Ovçular təpəsi boyunbağısı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ovçular təpəsi boyunbağısı
Necklace from Ovçular tepe, the oldest jewelry piece of the South Caucasus.jpg
Material qızıl
Ölçü uzunluğu: 18 sm
eni: 6 mm
Yaranıb Eneolit
Yeri Ovçular təpəsi
Tarixi 2008
Kəşf olunub Vəli Baxşəliyev, Ketrin Marro və Səfər Aşurov
Saxlanılır Heydər Əliyev Mərkəzi
Commons-logo.svg Ovçular təpəsi boyunbağısı Commonsdа

Ovçular təpəsi boyunbağısı — Ovçular təpəsi yaşayış yerindən aşkar edilmiş Eneolit dövrünə aid qızıl boyunbağıdır. Boyunbağı AMEA Naxçıvan Bölməsi və Fransa Milli Araşdırmalar Mərkəzinin birgə həyata keçirdiyi arxeoloji tədqiqatlar zamanı arxeoloqlar Vəli Baxşəliyev, Ketrin Marro və Səfər Aşurov tərəfindən aşkarlanmışdır. Artefakt Cənubi Qafqazın ən qədim qızıl əşyası kimi qiymətləndirilmişdir.

Ərəfə[redaktə | əsas redaktə]

Naxçıvan ərazisi qədim tarixi abidələr və yaşayış məskənləri ilə zəngindir. Naxçıvan İkiçayarasına yaxın yerləşdiyinə görə burada mədəniyyət daha tez inkişaf etmiş və bu ərazidə yaşayan tayfalar İkiçayarası mədəniyyətləri ilə daimi əlaqədə olmuşlar. Regionda yerləşən III Kültəpələr, Naxçıvantəpə, Maxta, Oğlanqala və digər çoxsaylı qədim yaşayış yerlərində aparılmış tədqiqatlar bölgənin qədim tarixinə dair maraqlı məlumat və artefaktların üzə çıxarılmasına imkan vermişdir.

Ovçular təpəsi[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Ovçular təpəsi

Şərur rayonunun Dizə kəndi yaxınlığında yerləşən və e.ə. V – III minilliklərə[1] aid edilən Ovçular təpəsi yaşayış yerində ilk tədqiqatlar Vəli Əliyev və A. Q. Seyidov tərəfindən aparılmışdır. Həmin tədqiatlar zamanı arxeoloqlar abidə ərazisindən Eneolit və İlk Tunc dövrünə aid mədəni təbəqə və müvafiq artefaktlar aşkar etmişlər.[1] Daha sonra abidədə S. H. Aşurov arxeoloji qazıntı işləri aparmış və çoxsaylı tikinti qalıqları üzə çıxarmağa müvəffəq olmuşdur. Tədqiqatçıların fikrincə, Ovçular təpəsi yaşayış yerinin əsas xüsusiyyətlərindən biri, burada Cənubi Qafqaz ölkələri üçün xarakterik olan Kür-Araz mədəniyyəti təbəqəsinin sonrakı dövrlərin mədəni qatları ilə örtülməməsidir.[2]

Boyunbağı[redaktə | əsas redaktə]

2006-cı ildən etibarən Ovçular təpəsi yaşayış yerində AMEA Naxçıvan bölməsi və Fransa Milli Araşdırmalar Mərkəzinin mütəxəssisləri Vəli Baxşəliyev, Ketrin Marro və Səfər Aşurov birgə arxeoloji qazıntılara başlamışlar. Bu qazıntılar nəticəsində Son Eneolit dövrünə aid daştəməl üzərində inşa edilmiş kərpic yaşayış evlərinin qalıqları aşkar olunmuş və Ovçular təpəsi sakinlərinin Übeyd sakinləri ilə əlaqə saxlaması müəyyən edilmişdir. 2010-cu ildə arxeoloqlar yaşayış yerindən şərti olaraq “şahzadə qəbri” adlandırılan məzar aşkar etmişlər. 2008-ci ildə isə Ovçular təpəsindən qızıl boyunbaının qalıqları aşkarlanmışdır. AMEA Naxçıvan Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Təsviri və Dekorativ Sənətlər Şöbəsinin müdiri Fizzə Quliyevanın “Qafqaz ərazisində tapılmış ən qədim qızıl əşya”[3] kimi qiymətləndirdiyi boyunbağı həmin dövr üçün xarakterik olan çəngəlşəkilli başlığa malikdir. Son Eneolit dövrünə aid edilən zinət əşyasının uzunluğu 18 sm, eni isə 6 mm-dir.[4] Sənət əsəri Qafqaz arxeologiyası, etnoqrafiyası, dekorativ-tətbiqi sənətləri tarixində yeni səhifə açmaqla, Azərbaycan zərgərlik sənəti və milli geyim mədəniyyəti tarixində mühüm kəşf kimi qiymətləndirilmişdir.[4]

Sərgilənməsi[redaktə | əsas redaktə]

16 mart 2018-ci ildə Bakıdakı Heydər Əliyev Mərkəzində açılmış "Azərbaycan inciləri: tarixin axarında" adlı sərgidə boyunbağı ilk dəfə ictimayətə təqdim edilmişdir.[5]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Н. Г. Алиев, И. Г. Нариманов (2000). Култура Северного Азербайджана эпохи позднего Энеолита. Баку. (#accessdate_missing_url)
  2. VƏLI BAXŞƏLIYEV, CATHERINE MARRO, SƏFƏR AŞUROV (2010). O V Ç U L A R T Ə P Ə S İ (2006—2008-ci il tədqiqatlarınin ilk nəticələri / First Preliminary Report: the 2006- 2008 seasons) (PDF). Baku: Elm. İstifadə tarixi: 19 mart 2018.
  3. "Naxçıvanda Qafqazın ən qədim qızıl bəzək əşyası tapılıb". azertag.az. AzərTac. 19.12.2017. İstifadə tarixi: 19 mart 2018.
  4. 1 2 "Naxçıvanda Qafqazın ən qədim qızıl bəzək əşyası tapılıb". report.az. 19 Dekabr, 2017. İstifadə tarixi: 19 mart 2018.
  5. "CƏNUBİ QAFQAZIN ƏN QƏDİM ZİNƏT ƏŞYASI HEYDƏR ƏLİYEV MƏRKƏZİNDƏ". http://heydaraliyevcenter.az. Heydər Əliyev Mərkəzi. 16 mart 2018. İstifadə tarixi: 19 mart 2018.