Pərvanə Muinəddin

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Pərvanə Muinəddin Süleyman (?- 1277(1277-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)) — Orta çağ siyasi xadimi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Pərvanə Muinəddin Süleyman bir zaman üçün olsa da, ( özəlliklə 12611277-ci illər arasında) Rum sultanlığı, Elxanlılar dövlətiSultan Baybars başçılığı altındaki Məmlüklər arasında Anadolunu qarışdıran siyasətin içindəki Əcəm kökənli baş bir oyunçu və bir Monqol işbirlikçidir. Pərvanə Muinəddinnin, atası olan Muhadhdhab əl-Din, Səlcuqlu sultanı II İzzəddin Keykavusa (Ərəbcə: عز الدين كيكاوس بن كيخسرو, Izz al-Dīn Kaykāũs bin Kaykhusraw) 1243-cü ildə Kösedağ döyüşü zamanında vəzirlik etmişdi. Kösədağı savaşından sonra çox məsələlər yaşamış, və yaxşı bir təhsil alaraq öncə Tokata, daha sonra Ərzincana sərkərdə olmuşdur.

Sahib Ata Fəxrəddin Əli və Pərvanə Muinəddin, birlik olub elxanlılarla barışcıl və sakin bir ilişki qurmuşdular. Bu birlik səlcuqluların ünlü yazarı İbn Bibiyə görə 1271-ci ilə qədər sürmüşdür. 1277-ci ildə ölən Pərvanə Muinəddin, o zamanlar Anadoluda ən çox sözü keçən bir şəxsdir. Pərvanə[1] (Vəzir-i-Əzam) ünvanı Böyük Vəzir olduqdan sonra verilmişdir. Pərvanə Muinəddin, basqı, qırğın və soyğunda hiç bir etik ölçü tanımadan, Elxanlılar sülaləsinə xidmət etmişdir.

Pərvanə Muinəddin, tərəfindən aparılan bir neçə memari bina var. Sinopda əski kilisə yerinə Əlaəddin camii 1214-cü ildə bir məscidə çevirilmişdir. İndiki tikinti yenidən Pərvanə tərəfindən aparıldı.(Hicri 999, Miladi 1267-68)[2] Yaxınında Əlaiyə mədrəsə, bəzən də Pərvanə mədrəsəsi deyilən, eyni ildə tikildi.[3]

Konyada Muinüddin Pərvanənin arvadı Gürcü Xatun, Mövlanənın xas mürid[4] lərindəndi. Daima Mövlanənin verdiği sohbətlərə qatılır, dərslərdə hakim mənəvi atmosferin təsirində qalır, Allaha duyduğu iştiyaqla yanıb tutuşurdu. Yaşadığı mənəvi nəşə və duygularla sükunət tapırdı.[5]

Pərvanə mədrəsəsinə aid çox qaynaq tapılmamaqla birlikdə, Əhməd Nazifin “Mirat-ı Kaysəriyyə” adlı əsərində də bildirdiyi üzərə mədrəsənin Rum sultanlığı vəzirlərindən Pərvanə Muinəddin Süleyman[6] tərəfindən XIII əsrin ikinci yarısında tikdirdiyini bildirir[7]. Məhmət Çayırdağın “Kaysəri Tarihi Araştırmaları”[8] adlı kitabında isə Əhməd Əflakinin “Mənakibularifin” adlı əsərindən mədrəsəyə ilişkin belə bir alıntı aparılmışdır: “….. Ədiblərin Sultanı Fəxrəddin Divdəst rəvayət etdi ki: Muinəddin Pərvanə, Kaysəridə böyük bir mədrəsə tikdirmişdi…..”

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Pərvanə, Anadolu Səlçuklu dövlət təşkilatında mülk, ikta kimi arazi işləri ilə uğraşan, bunlarla ilgili tayin, təvcih, tahrir, vb. işləri yapan, mənşur və bəratları hazırlayan və dəftərləri tutan görəvlidir.
  2. Anthony Bryər and Richard Winfiəld, Thə Byzantinə Monumənts and Topography of thə Pontos, vol. 1, (Washington D.C.: Dumbarton Oaks, 1985) 75.
  3. ibid. 72.
  4. Bir tarikat şəyhinə bağlanarak ondan tasavvufun yollarını öğrənən, onun doğrultusunda ilərləyən kimsə.
  5. Əflâkî, a.g.ə., Cilt I, sayfa 648-649.
  6. Madran, Ə., Tanzimattan Cumhuriyətə Kültür Varlıklarının Korunmasına İlişkin Tutumlar və Düzənləmələri 1800 – 1950, ODTÜ Mimarlık Fakültəsi Yayınları, Ankara, 2002, s.118.
  7. Çayırdağ, M., Kaysəri Tarihi Araştırmaları, Kaysəri Büyükşəhir Bələdiyəsi Yayını, Kaysəri, , 2001, s.111.
  8. Çayırdağ, M., Kaysəri Tarihi Araştırmaları, Kaysəri Büyükşəhir Bələdiyəsi Yayını, Kayseri, , 2001.