Məzmuna keç

Oksana Çusovitina

Vikipediya, azad ensiklopediya
Oksana Çusovitina
rus. Оксана Александровна Чусовитина
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 19 iyun 1975(1975-06-19)[1] (51 yaş)
Doğum yeri
Fəaliyyəti bədii gimnast
Təltifləri Order of El-yurt hurmati "Əmək şöhrəti" ordeni "Dostluq" ordeni Silbernes Lorbeerblatt
SSRİ əməkdar idman ustası Honored Athlete of Uzbekistan
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Oksana Aleksandrovna Çusovitina (özb. Oksana Aleksandrovna Chusovitina; 19 iyun 1975[1], Buxara) — karyerası ərzində SSRİ, Özbəkistan və Almaniyanı təmsil etmiş gimnast. O, komanda hesabında 1992-ci ilin olimpiya çempionu, üçqat dünya çempionu, Avropa çempionu və Asiya Oyunlarının qalibi olmuşdur. Çusovitina gimnastika tarixində səkkiz Yay Olimpiya Oyunlarında (1992, 1996, 2000, 2004, 2008, 2012, 2016, 2020) çıxış etmiş yeganə idmançıdır. 1991-ci ildə SSRİ-nin Əməkdar idman ustası adına layiq görülmüşdür.

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Buxara şəhərində anadan olan Oksana Çusovitina milliyyətcə rusdur. Beynəlxalq idman karyerasına 1991-ci ildə SSRİ yığma komandasının heyətində başlamış, sonradan Birləşmiş komanda və Özbəkistan yığmasının tərkibində çıxış etmişdir. O, güləşçi Bahodir Qurbanov ilə ailə həyatı qurmuş və bu nikahdan Əlişer adında bir oğlu dünyaya gəlmişdir. Oğluna leykoz diaqnozu qoyulduqdan sonra, xəstəliyin Özbəkistanda müalicəsinin qeyri-mümkün olması səbəbindən ailə 2002-ci ildə Almaniyaya köçmək məcburiyyətində qalmışdır.[2] Bu səbəbdən Çusovitina 2006–2012-ci illərdə Almaniya yığmasını təmsil etmiş, 2013-cü ildən isə yenidən Özbəkistan yığmasının heyətinə qayıtmışdır. İdman gimnastikası üçün nadir hal hesab olunsa da, onun yüksək səviyyəli peşəkar karyerası 30 ildən artıq davam etmişdir. Dayaqla tullanma növündə dünya çempionatlarının doqquzqat mükafatçısı (1 qızıl, 4 gümüş və 4 bürünc) olması, gimnastika tarixində bir intizam üzrə rekord göstərici hesab edilir.

Çusovitina idman gimnastikasında bir sıra mürəkkəb elementlərin müəllifidir. Dünyada ilk dəfə dayaqla tullanmada qabağa aşaraq 360 dərəcə dönmə ilə bükülmüş vəziyyətdə salto, həmçinin qabağa aşaraq 540 dərəcə dönmə ilə düz vəziyyətdə salto elementlərini icra etmişdir. Müxtəlif hündürlüklü qollar üzərində hərəkətlərdə geri böyük dövrə vuraraq tullanma və 360 dərəcə dönmə, eləcə də ikinci saltoda 360 dərəcə dönmə ilə qruplaşmış vəziyyətdə ikiqat geri salto çıxış elementinin müəllifidir. Döşəmə hərəkətlərində isə ikinci saltoda 360 dərəcə dönmə ilə düz vəziyyətdə ikiqat geri salto elementini ilk dəfə nümayiş etdirmişdir.

12 oktyabr 2019-cu ildə dünya çempionatı zamanı karyerasında səkkizinci olacaq 2020-ci il Tokio Olimpiya Oyunlarında iştirak etmək planını açıqlamışdır.[3][4] Tokio Olimpiadasındakı çıxışından sonra, 25 iyul 2021-ci ildə karyerasını başa vurduğunu elan etmişdir,[5] lakin 2021-ci ilin oktyabr ayında Çusovitina 2022-ci ilin sentyabrında Çində keçirilməsi planlaşdırılan (sonradan müddəti bir il uzadılan) Asiya Oyunlarına hazırlaşacağını bildirmişdir.[6] 2022-ci ilin may ayında 2024-cü il Paris Olimpiya Oyunlarına hazırlıqlara başladığını bəyan etmişdir.[7]

3 mart 2023-cü ildə Dohada keçirilən idman gimnastikası üzrə Dünya Kubokunun mərhələsində mükafatçılar sırasına daxil olmuşdur.[8] 28 sentyabr 2023-cü ildə Xançjouda təşkil olunan XIX Asiya Oyunlarında, 1994-cü il Asiya Oyunlarında qazandığı bürünc medaldan 29 il sonra, dayaqla tullanma növündə 4-cü yeri tutmuşdur. 2024-cü ilin may ayında Daşkənddə keçirilən Asiya çempionatının məşqləri zamanı zədə alması nəticəsində 2024-cü il Paris Olimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanmaq imkanından məhrum olmuşdur.[9]

