəməyə başladı. Şirkət həmçinin Teslanın həyatının qalan hissəsinin xərclərini də ödəyə bilərdi. Bunun necə baş verməsi haqqında məlumatlar müxtəlifdir. Bir sıra mənbələr bildirirlər ki, Vestinqauz keçmiş ulduz ixtiraçının mövcudluğu altında yoxsul vəziyyətin əhatə etdiyi potensial pis təbliğata görə narahat olurdu.[119][120][121] Teslanın sədəqə qəbul etməyə nifrəti olması səbəbiylə, bu, "konsaltinq ödənişi" şəklində təqdim edilmiş, və ya alimin biroqraflarından birinin (Mark Seyfer) qeyd etdiyi kimi, məxfi hesablaşma kimi göstərilmişdir.[121]

1935-ci ildə illik ad günü şənliyində müsahibəsində Tesla yeraltı faydalı qazıntı yataqlarının dəqiq yerləşdiyi yerin müəyyən edilməsi və yeni ünsiyyət vasitəsi üsulu ilə bağlı hər hansı yerüstü məsafə üzərindən minimum itki ilə mexaniki enerji ötürülməsi qaydasını elan edib.[107]

1937-ci ilin payızında gecə yarısından sonra Tesla göyərçinləri yemləmək üçün kitabxanaya və ardınca kilsəyə getmək üçün Nyu Yorker otelini tərk edib. Otelin məhəllərindən bir neçəsinin küçəsini keçərkən hərəkət edən taksini keçə bilməyib və maşın onu vurub yerə aşırdıb. Teslanın kürəyi ağır bir şəkildə zədələnmişdi və qəza zamanı onun üç qabırğası sınmışdı. (aldığı yaraların tam miqyası heç vaxt məlum olmadı, Tesla demək olar ki, ömrü boyu adət etdiyi kimi həkimlə məsləhətləşməkdən imtina edib). Tesla günahkar barəsində heç bir məsələ qaldırmayıb və tibbi yardımdan imtina edib, yalnız taksi vasitəsilə mehmanxanaya götürülməsini xahiş edib. Tesla bir neçə ay yataq xəstəsi oldu və pəncərəsindən göyərçinləri yedizdirməyi davam etdirə bilmədi. 1938-ci ilin əvvəllərində Tesla nəhayət ayağa qalxa bilib. O dərhal daha çox məhdud miqyasda gəzərək göyərçinləri yemləməyi davam etdirdi, ancaq tez-tez onun üçün göndəriş aktı alırdılar.[13]

İstiqamətləndirilmiş enerji silahı[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Teleforce

Həyatının sonrakı illərində Tesla Van de Qraff generatorunu öyrəndikdən sonra, "teleforce[en]" silahı ilə bağlı iddiaları ilə çıxış etmişdir.[122][123] Mətbuat dəyişkən olaraq bunu ölüm şüası və ya "sülh şüası" adlandırır.[124][125] Tesla bu silahı yerüstü piyada əleyhinə və ya zenit məqsədlər üçün istifadə etməyə qadir bir silah kimi xarakterizə edib.

Tesla hissəciklərin atəş əməliyyatı ilə bağlı aşağıdakı təsvirini verir.

" Ucluğa böyük enerji kimi çoxlu hava vasitəsilə hissəciklərin cəmləşmiş şüaları göndərəcək, onlar hazırkı ölkə sərhəddindən 200 mil məsafədə 10000 düşmən təyyarəsinin hava donanmasını vurub yerə salacaq və öz izləri ilə orduların məhvinə səbəb olacaqdır.[126][127] "

Ümumilikdə, silahın tərkibinə və üsullarına aşağıdakılar daxildir:

  • Yüksək vakuum əvəzinə sərbəst havada enerji hasil edən aşkara çıxmalar üçün aparat
  • Böyük elektrik qüvvəsi almaq üçün mexanizm
  • İkinci mexanizm ilə böyüdülmüş qüvvənin gücləndirilməsi və intensivləşdirilməsi yolu
  • Hasil olunan böyük elektrik qüvvəsini dəf etmək üçün yeni üsul. Bu üsul ixtiranın silah və ya proyektoru ola bilərdi.[128][129][130]

Tesla 1900-cü illərdən ölənə qədər istiqamətləndirilmiş enerji silahının planları üzərində işləyib.[131][132]

1937-ci ildə onun şərəfinə verilən naharda ölüm şüası ilə bağlı, Tesla bildirib: "Amma bu eksperiment deyil ... Mən bunu yaratmışam, nümayiş etdirmişəm və istifadə etmişəm. Ancaq bir qədər zaman keçəndən sonra bunu dünyaya verə bilərəm." Onun hesabatları göstərir ki, qurğu yüksək gərginlik vasitəsilə sürətləndirilmiş kiçik volfram kürəciklərinin dar axınına əsaslanır (özünün böyüdücü ötürücüsünə oxşar olan üsul ilə).[123]

Eyni il ərzində Tesla yüklənmiş hissəcikli şüa silahları ilə bağlı "Təbii media vasitəsilə enerjinin cəmlənmiş qeyri-dispersiya layihəsinin incəsənəti" (ing. The Art of Projecting Concentrated Non-dispersive Energy through the Natural Media)[133] adlı traktat yazdı. Tesla bütün müharibəyə son qoya biləcək super silahın texniki təsvirini aydınlaşdırmaq üçün təşəbbüslə sənəd dərc etdirib.[134] Bu traktat hazırda Belqradda Nikola Tesla Muzeyinin arxivindədir. Bu milyonlarla volt zərrəciklərin yüklənməsi və yönəldilmiş qeyri-dispersiya hissəciklərinin axını və yaradılması üsulu ilə (elektrostatik itələmə vasitəsilə), hissəciklərə çıxmağa imkan verən qaz axını plompu ilə açıq tipli vakuum borunu təsvir edir.[134] Tesla ikinci dünya müharibəsi zamanı təxminən 300 mil məsafədən təyyarələri vurub yerə sala biləcək belə bir silahı ABŞ Müdafiə Nazirliyinə,[135] Birləşmiş Krallığa, Sovet İttifaqına və Yuqoslaviyaya satmağa cəhd edib.[136]

Danışıqların aparıldığı dövrdə Tesla bildirib ki, ixtiranı oğurlamağa səy göstərilib. Onun otağına daxil olub və sənədləri diqqətlə araşdırıblar, ancaq oğru və ya casuslar evi əliboş tərk edib. Tesla bildirib ki, o vaxt olmadığından silahın bir hissəsini kağıza köçürmədiyinə görə onun ixtirasının oğurlanması üçün heç bir təhlükə yoxdur. Teleforce silahının layihəsi bütünlüklə onun şüurunda idi.[137]

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Onun sevimli həndəsi obyekti olan sfera daxilində Teslanın külü olan qızıl suyuna salınmış dəfn urnası, Nikola Tesla Muzeyi, Belqrad.

Tesla 86 yaşında 7 yanvar 1843-cü ildə Nyu Yorker Otelinin 3327-ci otağında vəfat etdi. İki gün əvvəl Tesla qapıya əhəmiyyət verməyərək "narahat etməyin" nişanı qoymuşdu. Onun meyiti sonradan Teslanın otağına daxil olarkən qulluqçu Alisa Monaxan tərəfindən tapılıb. Tibbi ekspert köməkçisi H.W. Wembly Teslanın bədəninə baxdıqdan sonra qərar çıxarıb ki, ölümə səbəb koronar tromboz olub.[18] Teslanın meyiti Medisonda Frank E. Kempbel Dəfn Evinə yerləşdirilib. Teslanın köhnə dostu və tərəfdaşı Huqo Qernsbeq ölüm maskasının yaradılması üçün heykəltəraşa tapşırıq vermişdi. Həmin maska bu gün Nikola Tesla Muzeyində nümayiş olunur.[18]

İki gün sonra FTB Tesla Amerika vətəndaşı olmasına baxamayaraq, Teslaya məxsus əşyaları[18] müsadirə etmək üçün Xarici Əmlak İdarəsinə göstəriş verdi.[138] Nyu Yorker Oteli və digər Nyu York şəhərinin otellərindən Teslanın bütün əmlakı Xarici Əmlak İdarəsinin möhürü altında Manhattan Storage and Warehouse Companyə daşındı.[18] MİT professoru və Milli Müdafiə Tədqiqatları Komitəsi üçün texniki köməkçi kimi yaxşı tanınan elektrik mühəndisi Con Corc Tramp Xarici Əmlak İdarəsinin mühafizəsi altında Teslanın əşyalarını analiz etmək üçün çağırıldı.[18] Üç gün davam edən araşdırmalardan sonra Tramp bu qənaətə qəlib ki, təhlükə yaradacaq heç nə yoxdur. Sitat:

" Ən azı son 15 il ərzində Teslanın fikirləri və səyləri ilk növbədə enerjinin simsiz ötürülməsi və istehsalı ilə tez-tez əlaqəli olan spekulyativ, fəlsəfi və bir az reklam xarakteri barəsində idi; amma bu nəticələrə nail olmaq üçün yeni, sağlam, işlək prinsiplər və metodlar daxil etməmişdi[139]. "

Teslanın "ölüm şüası" hissəsini saxlamaq üçün nəzərdə tutulan qutuda Tramp 45 illik müqaviməti dəyişilə bilən qutu tapmışdı.[140]

10 yanvar 1943-cü ildə Nyu-Yorkun meri Forello La Quardiya "Ave Maria" və "Tamo daleko" musiqilərinin fonunda WNYC radiosunda canlı yayım zamanı Sloveniya əsilli Amerikalı yazıçı Luis Adamiç tərəfindən yazılmış mədhiyyəni oxudu.[18] 12 yanvarda Müqəddəs Con İlahi Kilsəsində Teslanın dəfn mərasimində 2000 insan iştirak etdi. Dəfn mərasimindən sonra Teslanın meyiti Ardslidə yerləşən Fernkliff Qəbiristanlığına aparılıb və burada yandırlıb. Növbəti gün ikinci dəfn xidməti Nyu-Yorkda Müqəddəs Sava Serb Pravoslav Kilsəsinin tanınmış Serb keşişləri tərəfindən aparılıb.[18]

Mülk[redaktə | əsas redaktə]

1952-ci ildə Teslanın bacısı oğlu Sava Kosanoviçin təzyiqi ilə Teslanın bütün əmlakı 80 sandıqda N.T. nişanı ilə gəmi vasitəsilə Belqrada göndərilib.[17] 1957-ci ildə Kosanoviçin katibi Şarlotta Muzar Teslanın külünü ABŞ-dan Belqrada göndərdi.[17] Kül hal-hazırda mərmər postament üzərində Nikola Tesla Muzeyində qızıl suyuna salınmış sferada nümayiş olunur.[141]

Onun dəyişən cərəyan elektrik patentlərinin satılmasına baxmayaraq, Tesla borc və yoxsulluq içində dünyasını dəyişib.[142][143][144][145]

Patentlər[redaktə | əsas redaktə]

Tesla ixtiralarına görə təxminən 300 patent alıb.[146] Teslanın patentlərinin bəziləri nəzərə alınmayıb və müxtəlif mənbələr patent arxivlərində gizli yatan bəzi patentləri aşkar ediblər. İzah üçün qeyd etmək olar ki, Teslanın 26 ölkədə buraxılmış ən azı 278 patenti var.[146] Teslanın patentlərinin çoxu ABŞ, Britaniya və Kanadadadır, ancaq bir çox digər patentləri bütün dünyada ölkələrində təsdiqlənib.[9] Tesla tərəfindən kəşf olunmuş bir çox ixtiraya patent himayəsi qoyulmayıb.

