Overton pəncərəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Overton pəncərəsi (həmçinin diskurs pəncərəsi) – İctimai mənəviyyat baxımından ümumi bəyanatlarda müsait fikir spektri çərçivəsinin mövcudluğunun konsepsiyası[1]. Konsepsiya dünya miqyasında[2][3] analitiklər tərəfindən istifadə olunur. Konsepsiyanın adı onun müəllifi olmuş amerkialı hüquqşünas və ictimai xadim Cozef Overtonla bağlıdır[4][5].

Yaranma tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Overton pəncərəsi və Trevinyo şkalası

Konsepsiya 1990-cı illərin ortalarında Cozef Overton tərəfindən təklif edilib. Maki ictimai siyasət mərkəzində işləyərkən C.Overton bu konsepsiyanı fikirlərin açıq siyasi müzakirə üçün məqbulluq dərəcəsininin qiymətləndirilməsinin rahat modeli qismində ortaya qoyulub[1]. Konsepsiya fəal olaraq mərkəzin daxili seminarlarında istifadə olunub, lakin geniş kütlə üçün nəşr şəklində 2006-cı ildə, Overtonun vəfatından 3 il sonra dərc edilib[6][5]. Diskurs pəncərəsi ideyası təsdiqini tapır, mərkəzin əməkdaşları isə, Overton pəncərəsinə həsr olunmuş, materiallar silsiləsi yaradaraq, ideyanın populyarlaşması və inkişaf etməsi istiqamətində böyük güc sərf edirlər[7].

Neokonservativ publisist Coşua Trevinyo, 2006-cı ildə fikirlərin açıq siyasi müzakirə üçün məqbulluq dərəcəsininin təsnifatlaşdırılması üçün altıpilləli qiymətləndirmə şkalasını yaradaraq, diskurs pəncərəsi ideyasını inkişaf etdirir və şkalada diskurs pəncərəsinin sərhədlərini müəyyən edir[1][8].

Modelin məzmunu[redaktə | əsas redaktə]

Overton hesab edirdi ki, siyasi diskursun oxu, dövlət tərəfindən ictimai instutların reqlamentasiyasının dərəcəsinə bağladığı, azadlığın yüksək və ya aşağı dərəcəsindən ibarətdir[7]. Overtonun modelinə əsasən, zamanın hər anı bəzi ideyalar, gərisayım nöqtəsini forlmalaşdıraraq, cari norma təşkil edir, qalan ideyalar isə müsaitlər diapazonuna ya daxil ola bilərlər, ya da yox. Coşua Trevinyonun ideyaların müsaitliliyinin qiymətləndirilməsi üçün təklif etdiyi şkala isə belə idi[8]:

* Ağlasığmaz

* Radikal

* Məqbul

* Ağlabatan

* Standart

* Cari norma

Trevinyo məqbul dərəcəsinə daxil olan ideyaları neytral siyasi diskursun sərhədləri qismində qəbul etməyi təklif edirdi[8]. Diskurs pəncərəsi çərçivələri daxilində olan bəyanatları təhlükəsiz, siyasi karyerasını davam etmək üçün açıqfikirlilik və etibarlılıq imicini qorumağa çalışan ictimai siyasətçi üçün risksizdir. Overtonun özü isə, pəncərənin xaricində qalan ideyaların dəstəklənməsini riskli və siyasi karyera üçün zərərli sayırdı. Siyasətçilərin faktiki çıxışlarının bəyan edilmiş siyasi mövqelərlə müqayisəsi Overtona, demokratik şəkildə seçilən ictimai siyasətçilərin əksəriyyətinin davranışının əsasən ictimai fikir əsasında formalaşdığı, diksurs pəncərəsinin daxilində olduğu və şəxsi əqidədən zəif asılı olması nəticəsinə gəlməyə yardım etmişdi[9].

Xüsusi ilə, Maki ictimai siyasət mərkəzinin prezidenti Cozef Leman belə bir fikir irəli sürüb ki, siyasi diskurs pəncərəsinin ən dözümlü yerdəyişmələri dərin sosial dəyişikliklərin nəticəsidir[7].

Modelə əsasən, siyasətdə yeni ideyaların yaranması və oturşması, öncə aşırı radikal sayılan ideya və fikirləri təhlükəsiz şəkildə müzakirə etməyə imkan yaradan diskurs pəncərəsinin yerdəyişməsi zamanı baş verir.

