Pauerliftinq
| Pauerliftinq | |
|---|---|
 Pauerliftinq yarışında deadlift hərəkətinin icrası | |
| Ümumi məlumatlar | |
| Mənşə ölkəsi | |
| Yaranma tarixi | bilinmir |
| İcraçı qurum | Beynəlxalq Pauerliftinq Federasiyası (IPF) |
| Xüsusiyyətləri | |
| Tipi | fərdi güc idmanı |
| Cinsiyyətə görə | kişi və qadın |
| Beynəlxalq arenada | |
| Olimpiya oyunları | proqrama daxil deyil |
| powerlifting.sport | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Pauerliftinq (ing. powerlifting) — idmançının ştanqla üç güc hərəkətində — oturub-qalxma (ing. squat), benç-press və yerdən qaldırma (ing. deadlift) — mümkün qədər yüksək çəki qaldırmağa çalışdığı fərdi güc idmanı növü.
Standart pauerliftinq yarışında hər idmançı hər hərəkət üzrə üç cəhd yerinə yetirir. Hər hərəkətdə uğurlu cəhdlərin ən yüksək nəticəsi götürülür və üç nəticənin cəmi idmançının yekun nəticəsini müəyyən edir.[1]
Pauerliftinq ağırlıqqaldırmadan fərqli idman növüdür. Ağırlıqqaldırmada qoparma və təkanla qaldırma hərəkətləri yerinə yetirildiyi halda, pauerliftinq yarışının əsasını oturub-qalxma, benç-press və yerdən qaldırma təşkil edir.[1]
Müasir pauerliftinq XX əsrin ortalarında Amerika Birləşmiş Ştatları və Birləşmiş Krallıqda müxtəlif güc hərəkətləri üzrə keçirilən yarışlardan formalaşıb. Beynəlxalq Pauerliftinq Federasiyası (IPF) 1972-ci ildə yaradılıb və ilk rəsmi IPF dünya çempionatı 1973-cü ildə keçirilib.[2]
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Pauerliftinqin ilkin formaları 1950–1960-cı illərdə ABŞ və Birləşmiş Krallıqda inkişaf edib. Olimpiya ağırlıqqaldırmasının proqramına daxil olmayan müxtəlif güc hərəkətləri həmin dövrdə ayrıca yarışlarda yer alırdı.[3]
ABŞ-də 1964-cü ildə qeyri-rəsmi milli pauerliftinq çempionatı keçirilib. Amateur Athletic Union 1965-ci ildə ilk rəsmi milli çempionatını təşkil edib və həmin yarışın proqramına benç-press, oturub-qalxma və yerdən qaldırma daxil edilib.[2]
Birləşmiş Krallıqda isə əvvəlcə biseps qaldırma, benç-press və oturub-qalxmadan ibarət Strength Set formatından istifadə olunub. Sonradan biseps qaldırma yarış proqramından çıxarılaraq yerdən qaldırma ilə əvəz edilib və ilk Britaniya pauerliftinq çempionatı 1966-cı ildə keçirilib.[2]
1968-ci ildə Birləşmiş Krallıq və Fransa idmançıları arasında ilk beynəlxalq yarışlardan biri keçirilib. 1970-ci ildə isə Britaniya və ABŞ komandaları Los-Ancelesdə qarşılaşıblar.[2]
1971-ci ildə Pensilvaniya ştatının York şəhərində dünya çempionatı kimi təqdim edilən beynəlxalq yarış keçirilib. Həmin dövrdə vahid beynəlxalq qaydaların və idarəedici federasiyanın olmaması pauerliftinq üçün beynəlxalq təşkilatın yaradılması zərurətini meydana çıxarıb.[2]
11 noyabr 1972-ci ildə Pensilvaniyanın Harrisburq şəhərində keçirilən toplantıda Beynəlxalq Pauerliftinq Federasiyası yaradılıb. İlk rəsmi IPF dünya çempionatı 1973-cü ilin noyabrında keçirilib.[2]
1975-ci ildə dünya çempionatı ilk dəfə ABŞ-dan kənarda, Birləşmiş Krallığın Birmingem şəhərində təşkil olunub. Qadınlar arasında ilk IPF dünya çempionatı 1980-ci ildə ABŞ-ın Louell şəhərində keçirilib. İlk veteranlar dünya çempionatı 1983-cü ilin sentyabrında Kanadada, ilk gənclər dünya çempionatı isə həmin ilin dekabrında ABŞ-də təşkil olunub.[2]
