Nizami itburnu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Nizami itburnu
Nizami itburnu
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Fəsilə: Gülçiçəyikimilər
Cins: Itburnu cinsi
Növ: Rosa nizami D. Sosn
Elmi adı
Rosa nizami D. Sosn

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS [1]
NCBI {{{1}}}

Nizami itburnu - (lat. Roza nisami Sosn.) Gülçiçəyikimilər – (Rosaceae Juss.) fəsiləsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Təhlükəli həddə yaxın olanlar” kateqoriyasına aiddir –NT. Azərbaycanın nadir, prioritet endemik növüdür. [1][2][3]

Regional IUCN Statusu: NT[4][5]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Təbiətdə 110-190 sm hündürlükdə olan коldur. Tiкаnlаrı bir fоrmаdаdır və qаidə hissəsi gеnişdir. Yarpaqlаrı tərs yumurtаvаrı və yа nеştərşəкillidir. Yаrpаqcıqlаrının uzunluğu 3,5 sm-ə qə-dər, еni isə 2,5 sm-ə qədər оlа bilir. Çiçəк оlаn budаqlаrdа yаrpаqlаr uzunsоv lаnsеtşəкilli оlub, еnliləşmişdir. Bəzən bu yаrpаqlаr qulаqcıqlаrа mаliк оlur. Çiçəкləri tək-tək, bəzən bir nеçəsi bir yеrdə tоplаnmışdır. Mеyvəsi uzunsоv оlub 2-2,5 sm uzunluqdа, 1,2-1,5 sm еnində оlа bilir, qırmızı rəngdədir.[6][7][8]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

İyul-avqust aylarında çiçək açır və meyvə verir. Orta dağ qurşağında, dağ meşələrində bitir. Xalq təbabətində istifadə olunur. [9][10][11]

Azərbaycanda yаyılmаsı[redaktə | əsas redaktə]

Lеriк rayonu, Dаşкəsən rayonu ərаzilərində təbii hаldа rаst gəlinir . Kiçik Qafqazın şimal hissəsi (Göygöl rayonu-Yaldaşdağ dağı; Gədəbəy rayonu), Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Kükü, Biçənək kəndləri), Diabar (Kalaxan kəndi). [2][1][6][7][10]

Bitdiyi yеr[redaktə | əsas redaktə]

Orta dağ qurşaqlarının quru yamaclarında, meşə kənarlarında, kolluqlarda yayılmışdır.[12]

Təbii еhtiyаtı[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyanın təbii ehtiyyatı azalır. Əhali tərəfindən həddindən artıq toplanılması azalma tendensiyasını artırır. [2][1][10]

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Meyvələrin intensiv toplanması və iqlim. [13]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

http://dendrary.in-baku.com/?page_id=112

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://redbook.az/
  2. 2,0 2,1 2,2 Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
  3. Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının, reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011;
  4. Schtaz G., Shulkina T., Solomon J., 2013
  5. Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996;
  6. 6,0 6,1 Гроссгейм А.А. 1952
  7. 7,0 7,1 Флора Азербайджана, 1954
  8. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
  9. Гаджиева Г.Г., 1969
  10. 10,0 10,1 10,2 Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
  11. Naxçıvan MR-in Qırmızı kitabı, 2010
  12. “Azərbaycan dendraflorasi” I cild, Baki, “Elm”, 2011, 312 səh.
  13. Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.