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Tesla hər gün səhər 9:00-dan axşam saat 6:00-ya qədər və ya daha artıq işləyirdi. Tesla şam yeməyini dəqiq vaxt olaraq 8:10-da Delmonico's restoranında, sonralar isə Uoldorf- Astoriya otelində yeyirdi. Tesla yalnız ona xidmət edə biləcək baş ofisianta nahar sifarişi üçün zəng edə bilərdi. "Yeməyin saat 8-də hazır olması tələb olunurdu. Tesla tək nahar edirdi, başqa halda isə öz ictimai öhdəliklərini ödəmək üçün nadir halarda qrupla nahar etməsi mümkün idi. Tesla tez-tez öz işini gecə saat 3:00-qədər davam etdirə bilərdi."[13]

Bədən gimnastikası üçün, Tesla hər gün təxminən 13 km-ə yaxın məsafə qət edirdi. O, hər axşam ayaq barmaqlarını yüz dəfə şaqqıldadırdı və öz beyin hüceyrələrini bununla stimullaşdırdığını deyirdi.[147]

Qəzət redaktoru Artur Brisben ilə olan müsahibəsində Tesla deyib ki, o telepatiyaya inanmır. Sitat:

" Fərz edək ki, mən sizi öldürməyə cürət edirəm. İkincisi isə siz bunu bilirsiz. İndi bu yaxşı deyil? Hansı proses bütün bu fikirləri əldə edəcək? "

Eyni müsahibədə Tesla bütün fundamental qanunların bir qədər zəifləyəcəyinə inandığını deyib.[148]

Həyatının sonlarına yaxın , Tesla hər gün göyərçinləri yemləmək üçün parka gedirdi və hətta yaralı birini alırdı, onun sağalması üçün otel otağına gətirərək qulluq edirdi.[149][150] Tesla qeyd edib ki, o gündəlik olaraq, məhz zədələnmiş göyərçinləri görmək üçün parka gedirdi. Tesla göyərçinlərin sınmış ayaqlarını və qanadlarını bərkidən , onların sümüklərinin bitişməsinə kömək edən rahat qurğu və binaya 2000$ xərcləmişdi.[151] Tesla deyirdi:

" Mən uzun illər ərzində millərlə göyərçini yedirdirdim. Ancaq qanadlarının üzərində açıq boz rəngli qısa xətli təmiz ağ, gözəl bir göyərçin var idi. Bu biri digərlərindən fərqlənirdi. O dişi göyərçin idi. Mənim yalnız ondan xoşum gəlirdi və onu çağırırdım, o da öz növbəsində uçaraq mənə tərəf gələrdi. Mən bir kişinin qadını sevdiyi kimi göyərçini sevirdim, o da məni sevirdi. Nə qədər ki, mən onu görürdüm, mənim yaşamağımın bir məqsədi var idi.[152][153] "

Tesla həyatını sonrakı illərində vegetarian oldu və yalnız süd, çörək, bal və tərəvəz şirələri ilə qidalanırdı.[123][154]

Görünüşü[redaktə | əsas redaktə]

Nikola Tesla, yaş 34, 1890, Napoleon Saroni tərəfindən çəkilmiş fotoşəkil

Teslanın boyu 1.88 m, çəkisi isə demək olar ki, 1888-ci ildən 1926-cı ilə kimi dəyişməz olaraq 64 kq olub.[13] O, gündəlik fəaliyyəti reqlamentləşdirilmiş, geyiminə, özünə qulluğa xüsusi diqqət yetirən, Nyu –York şəhərinin dəbli, zərif insanlarından idi.

Bu şəxsi şöhrətpərəstliyə görə deyildi. Geyimindəki şəliqəlik və zəriflik öz şəxsiyyətinin hər bir pilləsi ilə bütöv harmoniya təşkil edirdi. Onun iri paltar şkafı yox idi və o, hər hansısa bir növ zinət əşyalarından istifadə etmirdi… Geyim məsələsində Tesla qeyd edib ki, dünya xarici görünüşdəki təcəssümə görə və şəxslərin cəzbedici əskiklikləri üçün geniş olmayan kiçik nəzakətlə öz məqsədi üçün yolunu daim yüngülləşdirən, öz şəxsiyyətini qiymətləndirən insanları seçir.[13]

New York World qəzetinin redaktoru Artur Brisben Teslanın görünüşünü belə təsvir edir:

" Nikola Tesla hündür, arıq və şübhəsiz ki, müntəzəm olaraq Delmonico'sa gedərkən, çox ciddi görününş alan biridir. Onun olduqca dərin gözləri var idi. Onlar olduqca aydın idi. Mən ondan belə aydın gözləri ola-ola necə bir Slavyan olması barədə soruşdum. O mənə dedi ki, onun gözləri vaxtilə daha qara olub, ancaq fikrində böyük sövdələşmələrdən istifadə edərək, onlara bir çox çalarlar əlavə edib. Mən dəfələrlə eşitmişəm ki, beyindən istifadə etmək gözlərin rəngini açıq edir.

O çox arıq, altı fut (180 sm) hündürlüyündə və yüz qırx funtdan (63 kq) daha az çəkiyə malik idi. Onun çox böyük əlləri var idi. Onun baş barmağı belə böyük əllər üçün də olduqca böyük idi. Onlar qeyri-adi dərəcədə böyük idi. Bu yaxşı əlamət idi. Baş barmaq əlin intellektual hissəsidir.

Nikola Teslanın bütün qüvvəsi ilə, böyük şövq və həvəslə işləyən (entuziast) başı var. Onun başı çiv formasındadır. Onu çənəsi buz baltası kimi nazikdir. Onun ağzı çox kiçikdir. Çənəsi zəif olmasa da, kifayət qədər güclü də deyil. Tesla praktiki sahələrdə işləmədiyi üçün onun sifətini digər kişilərin sifətləri kimi öyrənmək və mühakimə yürütmək olmaz. O başı üstündə öz həyatını yaşayır və orada içəridə ideyalar doğulur. Onun saçları dalğavari qara və qıvrımdır. O, öz yaradıcılığına dərin maraq göstərir. Onun adətən uğurlu keçən özünə inamı və xudbinliyi var. O, əslində haqqında yazılan və danışılan kişilərin əksəriyyətindən fərqlənir.[148] [155]

"

Eidetik yaddaş[redaktə | əsas redaktə]

Nikola Tesla kitabları tam yadda saxlayaraq bir çox əsərlər oxuyurdu. O güman ki, fotoqrafik yaddaşa malik idi.[9] O poliqlot idi və səkkiz dildə danışa bilirdi: Serb-Xorvat, Çex,İngilis, Fransız, Alman, Macar, İtalyanLatın.[13] Həyatının ilk illəri ərzində , Tesla zaman və zaman müxtəlif xəstəliklərə tutulurdu. O tez-tez qarabasmalarla müşayiət olunan gözlərinin önündə işığın gözqamaşdırıcı parlaqlığı kimi təzahür edən qəribə xəstəliklərdən əziyyət çəkirdi. O, tez-tez ideya və sözlərinə bağlı olan qarabasmalarla qarşılaşırdı. Sadəcə olaraq, əşyanın adını eşitməklə, Tesla real təfərrüfatı ilə onu təsəsvvür edə bilərdi. Tesla ifrat dəqiqliklə , o cümlədən bəzən vizual təfəkkür kimi məlum olan texnika, quruluş mərhələsinə keçənədək bütün ölçülər daxil olmaqla , ixtirasını fikrən təsəvvür edə bilərdi. O, adəti üzrə əl ilə çertyojlar çəkməyib, ancaq yaddaşında çalışıb. Tesla uşaqlıq həyatında əvvəllər baş verən hadisələri tez-tez xatırlayırdı.[9]

Yuxu vərdişləri[redaktə | əsas redaktə]

Tesla heç vaxt iki saatdan çox yatmadığını bildirirdi.[13]:46 Lakin Tesla etriaf edirdi ki, zaman və zaman öz enerjisini bərpa etmək üçün mürgüləyirdi.[147]

Qratsda təhsilinin ikinci ili zamanı Teslada bilyarda, şahmat və kart oyunlarına böyük maraq yaranır (və bu oyunlarda çox təcrübəli oldu). Bəzən 48 saatdan çox vaxtını oyun masası arxasında keçirirdi.[13]:43, 301 Bir dəfə Tesla öz laboratoriyasında yuxu və ya istirahət etmədən 84 saat ərzində çalışıb.[13]:208 Tesla ilə dostlaşan jurnalist Kennet Svizi təsdiq edir ki, Tesla nadir hallarda yatırdı. Svizi bir səhər Teslanın onu gecə saat üçdə çağırdığını xatırlayır.