Əsas tarixi mərhələlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]| İl | Hadisə | Keçirildiyi yer | Ölkə |
|---|---|---|---|
| 1965 | ABŞ-də ilk rəsmi milli pauerliftinq çempionatı | York, Pensilvaniya |  Amerika Birləşmiş Ştatları |
| 1966 | İlk Britaniya pauerliftinq çempionatı | Birmingem |  Birləşmiş Krallıq |
| 1968 | Birləşmiş Krallıq–Fransa beynəlxalq yarışı | Bristol | Birləşmiş Krallıq |
| 1970 | Birləşmiş Krallıq–ABŞ beynəlxalq yarışı | Los-Anceles | Amerika Birləşmiş Ştatları |
| 1972 | Beynəlxalq Pauerliftinq Federasiyasının yaradılması | Harrisburq, Pensilvaniya | Amerika Birləşmiş Ştatları |
| 1973 | İlk rəsmi IPF dünya çempionatı | Harrisburq, Pensilvaniya | Amerika Birləşmiş Ştatları |
| 1975 | ABŞ-dan kənarda ilk IPF dünya çempionatı | Birmingem | Birləşmiş Krallıq |
| 1980 | Qadınlar arasında ilk IPF dünya çempionatı | Louell, Massaçusets | Amerika Birləşmiş Ştatları |
| 1981 | Pauerliftinqin Dünya Oyunlarında ilk yarışı | Santa-Klara | Amerika Birləşmiş Ştatları |
| 1983 | İlk IPF veteranlar dünya çempionatı | London, Ontario | .svg){kind=small} Kanada |
| 1983 | İlk IPF gənclər dünya çempionatı | Florida | Amerika Birləşmiş Ştatları |
Yarış qaydaları
[redaktə | vikimətni redaktə et]IPF qaydalarına əsasən pauerliftinq yarışında hərəkətlər aşağıdakı ardıcıllıqla yerinə yetirilir:[1]
- Oturub-qalxma (squat);
- Benç-press;
- Yerdən qaldırma (deadlift).
Hər idmançı hər hərəkət üzrə üç cəhd yerinə yetirə bilər. Hər hərəkətdə ən yüksək uğurlu nəticə yekun hesaba daxil edilir və üç hərəkətin nəticələri toplanaraq ümumi nəticə müəyyən olunur.[1]
Eyni çəki dərəcəsində iki və ya daha çox idmançı eyni ümumi nəticəni göstərərsə, bədən çəkisi daha az olan idmançı daha yüksək yer tutur. İdmançıların bədən çəkiləri də eyni olarsa, həmin yekun nəticəyə daha əvvəl çatan idmançı üstün sayılır.[1]
Hərəkətlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]Oturub-qalxma
[redaktə | vikimətni redaktə et]Oturub-qalxma (squat) pauerliftinq yarışının ilk hərəkətidir. İdmançı ştanqı çiyinləri üzərində saxlayır və hakimin işarəsindən sonra aşağı enərək yenidən dik vəziyyətə qalxır.
IPF qaydalarına əsasən uğurlu cəhddə budun omba oynağına yaxın üst səthi dizlərin üst səviyyəsindən aşağı enməlidir. İdmançı hərəkətin sonunda dizlərini tam açaraq dik vəziyyətə qayıtmalı və yalnız hakimin göstərişindən sonra ştanqı dayağa yerləşdirməlidir.[1]
Lazımi dərinliyə enməmək, hərəkət zamanı aşağı istiqamətdə ikinci hərəkət etmək, tarazlığı pozaraq addım atmaq və ya hakimin əmrlərinə əməl etməmək cəhdin etibarsız sayılmasına səbəb ola bilər.[1]
Benç-press
[redaktə | vikimətni redaktə et]Benç-press zamanı idmançı xüsusi skamyada uzanaraq ştanqı qolları açılmış vəziyyətdə saxlayır. Hakimin başlanğıc göstərişindən sonra ştanq sinəyə endirilir, sinə üzərində hərəkətsiz vəziyyətə gətirilir və növbəti əmrdən sonra yuxarı qaldırılır.[1]
Hərəkət tamamlandıqdan və qollar tam açıldıqdan sonra hakim ştanqın dayağa qaytarılması barədə göstəriş verir. IPF qaydalarında idmançının bədəninin skamya ilə təması, ayaqlarının vəziyyəti, dirsəklərin hərəkəti və hakim əmrləri ayrıca tənzimlənir.[1]
Yerdən qaldırma
[redaktə | vikimətni redaktə et]Yerdən qaldırma (deadlift) yarışın üçüncü və sonuncu əsas hərəkətidir. İdmançı döşəmədə yerləşən ştanqı qaldıraraq tam dik vəziyyətə gəlir.
