Onon çayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Onon
monq. Onon qol
OnonRiver.jpg
Ölkələr Flag of Mongolia.svg Monqolustan
Flag of Russia.svg Rusiya



MənbəyiHentey dağları
MənsəbiŞilka
Uzunluğu1.032 km
Su sərfi191 m³/san
HövzəsiŞilka/Amur/Oxot dənizi
Hövzə sahəsi96.200 km²
Commons-logo.svg Onon Commonsda

Onо́n (monq. Онон гол, rus. Оно́н)- Monqolustanın şimal şərqində, Rusiyanın isə Zabaykalsk diyarında axan çaydı

Çoğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Çayın uzunluğu 1031 km (298 km Monqolustan ərazisində yerləşir). Çayın mənbəyi Monqolsutanın Xentey dağlığının şərq tərəfində, Xan-Xentey-Nuruu milli parkın ərazisində, Xenteyn-Nuruu və İx-Xenetey silsiləsinin birləşdiyi yerdədi. Çay Xenetey-Çikoy dağlığına axaraq, Moqoytuy və Borşov silsilələrin arasına axır. İnqoda çayı ilə birləşərək, Şilka çayını əmələ gətirir.

Çayın əsas qolları: soldan - Aqutsa, Kıra, İlya, Aqa; sağdan - Xurax-Qol, Borzya, Unda

Tarixdə[redaktə | əsas redaktə]

Yuxarı Onon çayı yaxınlığında, Çingiz Xanın anadan olması iddia olunur

Yuxarı Onon Çingiz Xanın doğulduğu və böyüdüyü yer olduğu iddia edilir.

"Monqolların gizli tarixi" belə başlayır: "Orada "Borte Chono" (göyümtül rəngdə canavar) dünyaya gəldi, onun talehi Göylərin iradəsi ilə yazılmışdı. Onun həyat yoldaşı "Gua Maral" (gözəl bərə maralı) idi. Onlar daxili dəniz üzərindən səyahət edirdilər, sonra isə onlar Onon dənizində, "Burkhan Khaldun" mənzərəsi tərəfdə düşərgə salanda, onların ilk oğlu dünyaya göz açdı, onun adını Bat Tsagaan qoydular."

Hidroloqiya[redaktə | əsas redaktə]

Qidalanma əsasən qarlıdı. Bir birinin ardından gələn daşqınlar yay selini yaradırlar. Mənsəbdən 12 km uzaqdan sayaraq, orta illik su sərfi 191 m³/s bərabərdi, ən çox- 2810 m³/s, ən az isə -1,22 m³/s. Noyabrda donur, aprel və mayda isə buzu əriyir. Sənayə su təchizatı və suvarma üçün istifadə edilir.

Mənbələr[redaktə | əsas redaktə]

http://tarix.info/serkerdeler/784-199ingiz-xan-v601-monqolustan305n-birl601351dirilm601si.html