Pakri adaları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Pakri adaları
est. Pakri saared, isv. Rågöarna
Pakri aerial.jpg
Adaların yuxarıdan görünüşü.
59°20′ şm. e. 23°57′ ş. u.
Ölkə Estoniya Estoniya
Vilayət
Akvatoriya
Adaların sayı 2
Ən böyük adası Vyayke-Pakri
Ümumi sahəsi 24,7 km²
Hündür nöqtəsi 17 m
Əhalisi 6 nəfər (2009-cu il)
Pakri adaları xəritədə
Pakri adaları
Pakri adaları
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Pakri adaları (est. Pakri saared, isv. Rågöarna) — Fin körfəzində yerləşən iki adadan — Vyayke-ParkiSuur-Parki adalarından ibarət arxipelaq. Arxipelaq inzibati cəhətdən Paldiski şəhərində aiddir. Adada əsrlər boyunca Baltik isveçliləri yaşamışdırlar, lakin İkinci dünya müharibəsində bütün əhali arxipelaqı tərk etməyə məcbur olmuşdur.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

Adaların isveçcə adı olan "Rågöarna" "Çovdar adaları" kimi tərcümə olunur: çovdar tarixən adada yetişdirilən əsas əkin bitkisi olub.[1] Həmçinin "Stora Rågö" "Böyük çovdar adası", "Lilla Rågö" isə "Kiçik çovdar adası" mənasını verir. Bu adaların İsveç dilində işlədilən alternativ adları "Västra Rågö"/"Västerö" və "Östra Rågö"/"Österö" (Qərb adası və Şərq adası) şəklindədir.[2]

Ərazi baxımından Vyayke-Pakri adası (Kiçik Pakri) əslində Suur-Pakri adasından (Böyük Pakri) bir azcıq böyükdür. Bu ziddiyyətin səbəbi güman ki, Suur-Pakri adasında keçmişdə daha çox sakinin yaşaması, daha çox əkilib-becərilməsi və daha əhəmiyyətli hesab edilməsidir.[1]

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Vyayke-Pakri adasının şimal sahili.

Adalar Estoniya sahillərindən bir neçə kilometr uzaqlıqda yerləşir. Vyayke-Pakri Paldiski şəhərinin 3 km qərbində yerləşir, onu bu şəhərlə dərinliyi 20 metrdən çox olan Paldiksi (Pakri) körfəzi ayırır. Cənubda isə 3 km genişliyindəki Kurske boğazı adaları ana torpaqdan ayırır.

Şərqdə yerləşən Vyayke-Pakri adasının sahəsi 12,9 km2, qərbdə yerləşən Suur-Pakri adasının sahəsi 11,6 2 təşkil edir (Estoniyanın ən böyük 8-ci və 9-cu adalarıdır). Vyayke Suurdan daha hündür adadır (uyğun olaraq, 17 metr və 8 metr). Hər iki adanın uzunluğu (cənub-şərq, şimal-qərb istiqamətində) 6 km, eni isə 2-2,5 km-dir.

Adaların ətrafında kiçik adacıqlar yerləşir (1-1,5 km məsafəyə qədər) və bu iki ada arasında dərinliyi 2-4 metr olan dayazlıq var. 1952-ci ildə Sovet ordusu tərəfindən adacıqların üzərində iki adanı birləşdirən sədd tikilmişdir.

Hər iki adanın şimalında, eləcə də, Vyayke-Pakri adasının şərqində əhəngdaşı yamacları var. Baltik qlintinin bir hissəsi kimi Suur-Pakridə onların hündürlüyü 4 metrə, Vyayke-Pakridə 13 metrə çatır.[1] Hər iki ada əslində Şimali Estoniyadakı əhəngdaşı tavasının bir hissəsidir.[3]

Kəndlər[redaktə | əsas redaktə]

Vyayke-Pakri adasındakı Storbın kəndi 1930-cu illərdə.