Hərəkətin yuxarı nöqtəsində dizlər tam açılmalı, idmançı dik vəziyyətdə dayanmalı və ştanq nəzarət altında saxlanılmalıdır. Hakimin göstərişindən sonra ştanq platformaya qaytarılır.[1]
Klassik və təchizatlı pauerliftinq
[redaktə | vikimətni redaktə et]Pauerliftinq yarışları istifadə olunan dəstəkləyici geyim və avadanlığa görə əsasən klassik (ing. classic və ya raw) və təchizatlı (ing. equipped) kateqoriyalara bölünür.[1]
Klassik pauerliftinq
[redaktə | vikimətni redaktə et]Klassik pauerliftinqdə idmançı qaldırmaya əlavə mexaniki dəstək verən xüsusi pauerliftinq kostyumlarından və benç-press köynəklərindən istifadə etmir. IPF qaydalarına uyğun olaraq dəstəkləyici xüsusiyyəti olmayan kombinezon istifadə edilir.[1]
Klassik yarışlarda qaydalara uyğun pauerliftinq kəməri, bilək sarğıları və neopren dizliklərdən istifadə edilə bilər. IPF qaydalarına görə dizliklərin qalınlığı 7 millimetrdən, uzunluğu isə 30 santimetrdən artıq olmamalıdır.[1]
Təchizatlı pauerliftinq
[redaktə | vikimətni redaktə et]Təchizatlı pauerliftinqdə qaydalara uyğun dəstəkləyici kostyum və benç-press köynəyi kimi xüsusi vasitələrdən istifadə edilə bilər. Bu avadanlığın növü, materialı və ölçüləri IPF qaydaları ilə tənzimlənir.[1]
Diz sarğılarından IPF-in təchizatlı pauerliftinq yarışlarında istifadə edilə bilər. Sarğının uzunluğu 2 metrdən artıq olmamalıdır.[1]
Çəki və yaş kateqoriyaları
[redaktə | vikimətni redaktə et]Pauerliftinqdə çəki kateqoriyaları federasiyadan asılı olaraq fərqlənə bilər. IPF-in 1 mart 2026-cı ildən qüvvədə olan qaydalarına əsasən çəki kateqoriyaları aşağıdakılardır:[1]
| Kişilər | Qadınlar |
|---|---|
| 53 kq — yalnız yeniyetmələr və gənclər | 43 kq — yalnız yeniyetmələr və gənclər |
| 59 kq | 47 kq |
| 66 kq | 52 kq |
| 74 kq | 57 kq |
| 83 kq | 63 kq |
| 93 kq | 69 kq |
| 105 kq | 76 kq |
| 120 kq | 84 kq |
| 120 kq-dan yuxarı | 84 kq-dan yuxarı |
IPF yarışlarında yaş kateqoriyaları aşağıdakı qaydada müəyyən edilir:[1]
| Kateqoriya | Yaş həddi |
|---|---|
| Yeniyetmələr (Sub-Junior) | İdmançının 14 yaşı tamam olduğu gündən 18 yaşının tamam olduğu təqvim ilinin sonunadək |
| Gənclər (Junior) | 19 yaşının tamam olduğu təqvim ilinin əvvəlindən 23 yaşının tamam olduğu təqvim ilinin sonunadək |
| Açıq kateqoriya (Open) | 19 yaşının tamam olduğu təqvim ilindən başlayaraq |
| Master 1 | 40–49 yaş |
| Master 2 | 50–59 yaş |
| Master 3 | 60–69 yaş |
| Master 4 | 70 yaş və yuxarı |
IPF qaydalarına əsasən 14 yaşdan kiçik idmançıların yarışlarda iştirakı yalnız milli səviyyəli yarışlarda mümkündür.[1]
Beynəlxalq yarışlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]Beynəlxalq Pauerliftinq Federasiyası klassik və təchizatlı pauerliftinq üzrə müxtəlif yaş kateqoriyalarında dünya çempionatları təşkil edir.[1]
IPF-in əsas beynəlxalq yarışlarına aşağıdakılar daxildir:
- Təchizatlı pauerliftinq üzrə açıq dünya çempionatı;
- Təchizatlı pauerliftinq üzrə yeniyetmələr və gənclər dünya çempionatı;
- Təchizatlı pauerliftinq üzrə veteranlar dünya çempionatı;
- Klassik pauerliftinq üzrə açıq dünya çempionatı;
- Klassik pauerliftinq üzrə yeniyetmələr və gənclər dünya çempionatı;
- Klassik pauerliftinq üzrə veteranlar dünya çempionatı;
- Klassik və təchizatlı benç-press üzrə dünya çempionatları;
- Universitetlərarası Dünya Kuboku.[1]
Dünya Oyunları
[redaktə | vikimətni redaktə et]Pauerliftinq ilk Dünya Oyunlarının keçirildiyi 1981-ci ildən etibarən yarış proqramında yer alır. İlk yarış ABŞ-ın Santa-Klara şəhərində keçirilib.[4][2]
Uzun müddət Dünya Oyunlarında yalnız təchizatlı pauerliftinq üzrə yarışlar keçirilib. 2025-ci ildə Çinin Çendu şəhərində keçirilən Dünya Oyunlarında klassik pauerliftinq də ilk dəfə proqrama daxil edilib.[4]