Overtonun vəfatından sonra konsepsiyanın növbəti inkişafı, əsasən, cari siyasi hadisələrin və mediarakursun təsiri altında pəncərənin çərçivələrinin təkamülünün öyrənilməsi ilə bağlı olmuşdu. Zəif əsaslandırılmış siyasi yerdəyişməyə misal kimi Leman, bir tərəfdən alkoholun istifadəsinin qadağan olunması barədə sosial tələbin, digər tərəfdən isə, bu siyasətin uzun müddət ərzində bərqərar olması üçün yetərli sosial bazanın olmamasını qeyd edərək, “Quru qanun”-u gətirirdi[7]. Həmçinin Leman vurğulayırdı ki, qayda olaraq, Overton pəncərəsi xaricində qalan ideyaların anlaqlı şəkildə dəstəklənməsi, ya hərəkətləri və çıxışlarının diskursun çərçivələrini dəyişdirdiyi güclü liderlərə, ya da təmsilçilik demokratiyası şəraitində belə bir dəstək sayəsində mühüm siyasi kapital itirəcək, siyasi autsayderlərə xasdır[7].

Terminin istifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

İdeyanın sadəliyi və əyaniliyi terminə böyük populyarlıq gətirmişdir, bununla birgə, bəzi müəlliflər əzəli konsepsiyaya diskurs pəncərəsəninin mümkün anlaqlı manipulyasiya edilməsi barədə ideya əlavə etmişlər[10][11]. Müəllifin özünün və terminin təşviqatçılarının diskursun diskurs pəncərəsəninin manipulyasiyasının mümkünlüyünü ehtimal etməsinə baxmayaraq yalançı məlumatın yayılmasını zay siyasət hesab edirdilər[1].

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 ↑ 1 2 3 4 The Overton Window (англ.). Mackinac Center for Public Policy. Проверено 15 ноября 2015.Архивировано 16 ноября 2015 года.
  2. ↑ David Weigel. Marco Rubio:No Iran Deal Unless the Country Recognizes Israel (англ.). Bloomberg Politics (14 April 2015). Проверено 15 ноября 2015. Архивировано 16 ноября 2015 года.
  3. Paul Krugman. The Closed Minds Problem (англ.). The New York Times (27 February 2015). Проверено 15 ноября 2015.Архивировано 16 ноября 2015 года.
  4. ↑ Joseph P. Overton (англ.). NNDB intelligence aggregator Web site. Проверено 15 ноября 2015.Архивировано 16 ноября 2015 года.
  5. 5,0 5,1 ↑ 1 2 Joseph Overton biography and article index (англ.). Mackinac Center for Public Policy. Проверено 15 ноября 2015.Архивировано 16 ноября 2015 года.
  6. ↑ Nathan J. Russell. An Introduction to the Overton Window of Political Possibilities (англ.). Mackinac Center for Public Policy (4 January 2006). Проверено 15 ноября 2015. Архивировано 16 ноября 2015 года.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 ↑ 1 2 3 4 5 Joseph G. Lehman. An Introduction to the Overton Window of Political Possibility (англ.). Mackinac Center for Public Policy (8 April 2010). Проверено 15 ноября 2015. Архивировано 16 ноября 2015 года.
  8. 8,0 8,1 8,2 ↑ 1 2 3 David Atkins writing as thereisnospoon. Why the Right-Wing Gets It--and Why Dems Don't [UPDATED] (англ.). Daily Kos(10 May 2006). Проверено 16 ноября 2015. Архивировано 16 ноября 2015 года.
  9. ↑ Joseph Lehman. A Brief Explanation of the Overton Window (англ.). Mackinac Center for Public Policy. Проверено 15 ноября 2015.Архивировано 16 ноября 2015 года.
  10. ↑ NCrissieB. Morning Feature: Crazy Like a Fox? (англ.). Daily Kos (5 November 2009). Проверено 17 ноября 2015.Архивировано 17 ноября 2015 года.
  11. ↑ Joe Carter. How to Destroy a Culture in 5 Easy Steps (англ.). First Things (11 June 2011). Проверено 16 ноября 2015.Архивировано 16 ноября 2015 года.