Paradoksal süsən

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Paradoksal süsən
Iris paradoxa
Iris paradoxa-IMG 6535.JPG
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:Birləpəlilər
Yarımsinif:Liliid
Sıra:Süsənçiçəklilər
Fəsilə:Süsənkimilər
Cins:Süsən
Növ: Paradoksal süsən
Elmi adı
Iris paradoxa
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
NCBI  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Paradoksal süsən - (Iris paradoxa Steven. ) - süsənkimilər fəsiləsinin süsən cinsinə aid bitki növü.[1]

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –VU B1ab(iii) + 2ab(iii). Azərbaycanın nadir növüdür. [2]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu qısa, sürünən, gövdə 7—18 (23) sm, 1 iri təpə çiçəyi var. Yarpaqlar boz-göyümtül, dar-xətvari, 3-5 mm enindədir. Təpə yarpaqları otvari-pərdəlidir, neştərşəkilli—sivridir. Çiçəkyanlığının borucuğu yumurtalıqdan qısadır. Çiçəkyanlığının xarici tərəfi üfüqi genişlənmiş, xətvari, kürəkşəkill, 3—4 sm uzunluğunda, 10—12 mm enində, qara—bənövşəyi, yuxarı tərəfdə bir qədər parlaq zolaq var. Tozcuq mavi, qutucuq oval və ya ellipsivari 3 tilli, itidir, 5-7 sm uzunluğundadır. [3][2]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çiçəkləmə dövrü aprel, meyvə əmələgətirmə may ayına təsadüf edir. Kökümsov və toxum vasitəsilə çoxalır. Aşağı dağ qurşağında quru, daşlı yamaclarda yayılmışdır. Kseromezofitdir. Geofit bəzək bitkisidir. [3] [4] [5]

Yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kiçik Qafqazın cənubu, Naxçıvanın dağlıq hissəsi (VəlidağDəhnə dağları ərazisində), Kür düzənliyi [3] [6] [7] [8] [9]

Sayı və tendensiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Populyasiyalarına nadir rast gəlinir, azalma tendensiyası müşahidə olunur. [10]

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Antropogen amillər (növün bəzək bitkisi kimi yığılması, otarılma, tapdalanma) və iqlimin dəyişilməsi. [4]

Mühafizə tədbirləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xüsusi mühafizə tədbirləri hal-hazırda aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, soğanaq və toxumlarının toxum bankında saxlanılması vacibdir. 

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri. II nəşr. Bakı-2013.
  2. 1 2 http://redbook.az/?options=project&id=Paradoksal%20s%C3%BCs%C9%99n[ölü keçid]
  3. 1 2 3 Флора Азербайджана, 1952
  4. 1 2 Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
  5. Конспект флоры Кавказа, 2006
  6. Hacıyev V.C., İbrahimov Ə.Ş., 1981
  7. Конспект флоры Кавказа, 2006
  8. Ибадлы О.В. 2005
  9. Salayeva Z.K., 2006
  10. İbadlı O.V., Qaraxani P.X., 2013