Nukus İncəsənət Muzeyi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keç Axtarışa keç
Nukus İncəsənət Muzeyi
Əsası qoyulub 1966
Açılış tarixi 1966
Ölkə
museum.kr.uz
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Savitskiy adına Dövlət İncəsənət Muzeyi, Qoraqalpaq Dövlət İncəsənət Muzeyi və ya Nukus İncəsənət Muzeyi (özb. Savitskiy nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikası Dövlət San'at Muzeyi) — Özbəkistanın Nukus şəhərində yerləşən, ölkənin ən böyük muzeylərindən biri. Muzeyin kolleksiyası, Rusiya avanqard əsərləri kolleksiyaları arasında əhəmiyyətinə

və həcminə görə dünyada ikinci, həmçinin Asiya bölgəsindəki ən yaxşı sənət kolleksiyasıdır. Muzey, daimi sərgidə minlərlə sənət və mədəniyyət xəzinəsini özündə cəmləşdirən İqor Savitskinin həyat əsərini bu binanı qədim və müasir incəsənətin ən maraqlı depolarından birinə çevirir.[1]

Rus rəssamı, arxeoloq və kolleksiyaçı İqor Savitsky ilk dəfə 1950-ci ildə Xorazm Arxeoloji və Etnoqrafiya Ekspedisiyasında iştirak etmək üçün Qoraqalpaqistana səfər etdi və daha sonra Qaraqalpaqstanın paytaxtı Nukusa köçdü və 1984-cü ildə Moskvada ölənə qədər orada davam etdi. 1957-66 , qaraqalpaq zinət əşyaları, xalçalar, sikkələr, geyim və digər əsərlərin geniş kolleksiyasını topladı, bir muzeyə ehtiyac olduğuna inandırdı və qurulduğundan sonra 1966-cı ildə kurator təyin edildi.[2]

Bundan sonra o, Orta Asiya sənətkarlarının əsərlərini, o cümlədən Özbək məktəbinin Aleksandr Nikolayev,[3] Alexander Volkov, Ural Tansykbayev və Viktor Ufimtsevin, daha sonra isə rus avanqardının əsərlərini - Kliment Red'ko, Lyubov Popova toplamağa başladı. Muxina, İvan Koudriachov və Robert Falk - rəsmləri Qərbi Avropada (xüsusilə Fransada) tanınsa da, İosif Stalinin hakimiyyəti dövründə və 1960-cı illərdə Sovet İttifaqında qadağan edildi.

"Xalqın düşməni" olaraq tanıdılma riskinə baxmayaraq, Savitsky, əsərlərini toplamaq, arxivləşdirmək və nümayiş etdirmək üçün elan edilmiş rəssamları və varislərini axtarırdı; və böyük cəsarətlə minlərlə rus avanqardını və post-avanqard rəsmlərini toplamağı bacardı. Üstəlik, Sosialist Realizm məktəbini təkzib edərək, kolleksiya sənət tarixinin əsaslarını sarsıtdı.[4]

1985-ci ildə, ölümündən bir il sonra baş verən yenidənqurma, Savitskinin möhtəşəm nailiyyətləri və kolleksiyaları və 1991-ci ildə, Özbəkistan müstəqillik əldə etdikdən sonra Sovet İttifaqı dövründə qapalı olan Nukusun xarici dünyayaəlçatan olması qəbul edildi.[5] O vaxtdan bəri Fransadakı sərgilər (Caen, 1998),[5] Özbəkistan (Daşkənd, 2001, 2002 və 2003) və Rusiyada Savitsky'nin vəsiyyəti daha geniş beynəlxalq auditoriyanın diqqətinə çatdırıldı.