" Mən bir ölü kimi otağımda yatırdım ... Birdən telefon zəngi məni oyatdı ... Tesla qızğın şəkildə aramla danışırdı. O başqa bir nəzəriyyə ilə müqayisə etdiyi məsələni həll edirdi. O, hiss edəndə ki həll yolunu tapıb qəflətən telefonu söndürdü. "

[147]

Münasibətlər[redaktə | əsas redaktə]

Mark Tven Teslanın laboratoriyasında, 1894

Tesla heç vaxt evlənməyib. O bildirib ki, onun təmkinliyi onun elmi qabiliyyətinə çox faydalı olub.[9]:33 Lakin ömrünün sonuna yaxın, o müxbirinə demişdir. "Bəzən mən hiss edirəm ki, evli deyiləm, mən öz işimə görə böyük qurban etmişəm."[23] Teslanın məhəbbəti uğrunda mübarizə aparan və bəzən ona dəlicəsinə aşiq olan çoxsaylı qadınlar olub. Halbuki, nəzakətli və sakit olan Teslanın hər hansı məlum münasibətləri yox idi.

Tesla işi ilə özünü təcrid edirdi və ünsiyyətsizliyə meylli idi.[156][157][158][159] Lakin nə vaxt ki o, sosial həyatda iştirak edirdi, bir çox insanlar Teslandan çox müsbət və heyranlıqla danışıb. Robert Andervud Conson Teslanı "nəfis şirinliyə , səmimiliyə, təvazökarlığa, incəliyə, nəcibliyə və gücə" malik olan bir insan kimi təsvir edirdi.[23] Onun sadiq katibi, Doroti Skerrit yazırdı: "Onun duruşunda olan həmişə dahi təbəssümü və alicənablığı, qəlbində dərin kök salan centlmenlik xüsusiyyətlərini bildirirdi."[13] Teslanın dostu Culian Qotorn yazırdı: "Nadir hallarda bir alim və ya mühəndislə qarşılaşarsınız ki, o həmçinin şair, filosof , gözəl musiqinin qədir-qiymətini bilən , dilçi, ərzaq və içkinin bilicisi olsun."[9]:80

Tesla Frensis Marion Krouford, Robert Andervud Conson,[160] Stenford Uayt,[161] Frits Levenşteyn, Corc Şerff, Kennet Svizi ilə yaxşı dost idi.[162][163][164] Orta yaşlarında Tesla Mark Tven ilə yaxın dost olub. Onlar birlikdə Teslanın laboratoriyasında və başqa yerlərdə çox vaxt keçirirdilər.[160] Tven telefondan sonra ən dəyərli patent kimi Teslanın induksiya motorunu son dərəcə heyranlıqla təsvir edirdi.[165] 1920-ci ilin sonralarında Tesla şair, yazıçı, mistik və sonradan Nasist təbliğatçısı olan Corc Silvestr Virek ilə dostlaşdı. Tesla arabir Virek və onun həyat yoldaşı tərəfindən verilən naharda iştirak edirdi.[166][167]

Tesla bəzi vaxtlar kobud ola bilərdi. Katibinə kök olduğuna görə atəş açmasından sonra, kök insanlara qarşı mənfi münasibəti olması məlum olmuşdu.[9]:110 O geyimi tənqid etmək üçün tələsdi. Bir neçə dəfə Tesla onu evə getmək və paltarını dəyişmək üçün göndərib.[9]:33

1931-ci ildə Tomas Edison vəfat edəndə , Edisonun həyatının geniş işıqlandırılmasında Tesla The New York Times–a yalnız mənfi fikirlərlə töfhə vermişdir.

" Onun heç bir hobbisi yox idi, bütün əyləncələrdən kənar və ən sadə gigyena şərtlərinə belə əməl etmədən həyat sürürdü...Onun metodu son dərəcə eyri-effektiv idi, böyük ərazi ümumiyyətlə nəsə əldə edə bilmək üçün örtülü olmalı idi və mən ilk növbədə onun fəaliyyətinə baxaraq demək olar ki, təəssüf hissi keçirirdim, çünki, bir qədər nəzəriyyə və hesablama ilə onun 90 faiz əməyinə qənaət etmək olardı. Lakin, o, kitablardan öyrənməyə və riyazi təhsilə tam nifrət edir, tamamilə yaradıcı hisslərinə və praktik Amerikan zəkasına etibar edirdi.. "

Edison çox yaşlı olanda və ölümünə yaxın deyirdi ki, geriyə baxanda etdiyi ən böyük səhv heç vaxt Teslaya və onun işlərinə hörmət etməməsi olub.[168]

İnanclar[redaktə | əsas redaktə]

Eksperimental və nəzəri fizika haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Tesla öz yazılarında fizikanın ilkin atom başa düşülməsini göstərirdi.[169] O, atomun kiçik elementar hissəciklərdən ibarət olması nəzəriyyəsi ilə razılaşmayıb və bildirirdi ki, orada elektrik yükünü yaradan elektron kimi belə şeylər yox idi (O inanırdı ki, əgər elektronlar bütünlüklə mövcuddursa, onlar maddənin dördüncü halı ola bilər və ya kiçik atomlar yalnız eksperimental vakuumda mövcud ola bilər və onların elektrik ilə heç bir əlaqəsi yoxdur).[13]:249[170] Tesla hesab edir ki, atomlar dəyişməzdir. Onları istənilən bir yolla parçalamaq və ya dəyişmək olmaz. O elektrik enerjisini göndərən 19-cu əsrdə yaranmış və geniş yayılmış "efir" konsepsiyasına inanırdı.[171]

Tesla ümumiyyətlə, maddənin enerjiyə çevrilməsi haqqında nəzəriyyəyə qarşı idi.[13]:247 O həmçinin Enşteynin nisbilik nəzəriyyəsini tənqid edərək bildirib:

" Mən hesab edirəm ki, heç bir xüsusiyyətə malik olmayan sadə səbəbdən məkan əyilə bilməz. Bu isə demək olar ki, İlahi xüsusiyyətlərə malikdir. O malik deyil, ancaq yalnız atributlar və bizim öz yaratdığımız var. Boşluğun doldurulması məsələsi ilə məşğul olanda xassələrdən biz yalnız danışa bilərik. Demək olar ki, əyilmiş olan məkanda böyük cisimlərin olması nə isə bir şeyin əhəmiyyətsiz bir şey etməsinə ekvivalentdir. Məsələn, mən bu cür baxışla razılaşa bilmərəm.[172] "

Tesla üzərində 1892-ci ildə[13] işləməyə başladığı maddə və eneji ilə bağlı öz fiziki prinsipinin inkişafı tələbini irəli sürdü və 81 yaşında 1937-ci ildə "ağırlığın dinamik nəzərriyyəsini" tamamlayaraq məktubda iddia etdi ki, məkanın əyilməsi kimi yalnış konsepsiyalar və mənasız spekulyasiyalara son qoyula bilər. O, qeyd edib ki, bu nəzəriyyə bütün təfərrüatı ilə hazırlanıb və o, ümid edir ki, tezliklə dünyaya bəyan edilə bilər.[173] Onun nəzəriyyəsinin daha da aydınlaşdırılmasına heç vaxt onun əsərlərində rast gəlinməyib.[9]:309

Cəmiyyət haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Tesla öz dövrünün bir çox tanınmışları kimi, yevgenikanın süni seçmə variantının tərəfdarı olub. Onun öz fikirlərinə inamından irəli gəlir ki, insanların "mərhəməti", bir şəxsin digər bir şəxs üzərində olan üstünlüyü və ya daha doğrusu "əsas irqin" konsepsiyalarından "təbiətin amansız işlərinə" qeyri-qanuni şəkildə müdaxilə edir. Bu onun təbliğatı idi, lakin sonralar bu fikirdən uzaq durub. O, 1937-ci ildə olan müsahibəsində qeyd edirdi:

" ...İnsanın mərhəmətinin yeni hisləri təbiətin amansız işinə qarışmağa başladı. Yalnız bizim sivilizasiya və irq anlayışlarına uyğun üsul tərəfindən nikah instinktinin məqsədyönlü rəhbərliyi və sterilizasiyası ilə yararsız çoxalmanın qarşısını almaq üçündür. Yevgenika nəzəriyyəçiləri arasında ümumi rəyin istiqaməti ondan ibarətdir ki, biz nikahı daha çətin etməliyik. Şübhəsiz ki, istənilən valideyn olmayan kimsəyə nəsil artırmağa icazə verilir. Bir əsr keçdikdən sonra belə, normal insan üçün adi cinayətkarla evlənmək əlverişsiz olacaqdır.[174] "

1926-cı ildə Tesla gender bərabərliyi istiqamətində qadınların sosial itaəti və qadınların mübarizəsinin xəstəliyi haqqında şərh verərək və bəşəriyyətin gələcəyinin "Kraliça Arı" tərəfindən koordinasiya olunacağını bildirib. O, hesab edirdi ki, qadınlar gələcəkdə dominant cins olacaq.[175]

Teslanın humanist dünyagörüşü öz bioqrafiyaları tərəfindən geniş şəkildə müzakirə olunur.[176][177][178][179][180]

Tesla çap olunmuş "Elm və kəşf müharibənin başa çatmasına gəritib çıaracaq böyük qüvvədir"(ing. Science and Discovery are the great Forces which will lead to the Consummation of the War, 20 dekabr 1914) məqaləsində birinci dünya müharibəsindən sonra ətraf mühitin müvafiq məsələləri barəsində proqnozlar verirdi.[181]

Din haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Tesla pravoslav xristian idi. Həyatının sonrakı illərində o, "pravoslav düşüncəsində özünü dindar hesab etmir" və dini fanatizmin əleyhinə çıxmışdı.[182] Buna baxmayaraq, onun həm Buddizmə , həm də Xristianlığa dərin hörməti var idi.[19][182]

1900-cü ildə nəşr olunmuş "insan enerji artırılmasının problemləri" (ing. The Problem of Increasing Human Energy) məqaləsində Tesla qeyd edirdi:

" Əsrlər boyunca insanın vahid bir varlığın tərkib hissələri olması ideyası müxtəlif dini nəzəriyyələr vasitəsiylə təlqin edilmiş, lakin, bu insanlar arasında sülhün təmin edilməsi və birliyin təbliği üçün yox, dərin əsaslı həqiqət kimi təqdim olunmuşdur. Buddist bunu bir yolla ifadə edir Xristian digər bir yolla, amma hər ikisi eyni cür deyir: Biz hamımız birik.[183] "