| İl | Şəhər | Ölkə | Kateqoriya |
|---|---|---|---|
| 1981 | Santa-Klara | Amerika Birləşmiş Ştatları |
Təchizatlı pauerliftinq |
| 2025 | Çendu |  Çin |
Klassik və təchizatlı pauerliftinq |
Pauerliftinq Olimpiya Oyunlarının yarış proqramına daxil deyil.[2]
Para-pauerliftinq
[redaktə | vikimətni redaktə et]Para-pauerliftinq standart üçhərəkətli pauerliftinqdən fərqli qaydaları və ayrıca beynəlxalq idarəetmə sistemi olan parasport növüdür. Beynəlxalq yarışlar World Para Powerlifting tərəfindən idarə olunur.[5]
Para-pauerliftinq yarışlarında yalnız benç-press hərəkəti yerinə yetirilir. İdmançı xüsusi skamyada uzanır və hər yarışda üç əsas cəhd hüququna malik olur. Ən yüksək uğurlu nəticə yekun nəticə hesab edilir.[5]
Pauerliftinq ilk dəfə 1984-cü ildə Paralimpiya Oyunlarının proqramına daxil edilib. Həmin yarış Nyu-Yorkda keçirilib və altı ölkədən 16 kişi idmançı iştirak edib. Qadınların para-pauerliftinq yarışları ilk dəfə 2000-ci ildə Sidney Paralimpiya Oyunlarının proqramına daxil edilib.[5]
Antidopinq
[redaktə | vikimətni redaktə et]IPF Ümumdünya Antidopinq Agentliyinin (WADA) kodeksinə uyğun antidopinq proqramı tətbiq edir. İdmançılar həm yarış zamanı, həm də yarışdan kənar dövrlərdə antidopinq yoxlamalarına cəlb oluna bilərlər.[6]
IPF dünya çempionatlarında sistemli antidopinq yoxlamalarının tətbiqinə 1982-ci ildə Münhendə keçirilən dünya çempionatından başlanıb. Sonrakı dünya çempionatlarında antidopinq testləri davam etdirilib.[2]
Azərbaycanda
[redaktə | vikimətni redaktə et]Azərbaycanda pauerliftinq üzrə yerli və beynəlxalq yarışlar keçirilir. Azərbaycan idmançıları IPF qaydaları ilə təşkil edilən yarışlarla yanaşı, digər beynəlxalq pauerliftinq təşkilatlarının yarışlarında da iştirak edirlər.
6–7 sentyabr 2025-ci ildə Bakının Şüvəlan qəsəbəsindəki Ağırlıqqaldırma Mərkəzində pauerliftinq və benç-press üzrə ölkə kuboku keçirilib. Yarışda Azərbaycanın müxtəlif şəhər və rayonlarından 80-dən çox idmançı iştirak edib. Yarış Beynəlxalq Pauerliftinq Federasiyasının qaydalarına uyğun təşkil olunub.[7]
Azərbaycan idmançıları WRPF, WPC və AWPC kimi digər təşkilatların qaydaları ilə keçirilən beynəlxalq pauerliftinq yarışlarında da çıxış ediblər.[8]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 "IPF Technical Rulebook" (PDF) (ingilis). International Powerlifting Federation. 1 mart 2026. 12 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "History" (ingilis). International Powerlifting Federation. 22 iyul 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
- ↑ "Bodybuilding, weightlifting and powerlifting". Te Ara — The Encyclopedia of New Zealand (ingilis). 17 fevral 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
- 1 2 "Powerlifting" (ingilis). International World Games Association. 29 mart 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
- 1 2 3 "About Para powerlifting" (ingilis). International Paralympic Committee. 7 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
- ↑ "Welcome" (ingilis). International Powerlifting Federation. 16 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
- ↑ "Şüvəlanda pauerliftinq və benç-press idman növləri üzrə ölkə kuboku keçirilib". Azərbaycan Respublikası Milli Olimpiya Komitəsi (az.). 9 sentyabr 2025. 12 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.
- ↑ "Azərbaycanın dörd pauerliftinqçisi Avropa çempionu olub". Azərbaycan Respublikası Milli Olimpiya Komitəsi (az.). 16 oktyabr 2023. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.