Novruz Gəncəli

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Novruz Gəncəli
Doğum tarixi 12 sentyabr 1921(1921-09-12)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 19 oktyabr 1995(1995-10-19) (74 yaşında)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti yazıçı

Novruz Gəncəli (azərb. Novruz İsmayıl oğlu Gəncəli‎; 12 sentyabr 1921(1921-09-12), Maştağa, Bakı qəzası19 oktyabr 1995(1995-10-19), Bakı) — Azərbaycan sovet yazıçısı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Novruz İsmayıl oğlu Sadıqov (Novruz Gəncəli) 1921-ci il sentyabr ayının 12-də Bakının Maştağa kəndində dəmirçi İsmayıl Zəbihin ailəsində anadan olub. O İsmayıl Zəbih ki, onun da özünə məxsus bir şairlik qüdrəti vardı. Səkkiz yaşında olarkən atasını vaxtsız itirən Novruz Gəncəli böyük qardaşı Qulamhüseyn Gəncəlinin himayəsində yaşayıb, boya-başa catıb. O, 1934-cü ildə Z. A. Tağıyev adına Toxuculuq fabriki nəznində olan 63 saylı orta məktəbdə ibtidai təhsil alıb. Sonradan ailəsi ilə birlikdə Gəncəyə köçüb. 1939-cu ildə Gəncə şəhər 3 saylı beynəlmiləl orta məktəbini bitirərək, Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Filologiya" fakültəsinə daxil olub. Novruz Gəncəli təhsil aldığı dövrdə, eyni zamanda 1939–1940-cı illərdə kitabxanada Azərbaycan şöbəsinin müdiri, 1940–1941-ci illərdə isə İncəsənət muzeyində ekskursiya rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Universitetin II kursunda o, əyani şöbədən qiyabiyə keçirilərək, 1941–1943-cü illərdə Lerik rayonunun bir neçə orta məktəbində müəllimlik edib. Hətta burada məktəb direktoru kimi də pedaqoji fəaliyyət göstərib. 1943–1946-cı illərdə Bakıda Dövlət Təhlükəsizliyi orqanlarında məsul vəzifələrdə çalışan Novruz Gəncəli 1946–1949-cu illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının "Natəvan" klubunda da çalışıb. 1950–1960-cı illərdəki zaman kəsiyində müxtəlif vaxtlarda "Ədəbiyyat qəzeti" redaksiyasında tənqid şöbəsinin müdiri, "Azərbaycan gəncləri" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsində isə təlimatçı kimi də fəaliyyət göstərib. Novruz Gəncəli həmçinin 1960–1976-cı illərdə "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında baş redaktorun müavini olub. 1945-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olan şair bir müddət orada poeziya üzrə məsləhətçi kimi də fəaliyyət göstərib. Novruz Gəncəlinin "Odlu ürəklər" adlanan ilk kitabı 22 yaşında işıq üzü görüb. Sonrakı illərdə "Unudulmaz günlər", "Şerlər", "Dalğalar", "Mənim mahnılarım", "Üç dost", "Könüllər açılanda", "Unuda bilmirəm", "Ədəbi dost" şeir kitabları ilə yanaşı ümumilikdə 14 kitabı nəşr olunub. Şair-dramaturq, tənqidçi, müəllim və ictimai xadim olan Novruz Gəncəli eləçə də C. Bayronun "Kavur", A. Makayenokun "Tribunal", C. Patrikin "Qəribə Missis Sevinc", B. Brextin "Kuraj ana və onun uşaqları" pyeslərini doğma Azərbaycan dilimizə tərcümə edib.

Novruz Gəncəli həm də bir dramaturq olaraq Azərbaycan teatrına maraqlı və orjinal səpgili, dövrünün aktual problemlərini özündə əks etdirən pyeslər də yazıb. Onun qələmə aldığı 1950-ci illərin sonlarında Dövlət Gənc Tamaşacılar teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor xalq artisti, "Qızıl Dərviş" mükafatı laureatı Lütfi Məmmədbəyovun quruluşunda "Düşmənlər icində", sonradan 1951-ci ildə isə Gəncə Dövlət Dram teatrının səhnəsində quruluşçu rejisorlar, respublikanın əməkdar incəsənət xadimi Həsən Ağayev və Yusif Yulduzun quruluşunda "Düşmənlər icində", 1952-ci ildə Gəncə Dövlət Dram teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor Yusif Qazıyevin quruluşunda "Şəlalə", 1964-cü ildə Dövlət Gənc Tamaşacılar teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor Kərim Həsənovun quruluşunda bədii fontastik bir mövzuda olan "Yanmış planetin sərvətləri", 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor Niyaz Şərifovun quruluşunda "Ev bizim, sirr bizim", 1968-ci ildə Ağdam Dövlət Dram teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor, əməkdar artist Heydər Şəmsizadənin quruluşunda "Niyə dirilmisən", 1970-ci ildə Gəncə Dövlət Dram teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor, xalq artisti, "Qızıl Dərviş" mükafatı laureatı Vaqif Şərifovun quruluşunda "Məhəbbət körpüsü", 1985-ci ildə Gəncə Dövlət Dram teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor Hilal Həsənovun quruluşunda "Səadət yağış deyil", 1992-ci ildə Füzuli Dövlət Dram teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor, xalq artisti Valeh Kərimovun quruluşunda "Niyə dirilmisən" pyeslərinə maraqlı səhnə traktofkası ilə müraciətlər olub.

Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, 1969-cu ildə Sumqayıt Dövlət Dram teatrının səhnəsində quruluşçu rejisor Arif Ağayevin quruluşunda A. Makayenokun "Tribunal" və elə həmin ildə quruluşçu rejisor, görkəmli teatr xadimi Nəsir Sadıqzadənin quruluşunda C. Patrikin "Qəribə Missis Sevinc" pyeslərinə məhz Novruz Gəncəlinin tərcüməsində müraciət olunaraq, maraqlı səhnə əsərləri uğurla teatrsevərlərə təqdim olunub.

Novruz Gəncəli 1995-ci il 19 oktyabr tarixində Bakı şəhərində vəfat edib.

Təltifləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı — 11.09.1981[1]

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

1960-cı illərdə şair Novruz Gəncəli Alla Axundova ilə Hüseyn Seyidzadənin birgə yazdığı "Var olun, qızlar" ssenarisinin ona məxsus olduğunu iddia edirdi. Şair məhkəməyə müraciət edərək, bu ssenarinin onun 1961-ci ildə "Azərbaycan" jurnalında dərc edilmiş "Bizim sahildə" adlı əsərindən oğurlandığını bildirir. Uzun məhkəmə çəkişmələrindən sonra Alla Axundova Hüseyn Seyidzadənin iştirakı ilə ssenarinin müəllifi kimi təsdiq olunur.

Məqalələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Gəncəli Novruz. Döyüş bəhrinin bəhrəsi ("Şahnamə" əsəri haqqında) // Azərbaycan müəllimi. – 1988. — 12 fevral.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]