Lakin onun dini baxışları onun yaratdığı digər fikirlərə görə naməlum qalır.[184][185][186] 1937-ci ildə nəşr edilmiş özünün (ing. A Machine to End War) "müharibənin sonu üçün maşın" məqaləsində Tesla qeyd edirdi:

" Dinin idealı və elmin idealı arasında toqquşma yoxdur, ancaq elm mənəvi inam tərzinə qarşıdır, çünki elm faktlara əsaslanır. Mənə görə kainat sadəcə olaraq heç vaxt meydana çıxmayan və heç vaxt sonlanmayacaq böyük maşındır. İnsanın olması təbii quruluş üçün istisna deyil. İnsan, kainat kimi maşındır. Bizim fikirlərimizə və bizim hərəkətlkərimizin müəyyənliyinə heç nə daxil deyil. Birbaşa və ya dolayısı ilə bizim duyğu orqanlarımız xaricdən mühit qıcıqlarına cavab olaraq döyünür. Xarici mühitimizin oxşarlığı və quruluşumuzun eyniliyi ilə əlaqədar olaraq, biz bu cür mühit qıcıqlanmalarına qarşı müvafiq qaydada reaksiyamızın harmoniyası ilə cavab veririk və bizdə anlaşma yaranır. Əsrlər boyu sonsuz mürəkkəb mexanizmlər hazırlanır, ancaq biz bədənin fəaliyyət göstərənlərinin cəmini əsla olmayan "ruh" və ya "qəlb" kimi adlandırırıq. Bu fəaliyyət göstərənlər dayansa , beləcə "qəlb" və ya "ruh" da dayanır.[182] "

Ədəbi işlər[redaktə | əsas redaktə]

100 Serbiya dinarı üzərində Nikola Teslanın təsviri
Teslanın 150-illik yubileyi şərəfinə buraxılmış Serbiya sikkəsi

Tesla qəzet və jurnallar üçün bir sıra kitab və məqalələr yazırdı.[187] Onun kitablarının arasında Ben Conston tərəfindən tərtib və redaktə edilmiş Mənim Kəşflərim: Nikola Teslanın Avtobioqrafiyası (ing. My Inventions: The Autobiography of Nikola Tesla), Devid Xetçer Çildress və The Tesla Papers tərəfindən tərtib edilmiş Nikola Teslanın Fantastik Kəşfləri (ing. The Fantastic Inventions of Nikola Tesla) kitabları var.

Öz kitabında nəşr olunmuş Kəşflər, Tətqiqatlar və Nikola Teslanın Yazıları[188][189] "Yüksək Potensialda və Yüksək Tezlikdə Dəyişən Cərəyan Təcrübələri" məqaləsi və 1900-cü ildə The Century Magazinedə nəşr olunmuş[190][191] "Bəşəri Enerjinin Artırılmasının Problemləri" məqaləsi daxil olan Nikola Teslanın yazılarının bir çoxu azad şəkildə internetdə yerləşdirilib.[192][193]

İrsi və xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Teslanın irsi kitablar, filmlər, radio, televiziya, musiqi, canlı teatr, komikslər və video oyunlarda yaşayır. Tesla tərəfindən kəşf olunmuş və ya nəzərdə tutulmuş texnologiyaların təsiri elmi fantastikanın bir neçə növündə daimi mövzulardan biridir.

Məsələn, 1931-ci ildə Teslanın 75 yaşı oanda, Time jurnalı üz qabığı kimi Teslanın şəkli qoyub.[194] Örtük şəklində elektrik enerjisi hasilatında verdiyi töhfələrə görə “Bütün dünya onun enerji evidir” yazısı qeyd olunub. O Albert Eynşteyndə daxil olmaqla 70-ə yaxın alim və mühəndisdən təbrik məktubu almışdı.[195]

Teslanın şərəfinə adlandırılıb[redaktə | əsas redaktə]

Mükafatlar[redaktə | əsas redaktə]

20 iyul 1931-ci ildə Time jurnalının üz qabığı

Müəssisə və təşkilatlar[redaktə | əsas redaktə]

  • 1982-ci ilin sonralarında Sakramentoda yaranmış Tesla qrupu
  • Tesla, keçmiş Çexoslovakiyada elektrotexniki konqlomerat
  • Tesla Motors, elektrik maşın şirkəti[197]
  • Ericsson Nikola Tesla, İsveçin telekommunikasiya avadanlıqları istehsalçısı Ericsson şirkətinin Xorvatiyadakı filialı[198]
  • 1956-ci ildə təsis edilmiş Tesla Cəmiyyəti[199]
  • Nvidia Tesla, ümumi təyinatlı qrafik prosessorlar brendi[200]

Bayramlar və hadisələr[redaktə | əsas redaktə]

  • 10 iyul, Xorvatiyada Nikola Tesla günü[201]
  • Xorvatiyada Nikola Tesla illik elektrik nəqaliyyat vasitələrinin toplantısı[202]

Ölçü vahidləri[redaktə | əsas redaktə]

Yerlər[redaktə | əsas redaktə]

Yer kürəsində
  • Nikola Tesla Belqrad Hava Limanı[203]
  • Nikola Tesla Muzey Arxivi, Belqrad[204][205]
  • TPP Nikola Tesla, Serbiyada ən böyük elektrik stansiyası
  • 2008-ci ildə Xorvatiyada Nikola Teslanın şərəfinə ümumilikdə 128 küçə adlandırılmışdı.[206]
Kosmosda

Nikola Teslanın obrazının yaradıldığı kompüter oyunları[redaktə | əsas redaktə]

  • Tesla Breaks the World!
  • Assassin's Creed II və Assassin’s Creed: Brotherhood
  • Boiling Point: Road to Hell
  • Dark Void
  • ParaWorld
  • Command & Conquer
  • Team Fortress 2
  • The Order: 1886
  • Nancy Drew: The Deadly Device
  • BioShock Infinite
  • Clash of Clans

Xatirə lövhələri və abidələr[redaktə | əsas redaktə]

