Otbiçənlər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Otbiçənlər (lat. Opiliones) hörümçəkkimilər sinfinə aid heyvan dəstəsidir. [1]

?Otbiçənlər
}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: İlkağızlılar
Ranqsız: Ecdysozoa
Tip: Buğumayaqlılar
Sinif: Hörümçəkkimilər
Dəstə: Otbiçənlər
Elmi adı
Opiliones Sundevall, 1833
Yarımdəstələri
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   82753
MBMM   43271

Ümumi quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Otbiçənlər dəstəsinin nümayəndəsi kiçik ölçülü olub, 1-10 mm, nadir halda 2 sm ölçüdə olurlar. Oval və yastılaşmış bədən formasına malikdirlər. Otbiçənlərin əksəriyyətində ayaqlar həddindən çox uzun olur. Məsələn, 0.6 sm ölçüdə olan otbiçənlərin ayaqlarının uzunluğu 16 sm-ə çatır. Bəzi ədəbiyyatlarda onları yalannçı hörümçəklər adlandırırlar. Otbiçənlərlə hörümçəkləri yaxınlaşdıran cəhət hər iki dəstənin Hörümçəkkimilər sinfində birləşməsidir. Otbiçənlər, hər şeydən əvvəl qarıncığının quruluşuna görə hörümçəklərdən fərqlənirlər. Belə ki, otbiçənlərdə qarıncıq buğumludur və baş-döş hissə ilə enli əsasla birləşir. Hörümçəklərdə isə qarıncıq baş-döşlə saplaq vasitəsilə birləşir. Baş-döş şöbə zirehlə örtülü olub, ön hissədə bir cüt göz vardır. Qarıncıq qısadır, bir-birinə möhkəm sıxılmış 9-10 buğumdan ibarətdir. Xeliserləri üç buğumludur, qısqaclara malikdir. Adətən qısqaclar kiçik olur, lakin quru ilbizləri ilə qidalanan bəzi növlərində onların ölçüsü gövdədən uzun olur. Pedipalpları iridir,tutucudur və caynaqlara malikdir. Ayaqların çanağı baş-döş şöbənin alt hissəsini tamamilə əhatə edir. Pəncələri buğumludur, qurtaracağında caynaqlar yerləşir. Əksər uzunayaqlı otbiçənlərin ayaqları asanlıqla qırıla bilir (avtomiya hadisəsi). Otbiçənlərin ayağından yağışdıqda, ayağı qırılıb qalır, heyvan özü isə qaçır. Ayaq çanağın burma ilə birləşdiyi nahiyədə qırılır, həmin nahiyədəki yara tez bitişir və hemolimfa axmır. Qırılmış ayaq saat yarım ərzində ritmiki olaraq yığıla bilir. Dəstənin adının buradan götürüldüyü qeyd olunur. Digər tərəfdən otbiçənlər yay aylarında çəmənliklərdə ot biçini zamanı daha çox rast gəlinirlər. Bu cəhət də dəstənin adlandırılmasında rol oynayır. Otbiçənlər traxeyalar vasitəsilə tənəffüs edirlər və traxeyalar yaxşı inkişaf etmişdir. Qarıncığın əsasında bir cüt nəfəsgah vardır ki, bu da quruluşuna görə həşəratın nəfəsgahlarına oxşardır. Onlar, adətən kiçik buğumayaqlılarla, xüsusilə həşəratla, çılpaq ilbizlərlə qidalanırlar.

İnkişafı[redaktə | əsas redaktə]

Otbiçənlərdə cinsi aparat başqa hörümçəkkimilərdən fərqlənir. Dişi fərdlərdə cinsi dəlik boruşəkilli yumurtaqoyanın ucunda yerləşir. Bəzi formalarda yumurtaqoyan bədəndən uzun olur. Erkək fərdlərdə qarıncığın əsasında boruşəkilli kopulyativ orqan yerləşir. Cinsi dimorfizm kəskin deyildir, fərdlər ölçülərinə, xeliserin quruluşuna və s. əlamətlərinə görə fərqlənirlər. Otbiçənlər digər hörümçəkkimilərədən fərqli olaraq spermatofor əmələ gətirmirlər, həşərat kimi kopulyasiya olunurlar. Cütləşdikdən sonra mayalanmış yumurtalar torpağa,rütubətli mamırlığa, tökülmüş yarpaqların altına qoyulur. Yumurtanın miqdarı onlarla, bəzən də yüzlərlə (600-ə qədər ) olur. Yumurtadan çıxan fərd yetkin formaya oxşayır. Onlar 5-7 dəfə qabıq dəyişdikdən sonra, cinsi yetişkənliyə çatırlar. [2]

Praktiki əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Otbiçənlər praktiki əhəmiyyətə malikdirlər. Müəyyən edilmişdir ki, bəzi otbiçənlərin baş-döş şöbəsində yerləşən vəzilərin ifraz etdiyi şirənin tərkibində mikroorqanizmlərə təsir göstərən antibiotik maddələr vardır. Qonileptidin adlanan antibiotik maddə Ganyleptidae fəsiləsindən olan Cənubi Amerika otbiçənininin lateral vəzinin ifraz etdiyi şirədən alınır.