13 oktyabr 2024-cü il tarixində 49 yaşlı Oksana Çusovitina Novosibirskdə keçirilən olimpiya çempionu Yevgeni Podqornının mükafatları uğrunda Ümumrusiya yarışlarının qalibi olmuşdur. O, dayaqla tullanma yarışlarında həm təsnifat mərhələsində, həm də finalda birinci yeri tutmuş, final çıxışında 13,266 bal toplamışdır. Bu, idmançının Daşkənddə aldığı zədədən sonra ilk rəsmi çıxışı olmuşdur. Həmin vaxt Çusovitina 2028-ci ildə Los-Ancelesdə keçiriləcək Olimpiya Oyunlarında iştirak etmək niyyətində olduğunu da bəyan etmişdir.[10]

23 fevral 2025-ci il tarixində Oksana Çusovitina 49 yaşında Almaniyanın Kottbus şəhərində təşkil olunan Dünya Kubokunun mərhələsində bürünc medal qazanmışdır.[11]

19 iyun 2025-ci il tarixində Oksana Çusovitinanın 50 yaşı tamam olmuşdur. Həmin gün o, Daşkənddə keçirilən Dünya Çağırış Kubokunun (World Challenge Cup) mərhələsində çıxış etmişdir. Dayaqla tullanma yarışında 13,275 bal toplayan idmançı gümüş medala sahib olmuşdur; o, yalnız 14,450 bal toplayan 18 yaşlı Bolqarıstan təmsilçisi Valentina Georgiyevadan geri qalmışdır.[12][13]

Uğurları

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Birləşmiş komandanın heyətində komanda birinciliyində 1992-ci il Olimpiadasının çempionu olmuşdur. 2008-ci il Olimpiya Oyunlarında dayaqla tullanma yarışlarında vitse-çempion adını qazanmışdır. Karyerası ərzində üçqat dünya çempionu tituluna yiyələnmişdir. Bunlardan 1991-ci ildə SSRİ yığmasının heyətində komanda birinciliyi və sərbəst hərəkətlər üzrə, 2003-cü ildə isə dayaqla tullanma yarışlarında qazandığı qələbələr bura daxildir. Bununla yanaşı, dünya çempionatlarında 1991-ci, 2001-ci, 2005-ci və 2011-ci illərdə dörd dəfə gümüş, 1992-ci, 1993-cü, 2002-ci və 2006-cı illərdə isə dörd dəfə bürünc mükafatçı olmuşdur. Avropa birinciliklərində də yüksək nəticələr göstərərək 2008-ci ildə dayaqla tullanma üzrə Avropa çempionu adını qazanmış, 2002-ci ildə gümüş, 1994 və 2007-ci illərdə isə ümumilikdə üç dəfə bürünc medala layiq görülmüşdür. İdman gimnastikası tarixində səkkiz Olimpiya Oyunlarında iştirak edən yeganə idmançı kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edilmişdir. Müqayisə edilmişdir ki, beşdən çox Olimpiadada iştirak edən digər yeganə gimnast bolqarıstanlı Yordan Yovçev olmuş və o, altı Olimpiya Oyunlarında qüvvəsini sınamışdır. O, həmçinin idman gimnastikası tarixində karyerasını davam etdirən zaman Beynəlxalq İdman Gimnastikası Şöhrət Zalına adı daxil edilən ilk idmançı kimi tarixə düşmüşdür.