  • 2006-cı ildə Xorvatiyanın Smilyan kəndində Nikola Tesla Xatirə Mərkəzinin açılışı olub. Burada heykəltəraş Mil Blazeviç tərəfindən hazırlanmış Nikola Teslanın heykəli var.[208][209][210]
  • 7 İyul 2006-cı ildə Xorvatiyanın paytaxtı Zaqrebin 17-ci rayonu olan Dolniy qradda Masarykova and Preradoviçeva küçələrinin tinində Nikola Teslanın heykəlinin açılışı olub. Bu heykəl 1952-ci ildə İvan Meştroviç layihə edilib və Zaqrebdə yerləşən Ruder Baskoviç Universitetindən bura köçürülüb.[211][212]
  • Teslanın heykəli Nyu Yorkun Niaqara Fols şəhərində də yaradılıb.[213] Bu heykəlin layihəsini vermiş Frano Krişiniç Teslanı oxuyan formada təsvir edib. Heykəl ilk dəfə 1963-cü ildə Belqrad Universitetinin Elektrik Mühəndisləri Fakültəsinin qarşısında ucaldılıb və 1976-cı ildə bu heykəlin bənzəri Yuqoslaviya tərəfindən ABŞ-a təqdim olunub.
  • Dəyişən cərəyan generatorunun bir hissəsi üzərində təsvir edilmiş Teslanın heykəli Kraliça Viktoruya Parkında ucaldılıb. Heykəlin rəsmi açılışı Teslanın doğumunun 150-ci il dönümündə-9 iyul 2006-cı ildə olub. Heykəl Müqəddəs Corc Serb Kilsəsi tərəfindən maliyyələşdirilib və layihəsi Ontario əyalətinin Hamilton şəhərindən olan Les Draizdeil tərəfindən verilib.[214][215] Draizdeilin layihəsi beynəlxalq müsabiqənin qalibi olub.[216]
  • 2012-ci ildə Vordenkliffdə Tesla Elm Mərkəzi qeyri-kommersiya qrupunun prezidenti Ceyn Alcorn və karikatura veb saytı olan Oatmealin yaradıcısı Metyu İnman Vordenkliff qülləsini muzeyə çevirmək üçün Nyu York ştatındakı qrantdan 850,000 $, kampaniyadan isə 1,370,511 $ olmaqla ümumilikdə 2,220,511 $ vəsait topladılar.[217][218] Qrup 2012-ci ilin oktyabrında Afga Korporasiyasından Lonq Aylenddə mülkiyyət almaq üçün danışıqlara başlayıb.[219] Mülkiyyətin alınması 2013-ci ilin mayında başa çatdırılıb.[220]
  • Nikola Teslanın şərəfinə xatirə lövhəsi İEEE tərəfindən New Yorker Otelinin fasadına quraşdırılıb.[221]
  • Teslanın şərəfinə adlandırılmış Nikola Tesla Bölgəsi Nyu-York şəhərində Manhettendə 40-cı küçə ilə Altıncı Avenyunun kəsişməsindədir. Lövhənin yerləşməsi Nyu Yorkun Tesla Xatirə Cəmiyyətindən Lyubo Buyoviç və Nyu York rəsmiləri ilə Nyu-York Xorvatiya Klubunun səyləri sayəsində mümkün olub.[222]
  • Teslanın şərəfinə Bakıda heykəl qoyulub. Heykəlin açılışında Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyev və Serbiyanın prezidenti Tomislav Nikoliç iştirak ediblər[223].
  • Teslanın şərəfinə Nyu York şəhərinin 26-cı küçəsində Müqəddəs Sava Serb Pravoslav Kilsəsinin xaricində onun büstü və xatirə lövhəsi qoyulub.[224]
  • Teslanın şərəfinə zaman kapsulası və pulsuz Wi-Fi ilə təhciz olunmuş heykəl (Teslanın vəfatının 100-cü ildönümü ilə əlaqədar olaraq 7 yanvar 2043-cü ildə açılacaq) 7 dekabr 2013-cü ildə Palo-Altoda nümayiş olunub.[225]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Jonnes 2004, p. 355.
  2. Burgan, Michael (2009). "Nikola Tesla: Inventor, Electrical Engineer" (en). http://books.google.ca/books?id=PW06qF-dj2IC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false. İstifadə tarixi: 13 dekabr,2014.
  3. "Electrical pioneer Tesla honoured" (en). news.bbc.co.uk. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150429002235/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5167054.stm. İstifadə tarixi: 13 dekabr,2014.
  4. "NIKOLA TESLA" (en). history.com. Arxivləşdirilib: [2] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150604195723/http://www.history.com/topics/inventions/nikola-tesla. İstifadə tarixi: 13 dekabr,2014.
  5. "Nikola Tesla" (en). Encyclopædia Britannica. britannica.com. Arxivləşdirilib: [3] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150508080047/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/588597/Nikola-Tesla. İstifadə tarixi: 13 dekabr,2014.
  6. Laplante, Phillip A. (1999). "Comprehensive Dictionary of Electrical Engineering 1999" (en). http://books.google.co.uk/books?id=soSsLATmZnkC. İstifadə tarixi: 13 dekabr,2014.
  7. Tesla Memorial Society of New York Website. "Tesla Tower in Shoreham Long Island (1901 - 1917) meant to be the "World Wireless" Broadcasting system" (en). Arxivləşdirilib: [4] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20030210062456/http://www.teslasociety.com/teslatower.htm. İstifadə tarixi: 13 dekabr,2014.
  8. Van Riper 2011
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 9,15 9,16 9,17 9,18 9,19 Cheney, Margaret (2001). Tesla: Man Out of Time. Simon & Schuster. ISBN 0-7432-1536-2.
  10. O'Shei, Tim (2008). Marconi and Tesla: Pioneers of Radio Communication. MyReportLinks.com Books. s. 106.
  11. Tesla Memorial Society of New York. "Welcome to the Tesla Memorial Society of New York Website" (en). Arxivləşdirilib: [5] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151023195839/http://teslasociety.com/mri_digest.htm. İstifadə tarixi: 13 dekabr,2014.
  12. "Pictures of Tesla's home in Smiljan, Croatia and his father's church after rebuilding". Arxivləşdirilib: [6] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151023200006/http://teslasociety.com/birthplace.htm.
  13. 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 13,11 13,12 13,13 13,14 13,15 13,16 13,17 13,18 13,19 13,20 13,21 O'Neill, John Joseph (1944). Prodigal Genius: The Life of Nikola Tesla. Ives Washburn. ISBN 0-914732-33-1.
  14. O'Neill 2007, səh. 369
  15. 15,0 15,1 Seifer 2001, səh. 7
  16. W. Bernard Carlson, Tesla: Inventor of the Electrical Age, p. 21
  17. 17,0 17,1 17,2 Tesla Timeline.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 18,5 18,6 18,7 "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1943-tesla-dies-at-86. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2015.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 19,5 19,6 19,7 Tesla, Nikola. "My Inventions The Autobiography of Nikola Tesla". http://www.lucidcafe.com/library/96jul/teslaautobio.html. İstifadə tarixi: 16 August 2012.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 Tesla, Nikola. "Tesla Timeline". http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1861-dane-tesla-dies. İstifadə tarixi: 14 dekabr, 2014.
  21. "Tesla life and legacy-Tesla's Early Years". Arxivləşdirilib: [7] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150922214632/http://www.pbs.org/tesla/ll/ll_early.html.
  22. Glenn, edited by Jim (1994). The complete patents of Nikola Tesla. New York: Barnes & Noble Books. ISBN 1-56619-266-8.
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 23,5 Seifer, Marc J (2001). Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius. Citadel. ISBN 978-0-8065-1960-9.
  24. 24,0 24,1 Marc J. Seifer. The Life and Times of Nikola Tesla : Biography of a Genius. Citadel Press, 1996. ISBN 978-0-8065-1960-9.
  25. "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1862-tesla-moves-to-gospic#goto-1878. İstifadə tarixi: 16 August 2012.
  26. 26,0 26,1 "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1862-tesla-moves-to-gospic#goto-1879. İstifadə tarixi: 16 August 2012.
  27. "Timeline of Nikola tesla". tesla memorial society of ny. http://www.teslasociety.org/timeline.html. İstifadə tarixi: 1 December 2012.
  28. "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1862-tesla-moves-to-gospic#goto-1880. İstifadə tarixi: 16 August 2012.
  29. Mrkich, D. (2003). Nikola Tesla: the european years, 1st ed., Ottawa: Commoner's Publishing. ISBN 0-88970-113-X.
  30. "NYHOTEL". Tesla Society of NY. Arxivləşdirilib: [8] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151023195319/http://teslasociety.com/nyhotel.htm. İstifadə tarixi: 17 August 2012.
  31. "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1881-tesla-works-in-budapest?PHPSESSID=b2ac3fd9ddbac330fbfd29e6dd44a509;. İstifadə tarixi: 17 August 2012.
  32. "Nikola Tesla: The Genius Who Lit the World". Top Documentary Films. http://topdocumentaryfilms.com/nikola-tesla-the-genius/.
  33. "Coming to America". Public Broadcasting Service. Arxivləşdirilib: [9] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151018043839/http://www.pbs.org/tesla/ll/ll_america.html. İstifadə tarixi: 14 November 2010.
  34. Carey, Charles W. (1989). American inventors, entrepreneurs & business visionaries. Infobase Publishing, 337. ISBN 0-8160-4559-3. 27 November 2010 tarixində istifadə olunub.
  35. Marc Seifer, Wizard: The Life And Times Of Nikola Tesla: The Life and Times of Nikola Tesla, s. 41
  36. 36,0 36,1 W. Bernard Carlson, Tesla: Inventor of the Electrical Age, p. 75
  37. "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1886-the-winter-of-suffering#goto-1886. İstifadə tarixi: 17 July 2012.
  38. 38,0 38,1 W. Bernard Carlson, Tesla: Inventor of the Electrical Age, p. 80
  39. Networks of power: electrification in Western society, 1880–1930. JHU Press, 117.
  40. Thomas Parke Hughes, Networks of Power: Electrification in Western Society, 1880–1930, pp. 115–118
  41. Robert Bud, Instruments of Science: An Historical Encyclopedia. Books.google.com, 204. 18 March 2013 tarixində istifadə olunub.
  42. 42,0 42,1 42,2 Jonnes, Jill (2004). Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, and the Race to Electrify the World. Random House. ISBN 978-0-375-75884-3.
  43. Henry G. Prout, A Life of George Westinghouse, p. 129
  44. Fritz E. Froehlich, Allen Kent. The Froehlich/Kent Encyclopedia of Telecommunications: Volume 17,. Books.google.com, 36. 10 September 2012 tarixində istifadə olunub.
  45. Carlson, W. Bernard (2013). Tesla: Inventor of the Electrical Age. Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-4655-9.
  46. "Consumer Price Index (Estimate) 1800-". https://www.minneapolisfed.org/community/teaching-aids/cpi-calculator-information/consumer-price-index-1800. İstifadə tarixi: 2016-01-27.
  47. 47,0 47,1 Klooster, John W. (30 July 2009). John W. Klooster, Icons of Invention: The Makers of the Modern World from Gutenberg to Gates. Books.google.com, 305. 10 September 2012 tarixində istifadə olunub.
  48. Harris, William (14 July 2008). "William Harris, How did Nikola Tesla change the way we use energy?". Science.howstuffworks.com. p. 3. http://science.howstuffworks.com/nikola-tesla2.htm. İstifadə tarixi: 10 September 2012.
  49. Munson, Richard (2005). From Edison to Enron: The Business of Power and What It Means for the Future of Electricity. Westport, CT: Praeger, 24–42. ISBN 978-0-275-98740-4.
  50. Wolf, Gene (April 2012). "War of the Currents – An Update". Transmission & Distribution World. “It was around the same time that George Westinghouse entered the battle. He believed in the new ac technology and struck a deal with Tesla to purchase his patents. The 'War of the Currents,' as historians call it, was under way.”