Bu gün Özbəkistanda və dünyada pərəstişkarlarının və tərəfdarlarının sayı, nisbətən az olsa da, getdikcə artır və Rusiya sənətinin bu geniş kolleksiyası Özbəkistana gələn hər bir qonaq üçün "görməli" oldu Səmərqənd, BuxaraXivənin şərti marşrut və ənənəvi mədəniyyət yerləri. 2003-cü ildə yeni bir binaya köçdükdən sonra, Nukus Muzeyi indi Özbəkistanda və bütün Orta Asiyada ən yaxşılarından biridir.

Nukus Muzeyinin Dostları

[redaktə | mənbəni redaktə et]

1990-cı illərin əvvəllərində Daşkənddə[6] qeyri-rəsmi bir qrup olaraq qurulmuş və daha sonra 2001-ci ildə qeyri-hökumət təşkilatı (QHT)[7] olaraq qeydiyyata alınmış Nukus Muzeyinin Dostları (FoNM) kiçik, lakin həsr olunmuşdur beynəlxalq vəkil və tərəfdar şəbəkəsi. 2007-ci ildə Hollandiyada yerləşən Nukus Muzeyi Vəqfinin Dostları olaraq yenidən quruldu.

Savitskinin davamçısı Marinika Babanazarova, Muzeyin kuratoru olaraq, Fransa, Almaniyada, Rusiyada, ABŞ-da, Özbəkistanda 20-dən çox sərginin təqdimatında iştirak etmişdir.[8] Onun esseləri beş sərgi kataloqu, o cümlədən ən çox satılan Avangard, ostanovlennyi na begu (Avant-Garde qaçışda dayandı).[9]

Muzey kolleksiyası

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Muzeyin müasir kolleksiyasında 90 mindən çox fərqli eksponat var. Bunların arasında rus avanqardının əsərləri, Özbəkistan sənətkarlarının rəsmləri, eləcə də Qaraqalpaqstan xalq tətbiqi sənəti və Qədim Xorazm incəsənəti var. Kolleksiyada Luvr eksponatlarının bir neçə nüsxəsi var.

İ.V.Savitski adına Qoraqalpaqstan Respublikası Dövlət Muzeyinin kolleksiyası, Rusiya Muzeyinin (Sankt-Peterburq) kolleksiyasından sonra Rusiya avanqardının əsərlərinin həcminə və həcminə görə dünyada ikinci yerdədir, Asiya bölgəsindəki ən yaxşı kolleksiyalardan biridir.

Muzeyin kolleksiyasında rəssamların kimi rəsmləri var:

  • Vasili Lysenko (1903 - 1970-ci illər?);
  • Alexander Volkov (1886-1957);
  • Mixail Kurzin (1888-1957);
  • Aleksandr Nikolaev (1887-1957);
  • Nadejda Borovaya (Terentyeva) (1909-1987);
  • Amshey Nürnberq (1887-1979).
  • Alexander Kuprin (1880-1960).
  • Alexander İvanov (1892 - 1989)
  • Konstantinov Fedor (1882 - 1964)

Xarici keçidlər

[redaktə | mənbəni redaktə et]
  1. "Igor Savitsky Museum". Caravanistan (ingilis). 2020-06-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-12-02.
  2. Tom Bissell, Chasing the Sea, Pantheon (2003). ISBN 0-375-42130-0. p. 323–324.
  3. Moore, Suzanne (21 May 2019) The lost Louvre of Uzbekistan: the museum that hid art banned by Stalin Arxivləşdirilib 2020-06-18 at the Wayback Machine in The Guardian. Retrieved 22 May 2019
  4. "Arxivlənmiş surət". 2016-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-09.
  5. 1 2 "New York Times, January 4, 1998". August 5, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 9, 2020.
  6. "BBC News, 14 May 2001. Appeal to save unique Soviet art". 9 June 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 June 2020.
  7. "Eurasia.org, May 25, 2001. Friends of Nukus Museum Work to Preserve Unique Collection". March 3, 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: June 9, 2020.
  8. "Marinika Babanazarova". 2010-10-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-06-09.
  9. Avangard, ostanovlennyi na begu, Avrora(1989). ISBN 5-7300-0223-8