Ekologiyası və yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Otbiçənlərin 2600-dan çox növü vardır. Otbiçənlər tropik qurşaqdan başlamış, hər yerdə geniş yayılmışdır. Onlar rütubətli meşələrdə, quru çöl və səhralarda, bəzi növləri isə yüksək dağlarda rast gəlinir. Otbiçənlər bəzən qəsəbə və şəhərlərdə də olurlar. Əksər otbiçənlər alaqaranlıqda və gecələr fəallaşırlar. Ən geniş yayılan nümayəndələrindən biri adi otbiçəndir. (lat. Phalangium opilio). Bu evritop növə meşədə, çəmənlikdə, yaşayış yerlərinin yaxınlığında, evlərin divarlarında, hasarlarda, şəhərlərdə və s. yerlərdə rast gəlinir. Erkək fərd 4-7 mm, dişi fərd 9 mm ölçüdə olur. Erkək fərdlərin ayaqları 54 mm olub, dişi fərdin ayağından uzundur. Erkək fərdin xeliseri də iridir. Adi otbiçən qaranlıqda fəal olur, həşəratla, qismən də bitki ilə qidalanır. Yumurta mərhələsində və yetkin formada qışlayır. Avrasiya və Şimali Amerikada daha geniş yayılmışdır. Çöl zonasında yaşayan Opilio parietinus növü bioloji xüsusiyyətlərinə görə adi otbiçənə oxşayır.

Təsnifatı[redaktə | əsas redaktə]

  • Cyphophthalmi Simon, 1879
    • Ogoveoidea Shear, 1980
      • Neogoveidae Shear, 1980
      • Ogoveidae Shear, 1980
    • Sironoidea Simon, 1879
      • Pettalidae Shear, 1980
      • Sironidae Simon, 1879
      • Troglosironidae Shear, 1993
    • Stylocelloidea Hansen et Sorensen, 1904
      • Stylocellidae Hansen et Sorensen, 1904
  • Dyspnoi Hansen et Sorensen, 1904
    • Ischyropsalidoidea Simon, 1879
      • Ceratolasmatidae Shear, 1986
      • Ischyropsalididae Simon, 1879
      • Sabaconidae Dresco, 1970
    • Troguloidea Sundevall, 1833
      • Dicranolasmatidae Simon, 1879
      • Nemastomatidae Simon, 1872
      • Nemastomoididae Petrunkevitch, 1955
      • Nipponopsalididae Martens, 1976
      • Trogulidae Sundevall, 1833
  • Eupnoi Hansen et Sorensen, 1904
    • Caddoidea Banks, 1892
      • Caddidae Banks, 1892
    • Phalangioidea Latreille, 1802
      • Kustarachnidae Petrunkevitch, 1949
      • Monoscutidae Forster, 1948
      • Neopilionidae Lawrence, 1931
      • Phalangiidae Latreille, 1802
      • Sclerosomatidae Simon, 1879
      • Stygophalangiidae Oudemans, 1933
  • Laniatores Thorell, 1876
    • Assamioidea Sorensen, 1884
      • Assamiidae Sorensen, 1884
      • Epedanidae Sorensen, 1886
      • Stygnopsidae Sorensen, 1932
      • Trionyxellidae Roewer, 1912
    • Gonyleptoidea Sundevall, 1833
      • Agoristenidae Silhavy, 1973
      • Cosmetidae Koch, 1839
      • Cranaidae Roewer, 1913
      • Gonyleptidae Sundevall, 1833
      • Manaosbiidae Roewer, 1943
      • Stygnidae Simon, 1879
    • Phalangodoidea Simon, 1879
      • Oncopodidae Thorell, 1876
      • Phalangodidae Simon, 1879
      • Pyramidopidae Starega
    • Samooidea Sorensen, 1886
      • Biantidae Thorell, 1889
      • Escadabiidae Kury et Perez, 2003
      • Kimulidae Perez, Kury et Alonso-Zarazaga, 2007
      • Podoctidae Roewer, 1912
      • Samoidae Sørensen, 1886
      • Stygnommatidae Roewer, 1923
    • Travunioidea Absolon
      • Cladonychiidae Hadzi, 1935
      • Pentanychidae Briggs, 1971
      • Synthetonychidae Forster, 1954
      • Travuniidae Absolon et Kratochvíl, 1932
      • Triaenonychidae Sorensen, 1886
    • Zalmoxoidea Sorensen, 1886
      • Guasiniidae Gonzalez-Sponga, 1997
      • Icaleptidae Kury et Perez, 2002
      • Zalmoxioidae Sorensen in L.Koch, 1886

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

BioLib

Opiliones

Пауки-сенокосцы

Сенокосец

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Hörümçəkkimilər

Hörümçəklər

Böv

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • V.İ. Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007, səh.357
  • B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova “Onurğasızlar Zoologiyası”. Bakı, “Təhsil”, 2008, səh.371

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. V.İ. Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007, səh.357
  2. B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova “Onurğasızlar Zoologiyası”. Bakı, “Təhsil”, 2008, səh.371