  51. Nadis, Fred (2005). Wonder Shows: Performing Science, Magic, and Religion in America. Rutgers University Press, 60–64. ISBN 978-0-8135-3515-9.
  52. McElroy, Michael B. (2010). Energy: Perspectives, Problems, and Prospects. New York: Oxford University Press, 271–273. ISBN 978-0-19-538611-0.
  53. The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia By Quentin R. Skrabec Jr. s. 86-87
  54. America at the Fair:: Chicago's 1893 World's Columbian Exposition (Google eBook) Chaim M. Rosenberg Arcadia Publishing, 20 February 2008
  55. David J. Bertuca, Donald K. Hartman, Susan M. Neumeister, The World's Columbian Exposition: A Centennial Bibliographic Guide, p. xxi. Books.google.com. 10 September 2012 tarixində istifadə olunub.
  56. "Tesla's Egg of Columbus How Tesla Performed the Feat of Columbus Without Cracking the Egg". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-article-teslas-egg-of-columbus. İstifadə tarixi: 5 July 2012.
  57. Skrabec, Quentin R.; Westinghouse, George. "Gentle Genius". History. p. 190. http://www.history.co.uk/biographies/j-p-morgan.html. "Agreement stayed in effect until 1911"
  58. Thomas Parke Hughes, Networks of power: electrification in Western society, 1880–1930 (1983), s. 119
  59. Hans Camenzind, Much Ado About Almost Nothing: Man's Encounter With the Electron, (2007), s. 107
  60. Seifer 2001
  61. "July, 30th: Tesla's American Citizenship Tesla becomes an American citizen" Nəşr edən: University of California, Berkeley.
  62. (2000) "Mark Twain and Nikola Tesla: Thunder and Lightning" Nəşr edən: University of California, Berkeley (PDF).
  63. Uth, Robert (12 December 2000). "Tesla coil". Tesla: Master of Lightning. PBS.org. Arxivləşdirilib: [10] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151016062416/http://www.pbs.org/tesla/ins/lab_tescoil.html. İstifadə tarixi: 20 May 2008.
  64. Kenneth L. Corum and James F. Corum, Ph.D.. "Tesla's Connection to Columbia University *". Tesla Memorial Society of NY. Arxivləşdirilib: [11] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151023194616/http://teslasociety.com/columbia.pdf. İstifadə tarixi: 5 July 2012.
  65. Maja Hrabak et al., "Nikola Tesla and the Discovery of X-rays," in RadioGraphics, vol. 28, 2008 July 1189–92. Retrieved 26 August 2012
  66. P. K. Chadda, Hydroenergy and Its Energy Potential. Books.google.com. 10 September 2012 tarixində istifadə olunub.
  67. "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1895-tesla-loses-fifth-ave-lab-to-fire. İstifadə tarixi: 23 dekabr, 2014.
  68. ""High Frequency Oscillators for Electro-Therapeutic and Other Purposes"" (en). tfcbooks.com. Arxivləşdirilib: [12] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20160101011808/http://www.tfcbooks.com/tesla/1898-11-17.htm. İstifadə tarixi: 2016-01-27.
  69. "Tesla on the discovery of the X-rays". Arxivləşdirilib: [13] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20160122132045/http://teslaresearch.jimdo.com/x-rays/. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2014.
  70. "First X-ray Images". http://pubs.rsna.org/doi/full/10.1148/rg.284075206. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2014.
  71. "Nikola Tesla and the Discovery of X-rays". http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-article-nikola-tesla-and-the-discovery-of-x-rays. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2014.
  72. Griffiths, David J. Introduction to Electrodynamics, ISBN 0-13-805326-X and Jackson, John D. Classical Electrodynamics, ISBN 0-471-30932-X.
  73. Anonymous (1899). Transactions of the American Electro-therapeutic Association, 16. 25 November 2010 tarixində istifadə olunub.
  74. Orton, John (2004). The Story of Semiconductors. Oxford, England: Oxford University Press, 53.Questia  vasitəsilə   (abunə tələb olunur)
  75. Tesla, Nikola (1892). Experiments with alternate currents of high potential and high frequency, 58. 26 November 2010 tarixində istifadə olunub.
  76. (2001) A Century of Innovation: Twenty Engineering Achievements That Transformed Our Lives. Joseph Henry Press, 70.
  77. "The Beautiful New York City where Tesla spent 60 years of his life". Tesla Society of NY. Arxivləşdirilib: [14] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151023195254/http://teslasociety.com/beautifulnyc.htm. İstifadə tarixi: 17 September 2012.
  78. Eger, Christopher (1 April 2007) "The Robot Boat of Nikola Tesla: The Beginnings of the UUV and remote control weapons"
  79. P. W. Singer, Wired for War: The Robotics Revolution and Conflict in the Twenty-First Century – Robots Go To War. Books.google.com. 10 September 2012 tarixində istifadə olunub.
  80. Fitzsimons, Bernard, ed. "Fritz-X", in The Illustrated Encyclopedia of 20th Century Weapons and Warfare (London: Phoebus, 1978), Volume 10, p.1037.
  81. Nikola Tesla-the Serbian God of Lightning. 24 dekabr, 2014 tarixində istifadə olunub.
  82. Jean-Michel Redouté, Michiel Steyaert, EMC of Analog Integrated Circuits. Books.google.com, 3. 18 March 2013 tarixində istifadə olunub.
  83. (18 February 2012) Robert Sobot, Wireless Communication Electronics:Introduction to RF Circuits and Design Techniques. Books.google.com, 4. 18 March 2013 tarixində istifadə olunub.
  84. 84,0 84,1 84,2 Carlson 2013, p. 290–301.
  85. "Designs and Colorado" (en). Arxivləşdirilib: [15] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151228133217/http://www.corrosion-doctors.org/Biographies/Tesla-Article.htm. İstifadə tarixi: 27 dekabr,2014.
  86. According to the Tesla memorial marker in Memorial Park on Pikes Peak Ave.
  87. Nikola Tesla On His Work With Alternating Currents and Their Application to Wireless Telegraphy, Telephony, and Transmission of Power, Leland I. Anderson, 21st Century Books, 2002, p. 109, ISBN 1-893817-01-6.
  88. Denman Collins (2011). Anomalistic History. ISBN 9780557740635.
  89. "Nikola Tesla" (en). Arxivləşdirilib: [16] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20160114184614/http://www.crystalinks.com/tesla.html. İstifadə tarixi: 27 yanvar,2015.
  90. "Year:1899, Experiments Begin In Colorado" (en). Arxivləşdirilib: [17] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151117085817/http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla/timeline/1943-nikola-tesla-dies-age-86#goto-1899. İstifadə tarixi: 27 dekabr,2014.
  91. Corum, K. L., J. F. Corum, "Nikola Tesla, Lightning Observations, and Stationary Waves." 1994.
  92. Childress 1993
  93. SECOR, H. WINFIELD (August 1917). "TESLA'S VIEWS ON ELECTRICITY AND THE WAR". The Electrical Experimenter. İstifadə tarixi: 9 September 2012.
  94. 94,0 94,1 (2002) Nikola Tesla on His Work with Alternating Currents and Their Application to Wireless Telegraphy, Telephony, and Transmission of Power: An Extended Interview. 21st Century Books, 96–97. ISBN 1893817016.
  95. Daniel Blair Stewart (1999). Tesla: The Modern Sorcerer, Frog Book. s. 372
  96. 96,0 96,1 Carlson 2013, p. 315.
  97. Marc Seifer (1998). Wizard: The Life And Times Of Nikola Tesla. Citadel. ss. 220–223
  98. Marc Seifer, Wizard (1998). The Life And Times Of Nikola Tesla. Citadel, ss. 220–222
  99. Marc Seifer, Wizard (1998). The Life And Times Of Nikola Tesla. Citadel. ss. 220–223
  100. 100,0 100,1 100,2 Seifer, Marc. "Nikola Tesla: The Lost Wizard". ExtraOrdinary Technology (Volume 4, Issue 1; Jan/Feb/March 2006). Arxivləşdirilib: [18] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150925090553/http://teslatech.info/ttmagazine/v4n1/seifer.htm. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2016.
  101. "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1912-john-jacob-astor-dies. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2016.
  102. "Nikola Tesla in Colorado Springs". The Denver Eye. Arxivləşdirilib: [19] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151018033238/http://www.thedenvereye.com/nikola-tesla-in-colorado-springs/. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2016.
  103. Seifer 2001, səh. 542
  104. 104,0 104,1 104,2 104,3 Broad, William J (4 May 2009). "A Battle to Preserve a Visionary's Bold Failure". The New York Times. Arxivləşdirilib: [20] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150927001956/http://www.nytimes.com/2009/05/05/science/05tesla.html?_r=0. İstifadə tarixi: 5 mart 2015.
  105. "Nikola Tesla: The Lost Wizard". http://teslatech.info/ttmagazine/v4n1/seifer.htm. İstifadə tarixi: 5 mart 2015.
  106. "Timeline". Tesla Memorial Society of NY. Arxivləşdirilib: [21] saytından 8 May 2012 tarixində. https://web.archive.org/20120508181221/http://www.teslasociety.org:80/timeline.html. İstifadə tarixi: 3 July 2012.
  107. 107,0 107,1 Anderson, Leland, (1998). Nikola Tesla's teleforce & telegeodynamics proposals. Breckenridge, Colo.: 21st Century Books. ISBN 0-9636012-8-8.
  108. 108,0 108,1 Gilliams, E. Leslie. "Tesla's Plan of Electrically Treating Schoolchildren". Popular Electricity Magazine (1912). Arxivləşdirilib: [22] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150109004431/http://www.teslacollection.com/tesla_articles/1912/popular_electricity_magazine/e_leslie_gilliams/tesla_s_plan_of_electrically_treating_school_children. İstifadə tarixi: 19 August 2014.
  109. "IEEE Edison Medal Recipient List". Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE). Arxivləşdirilib: [23] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150419044326/http://www.ieee.org/documents/edison_rl.pdf. İstifadə tarixi: 2015-01-24.
  110. Margaret Cheney, Robert Uth, Jim Glenn, Tesla, Master of Lightning, ss. 128–129
  111. Lewis Coe (2006). Wireless Radio: A History. McFarland. səh. 154.
  112. "The Nobel Prize in Physics 1915". nobelprize.org. Arxivləşdirilib: [24] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20060823061333/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/. İstifadə tarixi: 29 July 2012.
  113. Cheney, Uth & Glenn 1999, səh. 120
  114. Research, Health (September 1996). Nikola Tesla Research, 9. ISBN 0-7873-0404-2. 28 November 2010 tarixində istifadə olunub.
  115. Seifer 2001, səhifələr 378–380
  116. Seifer 2001, səh. 398
  117. Tesla, Nikola. "TESLA PATENT 1,655,114 APPARATUS FOR AERIAL TRANSPORTATION.". UNITED STATES PATENT OFFICE.. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-patents-1,655,114-aerial-transportation. İstifadə tarixi: 20 July 2012.
