Nikolski gürzəsi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keç Axtarışa keç
Nikolski gürzəsi
Elmi təsnifat
XƏTA: parentrang parametrlərini doldurmaq lazımdır.
???:
Nikolski gürzəsi
Beynəlxalq elmi adı
  • Vipera nikolskii[1]

Nikolski gürzəsi[2] (lat. Vipera nikolskii) — Gürzəkimilər fəsiləsinə, Əsl gürzələr dəstəsinə aid zəhərli ilan növü. Öz adını rus zooloqu Aleksdandr Nikolskinin adından almışdır.

Rusiyanın Tver vilayətində, meşə ərazisində olan Nikolski gürzəsi

Bədəninin uzunluğu 765 mm, quyruğunun uzunluğu isə 80 mm təşkil edir. Ümumi uzunluqları nadir hallarda 1 metri keçir. Dişilər erkəklərdən iri olur. Başı iri, enli, nisbətən qabarmış olur və boynundan asanlıqla seçilir. Bədəninin orta hissəsindən 20–23 cərgə pulcuq keçir. Yetkin fərtdlər bir qayda olaraq qara rəngdə olurlar. Üst dodaq nahiyəsində bəzən ağ nöqtələr olur. Quyruq sonunun alt hissəsi sarı və ya sarımtıl narıncı olur. Cavan fərdlər qonur-qəhvəyi rəngdə olur və üzərlərində ziqzaqvarı, qəhvəyi rəngli zolaq keçir. 3 yaşına çatdıqdan sonra rənglər tündləşir, ziqzaqvarı şəkil isə yoxa çıxır.

Nikolski gürzəsinin əsas yayılma arealı Rusiya Federasiyasının Avropa hissəsi və Ukraynanın Kanev — Kursk — Tanbov — Buzunluk xətti. Bu növ Saratov rayonu və Saratov vilayəti ərazisində yerləşən çöllərdə belə müşahidə edilirlər. son məlumatra görə onların yayılma arealının şimal sərhəddi Cənubi və Orta Uraldan keçir. Arealın şərqi nisbətən genişdir.

Bu canlılar əsasən Don, Samara, Medvedisa və Şimali Dones çaylarının hövzəsində yerləşən meşələrdə yayılmışılar. Samara vilayətində qarışıq, nadir hallarda şam meşələrində və şəhər ətrafında görülürlər. Samarada müxtəlif lanşaft zonalarında yayılsalar da, kütləvi yaşayış sahələrindən və aqromövsüm zonalarından kənar olurlar. Maksimal olaraq 1 km² ərazidə 500 baş müşahidə edilmişdir. samara şəhəri ətrafında 15 il ərzində aparılan müşahidələr zamanı qışlama dövründə, 5 ha ərazidə 2000 baş müşahidə edilmişdir. Apreldən oktyabra qədər aktiv olur. Samarada aprelin əvvəlləri qış yuxusundan ayılırlar və 2–3 həftə qışlama zonasında dolaşırlar. Müəyyən əraziyə bağlı olmaları ilə seçilirlər. Şütləşmə mayda baş tutur. Avqust — sentyabr ayları 24 bala doğur. Onların ümumi uzunluqları 210 mm təşkil edir. Yetkin fərdlər əsasən kiçik gəmiricilər, yumurta və qurbağalarla qidalanırlar. Balalar əsasən çömçəquyruq və Adi kərtənkələnin balaları ilə qidalanır. Sarımsaqiyliləri yeməsi belə müşahidə edilmişdir. Hətta leş və balıq belə yeyirlər.

Uzun zaman adi gürzənin bir morfu hesab edilmişdir. Buna əsas isə bütün adi gürzə populyasiyalarında müəyyən faiz melanizm müşahidə edilir. Sonradan aparılan morfoloji və ekoloji təhlillər sayəsində ayrıca növ statusu alır. Bəzi dünya alimləri bu canlıları "Vipera berus nikolskii" adı ilə adi gürzənin bir yarımnövü hesab edirlər. Rusiyada isə ayrıca növ olaraq hesab edilir[3].

  1. Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2004.
  2. Bojanski А. T. "Nikolski gürzəsi - Vipera nikolskii Vedmederja, Grubant et Rudaeva, 1986" (rus). 2012-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-01-14.
  3. "Rusiyanın onurğalı heyvanları: Nikolski gürzəsi". 2015-09-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-02-07.