Dövlət təltifləri və fəxri adları

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Özbəkistan Respublikasının Əməkdar İdmançısı (28 avqust 1992-ci il) — Barselona şəhərində keçirilən XXV Yay Olimpiya Oyunlarında və Manila şəhərində keçirilən XXX Ümumdünya Şahmat Olimpiadasında qazanılan yüksək idman nəticələrinə, olimpiya hərəkatının inkişafındakı xidmətlərinə və ictimai həyatda fəal iştirakına görə.
  • "Dustlik" (Dostluq) ordeni (16 avqust 1996-cı il) — fiziki tərbiyə və idmanın inkişafındakı xidmətlərinə, sülhün və sabitliyin möhkəmləndirilməsinə, bütün millətlərin və xalqların nümayəndələri arasında dostluq əlaqələrinin gücləndirilməsinə verdiyi töhfələrə, gənc nəslin vətənpərvərlik, milli müstəqillik ideyalarına sədaqət ruhunda tərbiyə olunmasına, həmçinin Atlanta şəhərində (ABŞ) keçirilən XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında qazanılan yüksək nailiyyətlərə görə.
  • "Mexnat şuxrati" (Əmək şöhrəti) ordeni (24 avqust 2001-ci il) — elmi potensialın və mənəviyyatın yüksəldilməsində, elmin, təhsilin, mədəniyyətin, ədəbiyyatın, incəsənətin, səhiyyənin inkişafındakı böyük xidmətlərinə, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsinə, ölkədə sülh və sabitliyin qorunub saxlanmasına verdiyi layiqli töhfələrə görə.
  • "El-yurt xurmati" (Xalq və Vətən hörməti) ordeni (25 avqust 2017-ci il) — Vətənin müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsinə, milli ideyanın inkişafına, mənəviyyatın dirçəlişinə, xalqın özünüdərk səviyyəsinin yüksəldilməsinə verdiyi əhəmiyyətli töhfələrə, parlaq istedad və yaradıcılığına, elmi fəaliyyətinə, fədakar əməyinə, hərtərəfli inkişaf etmiş nəslin Vətənə və xalqa məhəbbət, müstəqillik ideyalarına sədaqət ruhunda tərbiyə edilməsinə və ictimai həyatda fəal iştirakına görə.
  • "Özbəkistan İftixarı" fəxri adı (2021-ci il).[14]
  • Müstəqil Dövlətlər Birliyinin iştirakçısı olan dövlətlərin Parlamentlərarası Assambleyası Şurasının Fəxri Fərmanı (21 noyabr 2019-cu il, MDB Parlamentlərarası Assambleyası) — Parlamentlərarası Assambleyanın və onun orqanlarının fəaliyyətində fəal iştirakına, Müstəqil Dövlətlər Birliyinin iştirakçısı olan dövlətlərin xalqları arasında dostluğun möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfəyə görə.[15]
  • Özbəkistan Respublikasının Əməkdar Məşqçisi (2021-ci il).[16]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 Oksana Tschussowitina // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.
  2. ↑ "«Мой сын жив-здоров — и это главное». Женская история Оксаны Чусовитиной". 19 iyun 2015. 5 iyun 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.
  3. ↑ "Чусовитина выступит в Токио на своей восьмой Олимпиаде". Р-Спорт. 12 oktyabr 2019. 16 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2019.
  4. ↑ Выше радуги. Легендарной действующей гимнастке Оксане Чусовитиной 19 июня исполняется 45 лет Arxiv surəti 21 iyun 2020 tarixindən Wayback Machine saytında, 18 июня 2020
  5. ↑ "«Настоящая сказка» На Олимпиаде в Токио завершила карьеру 46-летняя гимнастка Оксана Чусовитина — для нее это восьмые игры. Спортсменку провожали со слезами". Meduza (rus). 25 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyul 2021.
  6. ↑ "46-летняя гимнастка Оксана Чусовитина объявила о возобновлении карьеры". championat. 1 oktyabr 2021. 3 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 oktyabr 2021.
  7. ↑ "Самая возрастная гимнастка в истории намерена выступить на Олимпиаде-2024". sportmail.ru. 10 may 2022. 10 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2022.
  8. ↑ Highlights of 15th FIG Artistic Gymnastics World Cup Arxiv surəti 7 mart 2023 tarixindən Wayback Machine saytında  (Yoxlanılıb 7 mart 2023)
  9. ↑ "Великая Чусовитина останется без Олимпиады в Париже. Поездке на девятые Игры помешала травма". Спорт-Экспресс. 25 may 2024. 1 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 avqust 2024.
  10. ↑ "Чусовитина в 49 лет победила в опорном прыжке на всероссийских соревнованиях в Новосибирске". Sportbox. 13 oktyabr 2024. 23 oktyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2024.
  11. ↑ "Оксана Чусовитина в 49 лет завоевала бронзу на этапе Кубка мира по спортивной гимнастике". 23 fevral 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 may 2026.
  12. ↑ "Гимнастка Чусовитина в 50 лет завоевала серебро на этапе Кубка вызова, уступив 18‑летней победительнице 0,175 балла". 22 avqust 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 may 2026.
  13. ↑ "Оксана Чусовитина отметила 50-летие серебром на международном турнире в Ташкенте". 2 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 may 2026.
  14. ↑ "Oksana Chusovitina "O'zbekiston iftixori" faxriy unvoni sohibasi".
  15. ↑ "Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 21 ноября 2019 года № 49 «О награждении Почётной грамотой Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств»" (PDF). 20 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 16 may 2026.
  16. ↑ "О награждении группы спортсменов и тренеров, добившихся высоких результатов на XXXII летних Олимпийских играх в городе Токио".

Əlavə ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Oksana_Çusovitina&oldid=9018191"