  118. "A.J.S. RAYL Air & Space magazine, September 2006, reprint at History of Flight". airspacemag.com. http://www.airspacemag.com/history-of-flight/OldandOdd-AS06.html. İstifadə tarixi: 10 September 2012.
  119. Jonnes 2004, p. 365.
  120. Cheney, Uth & Glenn 1999, səh. 149
  121. 121,0 121,1 Seifer 2001, səh. 435
  122. "Tesla's Ray". Time. 23 July 1934.
  123. 123,0 123,1 123,2 Seifer, Marc. "Tesla's "Death Ray" Machine". bibliotecapleyades.net. Arxivləşdirilib: [25] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20060624171605/http://www.bibliotecapleyades.net/tesla/esp_tesla_2.htm. İstifadə tarixi: 4 July 2012.
  124. "Tesla, at 78, Bares New 'Death-Beam'". The New York Times. 11 July 1934. Arxivləşdirilib: [26] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20140822063725/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9402E6DC153FE53ABC4952DFB166838F629EDE.
  125. "Tesla Invents Peace Ray". New York Sun. 10 July 1934.
  126. "Beam to Kill Army at 200 Miles, Tesla's Claim on 78th Birthday". The New York Times. 11 July 1934.
  127. "'Death Ray' for Planes". The New York Times. 22 September 1940.
  128. "Death-Ray Machine Described". New York Sun. 11 July 1934.
  129. Tesla, Nikola (9 February 1935). "A Machine to End War". Liberty. Arxivləşdirilib: [27] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20010124083800/http://www.pbs.org/tesla/res/res_art11.html. İstifadə tarixi: 18 June 2014.
  130. "Cover of the February 9, 1935 issue of Liberty". MagazineArt.org. Arxivləşdirilib: [28] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150109002440/http://www.magazineart.org/main.php/v/massweeklies/liberty/Liberty+1935-02-09.jpg.html. İstifadə tarixi: 18 June 2014.
  131. "United States Patent Office Nikola Tesla,of New York, N.Y. VALVULAR CONDUIT Specification of Letters Patent Patented 3 February 1920 Numbered 1.329.559 UNITED STATES PATENT OFFICE Patent No. 1,329,559
  132. "TESLA, AT 78, BARES NEW 'DEATH-BEAM'". The New York Times. 11 July 1934. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0817FD3E5B107A93C3A8178CD85F408385F9. İstifadə tarixi: 29 June 2012. same article at rastko.rs
  133. Tesla, Nikola, THE NEW ART OF PROJECTING CONCENTRATED NON-DISPERSIVE ENERGY THROUGH NATURAL MEDIA, System of Particle Acceleration for Use in National Defense, Circa 16 May 1935.
  134. 134,0 134,1 Seifer 2001, səh. 454
  135. "Aerial Defense 'Death-Beam' Offered to U.S. By Tesla" 12 July 1940
  136. Seifer, Marc J.. "Tesla's "death ray" machine". Arxivləşdirilib: [29] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20160115004640/http://www.bibliotecapleyades.net/tesla/esp_tesla_2.htm. İstifadə tarixi: 5 September 2012.
  137. O'Neill, John J.. "Tesla Tries To Prevent World War II (unpublished Chapter 34 of Prodigal Genius)". PBS. Arxivləşdirilib: [30] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150626134503/http://www.pbs.org/tesla/res/res_art12.html.
  138. "Tesla Timeline". July, 30th: Tesla's American Citizenship Tesla becomes an American citizen.. Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1891-tesla-granted-citizenship. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2015.
  139. "The Missing Papers". PBS. Arxivləşdirilib: [31] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20151120041950/http://www.pbs.org/tesla/ll/ll_mispapers.html. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2015.
  140. Childress 1993, səh. 249
  141. "Urn with Tesla's ashes". Tesla Museum. Arxivləşdirilib: [32] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150922205456/http://www.tesla-museum.org/meni_en/muzej/3.htm. İstifadə tarixi: 18 yanvar, 2015.
  142. "Tesla No Money Wizard; Swamped By Debt, He Vows". NewYorkWorld. 18 March 1916. http://www.google.com/imgres?um=1&hl=en&sa=N&biw=1280&bih=615&tbm=isch&tbnid=N8TRLgMqLpvKWM:&imgrefurl=http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1916-tesla-declares-bankruptcy&docid=3WV4RK2_S_tCZM&imgurl=http://www.teslauniverse.com/img/timeline/entries/bankrupt.jpg&w=203&h=171&ei=54_JT8rTMOy70AG1pKSPAQ&zoom=1&iact=rc&dur=264&sig=112142546359786702237&page=1&tbnh=131&tbnw=161&start=0&ndsp=10&ved=1t:429,r:0,s:0,i:75&tx=60&ty=51. İstifadə tarixi: 18 yanvar, 2015.
  143. Michaels, Daniel. "Long-Dead Inventor Nikola Tesla Is Electrifying Hip Techies". TheWallStreetJournal. Arxivləşdirilib: [33] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20160116090914/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704362004575000841720318942. İstifadə tarixi: 18 yanvar, 2015.
  144. "Among Technophiles, Tesla In and Edison Out". Fox News Channel. 14 January 2010. http://www.foxnews.com/scitech/2010/01/14/long-dead-inventor-nikola-tesla-electrifying-hip-techies/. İstifadə tarixi: 18 yanvar, 2015.
  145. Frum, Larry (22 August 2012). "Backers raise cash for Tesla museum honoring 'cult hero'". CNN. http://articles.cnn.com/2012-08-21/tech/tech_innovation_tesla-museum-campaign_1_tesla-motors-elon-musk-nikola-tesla. İstifadə tarixi: 18 yanvar, 2015.
  146. 146,0 146,1 Šarboh, Snežana (18–20 Oktyabr 2006). "Nikola Tesla's Patents" (PDF). Sixth International Symposium Nikola Tesla. Belgrade, Serbia. p. 6. Arxivləşdirilib: [34] saytından 30 October 2007 tarixində. http://web.archive.org/web/20071030134331/http://www.tesla-symp06.org/papers/Tesla-Symp06_Sarboh.pdf. İstifadə tarixi: 22 yanvar, 2015.
  147. 147,0 147,1 147,2 Seifer 2001, səh. 413
  148. 148,0 148,1 Brisbane, Arthur (22 iyul 1894). "OUR FOREMOST ELECTRICIAN.". The World.
  149. "About Nikola Tesla". Tesla Memorial Society of NY. http://www.teslasociety.org/about.html. İstifadə tarixi: 23 yanvar, 2015.
  150. "Tesla Life and Legacy – Poet and Visionary". PBS. Arxivləşdirilib: [35] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150909124616/http://www.pbs.org/tesla/ll/ll_poevis.html. İstifadə tarixi: 23 yanvar, 2015.
  151. Seifer 2001
  152. "Tesla Quotes". Tesla universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-quote-13. İstifadə tarixi: 23 yanvar, 2015.
  153. "About Nikola Tesla". Tesla Society of USA and Canada. http://www.teslasociety.org/about.html. İstifadə tarixi: 23 yanvar, 2015.
  154. GITELMAN, LISA. "Reconciling the Visionary with the Inventor Wizard: The Life and Times of Nikola Tesla". technology review (MIT). http://www.technologyreview.com/business/11619/. İstifadə tarixi: 23 yanvar, 2015.
  155. "Introduction: Dinner at Delmonico's". press.princeton.edu. Arxivləşdirilib: [36] saytından 2016-01-26 tarixində. http://web.archive.org/web/20150905102228/http://press.princeton.edu/chapters/i9941.pdf. İstifadə tarixi: 30 yanvar, 2015.
  156. Malanowski, Gregory (2011). The Race for Wireless: How Radio was Invented (or Discovered?). AuthorHouse, 36. ISBN 978-1-4634-3750-3. “Tesla was definitely asocial, a loner. Although in his younger years he was immensely popular and admired by many rich, socialite women, there were no women in his life.”
  157. Cheney, Uth & Glenn 1999, Preface.
  158. Jonnes 2004.
  159. McNichol, Tom (2011). AC/DC: The Savage Tale of the First Standards War. John Wiley & Sons, 163–64. ISBN 978-1-118-04702-6. “Tesla's peculiar nature made him a solitary man, a loner in a field that was becoming so complex that it demanded collaboration.”
  160. 160,0 160,1 "Famous Friends". Tesla Memorial Society of NY. http://www.teslasociety.com/famousfriends.htm. İstifadə tarixi: 4 July 2012.
  161. "Stanford White". Tesla Memorial Society of NY. http://www.teslasociety.com/stanford.htm. İstifadə tarixi: 4 July 2012.
  162. Swezey, Kenneth M, «Papers 1891–1982», 47, National Museum of American History, http://americanhistory.si.edu/archives/d8047.htm. İstifadə tarixi: 4 July 2012
  163. "Tribute to Nikola Tesla". Tesla Memorial Society of NY. http://www.teslasociety.com/posterbook.htm. İstifadə tarixi: 4 July 2012.
  164. "Nikola Tesla at Wardenclyffe". Tesla Memorial Society of NY. http://www.teslasociety.com/warden.htm. İstifadə tarixi: 4 July 2012.
  165. "Nikola Tesla: The patron saint of geeks?". News Magazine (BBC). 10 September 2012. Arxivləşdirilib: [37] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150215141300/http://www.bbc.com/news/magazine-19503846. İstifadə tarixi: 10 September 2012.
  166. Cheney, Margaret & Uth, Robert (2001). Tesla: Master of Lightning. Barnes & Noble Books, 137.
  167. Johnson, Neil M. George Sylvester Viereck: Poet and Propagandist. Neil M Johnson.
  168. Biographiq (2008). Thomas Edison: Life of an Electrifying Man. Filiquarian Publishing, LLC., 23. ISBN 9781599862163.
  169. Thomas Valone, Harnessing the Wheelwork of Nature: Tesla's Science of Energy, Adventures Unlimited Press, 2002, p. 181. Books.google.com. 18 March 2013 tarixində istifadə olunub.
  170. "The Profit of Science Looks Into The Future," Popular Science November 1928, p. 171. Books.google.com. 18 March 2013 tarixində istifadə olunub.
  171. Seifer 2001, səh. 1745
  172. New York Herald Tribune, 11 September 1932
  173. Prepared Statement by Nikola Tesla downloadable from www.tesla.hu
  174. "A Machine to End War". Public Broadcasting Service. February 1937. Arxivləşdirilib: [38] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150508013459/http://www.pbs.org/tesla/res/res_art11.html. İstifadə tarixi: 23 November 2010.
  175. Kennedy, John B., "When woman is boss, An interview with Nikola Tesla." Colliers, 30 January 1926.
  176. Jonnes 2004, p. 154.
  177. (2000) The Tesla Papers. Adventures Unlimited Press, 15. ISBN 978-0-932813-86-2. “His idealism and humanism left him with little stomach for the world of industrial and financial intrigue.”
  178. (2008) Innovation: The Lessons of Nikola Tesla. Blue Eagle, 43. ISBN 978-987-651-009-7. “This was Tesla: a scientist, philosopher, humanist, and ethical man of the world in the truest sense.”
  179. Wearing, Judy (2009). Edison's Concrete Piano: Flying Tanks, Six-Nippled Sheep, Walk-On-Water Shoes, and 12 Other Flops From Great Inventors. ECW Press. ISBN 978-1-55490-551-5. “Tesla, the unselfish humanist he was, would roll over in his grave.”
  180. Seifer, Marc J (1996). Wizard: the life and times of Nikola Tesla: biography of a genius. Citadel Press, 506. ISBN 978-0-8065-1960-9. “Frank Jenkins, "Nikola Tesla: The Man, Engineer, Inventor, Humanist and Innovator," in Nikola Tesla: Life and Work of a Genius (Belgrade: Yugoslav Society for the Promotion of Scientific Knowledge, 1976), pp. 10–21.”
  181. Tesla, Nikola. "Science and Discovery are the great Forces which will lead to the Consummation of the War". Rastko. Arxivləşdirilib: [39] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150402053438/http://www.rastko.rs/rastko/delo/10832. İstifadə tarixi: 17 July 2012.
