Nuriyə Ülviyyə Mevlan Civələk

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Nuriyə Civelek
Nuriyə Ülviyyə Mevlan Civələk
Doğum tarixi
Doğum yeri Balıkəsir
Vəfat tarixi
Vəfat yeri Kırıxan
Vətəndaşlığı
Milliyyəti Türk
Fəaliyyəti jurnalist, women's rights activist[d], sufrajist
Fəaliyyət illəri 1913-cü ildən

Nuriyə Ülviyyə Mevlan Civələk - türkiyəli jurnalistdir. O, Balıkəsirin Gönen vilayətində 1893-cü ildə anadan olmuşdur.

Türkiyənin qadın hüquq mühafizəçisidir. İlk Türkiyəli feminist qadın jurnalının və müsəlman qadın hüquqlarının yaradıcısıdır[1] [2].

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

1893-cü ildə Sofiya və Çərkəz Mahmudun 7-ci qızıdır[3]. Osmanlı imperiyası dövründə Balıkəsirdə anadan olmuşdur. Nuriyyənin ailəsi Kafkasyada yaşadığı müddət ərzində Rusiya imperiyası tərəfindən sürgün edilmişdir.Sürgündən sonra Trabzona ordanda Balıkəsirə gəlirlər. Burada onlar maddi cəhətdən sıxıntı çəkillər[4]. Buna görə də qızlarını 6 yaşında Ulduz saraya göndərirlər. O burada saray tərbiyəsi alır və özündən yaşca çox böyük II Əbdülhəmidlə 1906-cı ildə ailə qurmuş. Bu zaman onun 13 yaşı var idi. Yaşlı olan Hulisə bəy tez bir zamanda vəfat edir və 20 yaşında dul qalır[5] [6].1964-cü ildə Türkiyənin Hatayi vilayətində vəfat etmişdir.

Karyerası[redaktə | əsas redaktə]

Nuriyyə 4 aprel 1913-cü ildə Hulusi bəydən ona qalan mirasla "Qadınlar dünyası" adlı jurnalı açır. 28 may 1913-cü ildə isə o Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti (Osmanlı Qadın Haqqlarının qorunması qurumunu) yaradır. O müsəlman qadınlarının çarşab məsələsini aktuallaşmış və bu jurnal Avropa jurnalları arasına daxil olur. Jurnal hər gün dərc olunurdu. 100-cü buraxılışdan sonra həftədə bir dəfə dərc olunmağa başlayır. 108-ci sayından sonra o siyasətçı əri Rüfət Mevlanın şərəfinə "Mevlan" qoyur[7] [8].

Bu jurnalda ilk dəfə müsəlman qadının şəkli dərc olunur. Bu jurnalda işçilərin hamısı qadın idi.

Nuriyyə bu jurnalda yazdığı məqalələrdə qadınlar təhsil, işləmək və s. kimi problemləri işıqlandırır. 1914-cü ildə İnas Darülfünü yaradır[9].

1913-14-cü illərdə Fransada bu jurnal fransızca dərc olunmağa başladı[10].

Abidəsi[redaktə | əsas redaktə]

1967-ci ildə həyat yoldaşı Hatayda bir kitabxana açdırır. Bu kitabxana onun adını daşıyır və 2004-cü ildə burada 9000 kitab qeydə alınmışdır. Həmçinin onun adını daşıyan küçə və bulaqda mövcuddur. 1967-ci ildə qəbri üstündə Türk Qadınları Konyesinin xatirə lövhəsi asılır[11].

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. ^ Kimi kaynaklara göre Suriye'de, kimi kaynaklara göre de Göreme'de dünyaya geldiği bilgisi verilmekte.
  2. ^ Tahmini 7 Eylül 1913 tarihine denk geliyor.
  3. ^ Mevlanzâde Rıfat Bey olarak da biliniyor.

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

  1. Kadınlar Dünyası'nda Bir Saraylı" (Türkçe). Bianet (bianet.org). 14 Temmuz 2012. Erişim tarihi: 12 Haziran 2017.
  2. Çakır, Serpil (2006). "Mevlan Civelek, Ulviye (1893–1964)". Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries. Budapest, Hungary: Central European University Press. ss. 336–339. ISBN 978-963-7326-39-4.
  3. Çakır, Serpil (2016) (Türkçe). Nuriye Ulviye Civelek Hayati. Ankara, Turkey: Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı. Erişim tarihi: 30 Mart 2016.
  4. Özden, Zuhal (9 Mart 2015). "Osmanlı'da İlk Kadın Feminist Ulviye Nuriye Mevlan Civelek" (Türkçe). Istanbul, Turkey: Demokrat Haber. 9 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 March 2016.
  5. Koç, Duygu, Türk kadın hareketini kadınlar dünyası ve Türk kadın yolu dergileri üzerinden okumak, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2016, s. 31
  6. Canbek, Serap (Ağustos 2011). "İlk Çerkes feminist Ulviye Mevlan Civelek" (Türkçe). İstanbul, Türkiye: Jineps Gazetesi. 30 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2016.
  7. Nuriye Ulviye Mevlan Civelek". translators into English: Meral Akkent, Erlangen, Germany and Emre Aslay, Chicago, İllinois. Istanbul, Turkey: Istanbul Kadin Müzesi. 2012. 21 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 March 2016.
  8. Altınöz, Vuslat Devrim (2003). Women’s Press, Journals, Magazines and Newspapers from 1875 to 1923 Arxivləşdirilib 2017-10-26 at the Wayback Machine. Oxford, Ohio: Miami University. Erişim tarihi: 30 Mart 2016.
  9. "İnas Darülfünunu ve Kadınlar Dünyası Dergisi" (Türkçe, İngilizce). Kadınların Üniversitede 100 Yılı İnas Darülfünunu / Kadın Üniversitesi 1914–1919 (İstanbul, Türkiye: İstanbul Kadın Müzesi, Bianet). 2014. Erişim tarihi: 30 Mart 2016.
  10. Ozoglu, Hakan (2012). Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries. Albany, New York: SUNY Press. ISBN 978-0-7914-8556-9.
  11. "Kırıkhan'daki tarihi kütüphane ilgi bekliyor"(Türkçe). İstanbul, Türkiye: Cihan News Agency. 24 Temmuz 2004. 30 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2016.