İkinci dünya müharibəsindən öncə adalarda beş kənd vardı: Suur-Pakridə üç, Vyayke-Pakridə iki kənd.

Suur-Pakri[2]

  • Storbın (est. Suurküla) (1935-ci ildə əhalisi 100 nəfərdən ibarət idi)
  • Strandbın və ya Asbın (est. Rannaküla) (59)
  • Bisaqidbın (est. Lepiku küla) (38)

Vyayke-Pakri[2]

  • Storbın (est. Suurküla) (88)
  • Lillbın (est. Väikeküla) (72)

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Sovet ordusunun istifadə etdiyi bombaların qalıqları.

Adalar beş İsveç ailəsinin qərb adasını Padize monastırından aldıqdan sonra 1345-ci ildə məskunlaşılıb.[1] 1934-cü ildə Estoniyada keçirilən siyahıyaalmaya görə adalarda 354 nəfər yaşayırdı: hamısı demək olar ki, isveçli idi, lakin 13-ü alman idi.[4] Adalarda 5 kənd, 119 ev, kiçik xalq muzeyi (1935-ci ildə açılıb, 1940-cı ildə bağlanılıb) yerləşirdi, hər adanın öz kilsəsi və məktəbi vardı. Molotov-Ribbentrop paktının imzalanmasından və SSRİ-nin atdığı addımlardan sonra adaların bütün əhalisi köçürüldü və adalarda SSRİ ordusunun hərbi bazası quruldu. Pakri isveçlilərin çoxu Estoniyanın nasistlər tərəfindən işğalı dövründə 1944-cü ilə qədər İsveçə köçdülər. İkinci dünya müharibəsindən sonra Vyayke-Pakri adasının 1965-ci ilə qədər çox az sakini vardı.[5] Adalar Sovet erası dövründə 1992-ci ilə qədər Varşava Müqaviləsi Təşkilatı ölkələri tərəfindən poliqon kimi istifadə olundu.[1]

1994-cü ildə Estoniyanın adalara nəzarətini bərpa etməsindən sonra əsas məqsəd adaları bombalardan təmizləmək oldu. Minlərlə partlayıcı maddə məhv edildi. Bu proses 1997-ci ilə qədər davam etdirildi.[6]

Adaların şimal hissələri və Vyayke-Pakri adasının cənubu 1998-ci ildə əhəngdaşı quruluşlarını, nadir növləri və alvarları qorumaq üçün qurulmuş Pakri Təbiət Mühafizə Bölgəsinə daxil edildi.[7] 2004-cü ildə onillər sonra ilk dəfə adalarda bir nəfər daimi məskunlaşdı: İkinci dünya müharibəsində bu adalarda doğulmuş bir şəxs ailəsinin fermasını bərpa etməyə başladı.[8] 2009-cu ilin axırına qədər adaların əhalisi 6 nəfər idi.[9]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 "The Pakri Islands' Development Foundation".
  2. 2,0 2,1 2,2 Söderbäck, Per (1940). Rågöborna (Swedish). Stockholm: Fritzes Kungl. Hovbokhandel.
  3. "Limestone plateaus of North-Estonia". Estonica. 10 iyun 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 aprel 2016.
  4. (1934) Valdade rahvastik : 1. III 1934 rahvaloenduse andmed. Vihk I (Estonian, French). Tallinn: Riigi Statistika Keskbüroo.
  5. "Pakri islands in Estonia".
  6. "Pakri saared - Rågöarna" (Estonian).
  7. "Pakri maastikukaitseala" (Estonian). [ölü keçid]
  8. Jürgen, Madis "Elu ühes päevas" (Estonian). Eesti Ekspress (3 mart 2005).
  9. Käärt, Ulvar (2009-12-23). "Pakri saared nõuavad ametlikku staatust" (Estonian). Eesti Päevaleht. http://www.epl.ee/artikkel/485429. İstifadə tarixi: 1 aprel 2016.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Pakri adaları ilə əlaqəli mediafayllar var.