  182. 182,0 182,1 182,2 Tesla, Nikola, as told to George Sylvester Viereck (February 1937). "A Machine to End War". PBS.org. http://www.pbs.org/tesla/res/res_art11.html. İstifadə tarixi: 27 July 2012.
  183. Tesla, Nikola. "THE PROBLEM OF INCREASING HUMAN ENERGY". Century Illustrated Magazine. http://www.tfcbooks.com/tesla/1900-06-00.htm. İstifadə tarixi: 15 August 2012.
  184. (2008) in Lawrence R. Spencer: Alien Interview. Lulu.com, 303. ISBN 978-0-615-20460-4. “It might as well be said that God has properties. He has not, but only attributes and these are of our own making.”
  185. Orrin Elmer Dunlap (1944). Radio's 100 men of science: biographical narratives of pathfinders in electronics and television, 2, Harper & Brothers, 122–123. “In one of his last interviews with this author, Tesla in his eighties still dreamed of power transmission by radio. ... "Religion is simply an ideal" [Tesla remarked]. "It is an ideal force that tends to free the human being from material bonds. I do not believe that matter and energy are interchangeable, any more than are the body and soul. There is just so much matter in the universe and it cannot be destroyed. As I see life on this planet, there is no individuality. It may sound ridiculous to say so, but I believe each person is but a wave passing through space, ever-changing from minute to minute as it travels along, finally, some day, just becoming dissolved."”
  186. "Nikola Tesla". FECHA. Arxivləşdirilib: [40] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150814134950/http://fecha.org/tesla.htm. İstifadə tarixi: 31 July 2012.
  187. "Nikola Tesla Bibliography". 21st Century Books. Arxivləşdirilib: [41] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150927044514/http://www.tfcbooks.com/tesla/bibliography.htm. İstifadə tarixi: 13 yanvar, 2015.
  188. Tesla, Nikola. "The Project Gutenberg eBook, Experiments with Alternate Currents of High Potential and High Frequency, by Nikola Tesla". Project Gutenberg. http://www.gutenberg.org/files/13476/13476-h/13476-h.htm. İstifadə tarixi: 13 yanvar, 2015.
  189. Tesla, Nikola. "EXPERIMENTS WITH ALTERNATE CURRENTS OF HIGH POTENTIAL AND HIGH FREQUENCY". Twenty-First Century Books. Arxivləşdirilib: [42] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150919045738/http://www.tfcbooks.com/tesla/1892-02-03.htm. İstifadə tarixi: 13 yanvar, 2015.
  190. Tesla, Nikola (1900). "The Problem of Increasing Human Energy". The Century Magazine 60 (n.s. v. 38) (1900 May–Oct). İstifadə tarixi: 21 April 2011.
  191. "THE PROBLEM OF INCREASING HUMAN ENERGY". Twenty-First Century Books. Arxivləşdirilib: [43] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20160101233247/http://www.tfcbooks.com/tesla/1900-06-00.htm. İstifadə tarixi: 13 yanvar, 2015.
  192. "Nikola Tesla Information Resource". 21st Century Books. http://www.tfcbooks.com/. İstifadə tarixi: 13 yanvar, 2015.
  193. "Selected Tesla writings". 21st Century Books. http://www.tfcbooks.com/tesla/contents.htm. İstifadə tarixi: 13 yanvar, 2015.
  194. "Nikola Tesla | 20 July 1931". Time. Arxivləşdirilib: [44] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20151208232255/http://content.time.com/time/covers/0,16641,19310720,00.html. İstifadə tarixi: 2 July 2012.
  195. "Time front cover, Vol XVIII, No. 3, 20 July 1931". http://www.teslasociety.com/time.jpg. İstifadə tarixi: 10 September 2012.
  196. Vujovic, Dr. Ljubo. "Tesla Biography NIKOLA TESLA THE GENIUS WHO LIT THE WORLD". Tesla Memorial Society of New York. Arxivləşdirilib: [45] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20160114205727/http://www.teslasociety.com/biography.htm. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  197. "Why the Name "Tesla?"". Tesla Motors. Arxivləşdirilib: [46] saytından 16 October 2007 tarixində. http://web.archive.org/web/20071016044752/http://www.teslamotors.com/learn_more/why_tesla.php. İstifadə tarixi: 10 June 2008.
  198. Margerison, Charles (2011). Amazing Scientists: Inspirational Stories. Amazing People Club. ISBN 9781921752407. 28 April 2015 tarixində istifadə olunub.
  199. Seifer 2001, səh. 464
  200. "Tesla". nvidia.com. Arxivləşdirilib: [47] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20160101233316/http://www.nvidia.com/object/tesla-supercomputing-solutions.html. İstifadə tarixi: 26 yanvar, 2016.
  201. "National Day of Nikola Tesla - Day of Science, Technology and Innovation, July 10". State Intellectual Property Office of the Republic of Croatia. Arxivləşdirilib: [48] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150714033955/http://www.dziv.hr/en/news/national-day-of-nikola-tesla---day-of-science-technology-and-innovation-july-10,263.html. İstifadə tarixi: 13 July 2015.
  202. "Nikola Tesla EV Rally – Croatia 2015 – Electric Rally – Mixture of Excellence and Technology". Kilovat Media. Arxivləşdirilib: [49] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20160111210759/http://www.nikolateslaevrally.com.hr/. İstifadə tarixi: 28 April 2015.
  203. "Belgrade Nikola Tesla Airport". airport-desk.com. http://www.airport-desk.com/airports/europe/serbia/belgrade-nikola-tesla-airport.html. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  204. "Memory of the World | United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization". UNESCO. Arxivləşdirilib: [50] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20160125061523/http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/flagship-project-activities/memory-of-the-world/homepage/. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  205. http://www.teslasociety.com/archive.htm
  206. Letica, Slaven (29 November 2008). "If Streets Could Talk. Kad bi ulice imale dar govora.". In Bach, Nenad. Croatian World Network. . Arxivləşdirilib: [51] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20160116052021/http://www.croatia.org/crown/articles/9663/1/Dr-Slaven-Letica-If-Streets-Could-Talk-Kad-bi-ulice-imale-dar-govora.html. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  207. 207,0 207,1 Schmadel, Lutz D. (2003). Dictionary of minor planet names. Springer, 183. ISBN 3-540-00238-3. 16 yanvar, 2015 tarixində istifadə olunub.
  208. "Pictures of Tesla's home in Smiljan, Croatia and his father's church after rebuilding.". Tesla Memorial Society of NY. Arxivləşdirilib: [52] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20151023200006/http://teslasociety.com/birthplace.htm. İstifadə tarixi: 22 May 2013.
  209. "Nikola Tesla Memorial Centre". MCNikolaTesla.hr. http://www.mcnikolatesla.hr/english.html. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  210. "Memorijalni centar 'Nikola Tesla' Smiljan" (Croatian). Mcnikolatesla.hr. http://www.mcnikolatesla.hr/. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  211. "Tesla Timeline". Tesla Universe. http://www.teslauniverse.com/nikola-tesla-timeline-1956-sava-kosanovic-dies. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  212. "Weekly Bulletin". Embassy of the Republic of Croatia. http://us.mfa.hr/Portals/US/Embassy%20of%20the%20Republic%20of%20Croatia%20(Weekly%20Bulletin%20-%20Vol.%203,%20Issue%2015).pdf. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  213. "Nikola Tesla's legend lives on in Niagara Falls" (en). www.teslasociety.com. http://www.teslasociety.com/niagarafalls_tesla.htm. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  214. "Tmsusa". Tesla Memorial Society of NY. http://www.teslasociety.com/tmsusa.htm. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  215. "Niagara Falls". Tesla Memorial Society of NY. Arxivləşdirilib: [53] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20151023195137/http://teslasociety.com/niagarafalls_tesla.htm. İstifadə tarixi: 3 July 2012.
  216. Roberts, Andrew; Kennedy, Marc; Nequest, Alex. "Tesla Honored With Niagara Falls Monument". IEEE Canada. Arxivləşdirilib: [54] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150109024036/http://canrev.ieee.ca/cr53/CR53_Tesla_Monument.pdf. İstifadə tarixi: 16 yanvar, 2015.
  217. Frum, Larry (21 August 2012). "Backers raise cash for Tesla museum honoring 'cult hero'". CNN. Arxivləşdirilib: [55] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20121026125157/http://edition.cnn.com/2012/08/21/tech/innovation/tesla-museum-campaign/index.html?hpt=hp_bn5. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2015.
  218. "Let's Build a Goddamn Tesla Museum". indiegogo. Arxivləşdirilib: [56] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20151130042724/https://www.indiegogo.com/projects/let-s-build-a-goddamn-tesla-museum--5#/. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2015.
  219. Broad, William (17 yanvar, 2015). "Group Buying Long Island Estate for Tesla Memorial". The New York Times. http://www.nytimes.com/2012/10/06/nyregion/group-buying-long-island-estate-for-tesla-memorial.html. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2015.
  220. Rodriguez, Salvador (17 yanvar, 2015). "Web campaign to build a Tesla museum succeeds in purchasing lab". Los Angeles Times. Arxivləşdirilib: [57] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20150724205516/http://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-tesla-museum-campaign-purchase-lab-20130509-story.html. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2015.
  221. "A hotel's unique direct current (dc) system". IEEE. Arxivləşdirilib: [58] saytından 10 February 2012 tarixində. https://web.archive.org/20120210193744/http://www.ieee.org:80/organizations/pes/public/2006/jan/peshistory.html. İstifadə tarixi: 16 July 2012.
  222. Proposal for proclamation of "Nikola Tesla Day" on July 10 by United Nations. Tesla Memorial Society of New York. İstifadə tarixi 17 yanvar, 2015.
  223. http://ru.president.az/articles/7268
  224. "Edith Wharton was unhappy here". Lost City. Arxivləşdirilib: [59] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20151023193252/http://teslasociety.com/tesla_birthday_marina.htm. İstifadə tarixi: 17 yanvar, 2015.
  225. "Here's a first look at the Tesla statue in Palo Alto". VentureBeat. Arxivləşdirilib: [60] saytından 2016-01-27 tarixində. http://web.archive.org/web/20140209203234/http://venturebeat.com/2013/12/07/heres-a-first-look-at-the-tesla-statue-in-palo-alto/.

Mənbələr[redaktə | əsas redaktə]

Əlavə oxu[redaktə | əsas redaktə]

Kitablar
Nəşrlər
Jurnallar

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

VikiAnbarda Nikola Tesla ilə əlaqəli mediafayllar var.