Pirdirəyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Pirdirəyi
Dağın Gülüstan qalasının qalıqlarından görüntüsü
Dağın Gülüstan qalasının qalıqlarından görüntüsü
40°39′16″ şm. e. 48°37′40″ ş. u.
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Dağ sistemiBöyük Qafqaz
Dağ silsiləsiBaş Qafqaz silsiləsi
Zirvə hündürlüyü1049,4 m [1]
Pirdirəyi (Azərbaycan)
Montanya.svg
Commons-logo.svg Pirdirəyi Vikianbarda

PirdirəyiŞamaxı şəhərindən şimal-qərbdə, Gülüstan qalasının qalıqlarından şərqdə yerləşən dağ. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1049,4 m[2], şəhər səviyyəsindən isə 350 m.[3]

X əsrin birinci rübündə Şamaxının Şirvanşahların paytaxtı və Şirvanın mühüm və vacib şəhərlərindən biri olduğu zaman, Pirdirəyi dağının zirvəsində "pir" ziyarətgahı var idi ki, həmin dövrdə şəhərlərdə və kəndlərdə müasir Azərbaycanın ərazisində onlara tez-tez rast gəlmək olardı.[3]

Arxeoloji tədqiqatlar[redaktə | əsas redaktə]

Dağın dibindəki arxeoloji tədqiqatların materialları bu ərazinin erkən orta əsrlərə qədər olan tarixini əks etdirir.[4] Dağın şərq dibinin yaxınlığında erkən orta əsrlər dövrü üçün səciyyəvi olan keramik qabların çoxsaylı parçaları tapılmışdır. Sara Aşurbəylinin sözlərinə görə, bu tapıntılar vaxtilə Şamaxı yaxınlığında böyük yaşayış məskəninin olduğunu göstərilər.[3]

1967-ci ildə arxeoloqlar dağın dibində yastı qapaqlı və qulpları qabağa çıxan keramik qabların çoxsaylı qırıntılarını yığmışdılar. Taxıl ovma, həvəngdəstəni və üzüm sıxma vannaları şəkilində daş alətlər aşkar olunmuşdur. Bu tapıntılar orta əsrlərə xarakterik olan istehsal texnikasının tənəzzülünü göstərir. Arxeoloq Hüseyn Ciddinin sözlərinə görə, bu tənəzzül Bizans, xəzərlilərsasanilərin arasında olan müharibələr kimi xarici amil və feodal cəmiyyətinin formalaşması kimi daxili amil ilə bağlı idi.[5]

Şamaxı şəhərindən 1 kilometr şimalda yerləşən Piridirəyin geniş yaşayış məskəni Kür-Araz mədəniyyəti materiallarıyla zəngindir. Bu məskən şumlanıb və üzümlüklərlə tutulub. 1970-ci ilin arxeoloji qazıntılar zamanı yaşayış məskəninin ərazisində əkinçilik məhsullarının emalı üçün istifadə olunan daş alətlər, nalşəkilli ocaq altlıqları və keramik qablar aşkar edilmişdir. Yığılmış keramika arasında bəzəkli olanı da var, həmçinin açıq-kremli çalarlı maye gil örtüklü olan saxsı qırıqlar tapılmışdır. Arxeoloq İdeal Nərimanovun sözlərinə görə, Piridirəyi yaşayış yeri Kür-Araz mədəniyyətinin ilkin məskənlər sırasına aiddir.[6]

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Топографическая карта К-39-122, Шемаха, 1985. (rus)
  2. Топографическая карта К-39-122, Шемаха, 1985. (rus)
  3. 3,0 3,1 3,2 Sara Aşurbəyli Государство Ширваншахов. — Б.: Элм, 1983. — səh.. 105. — 341 səh. (rus)
  4. Джидди, 1981, səh. 25 (rus)
  5. Hüseyn Ciddi О памятнике Пирдиреки // Доклады Академии наук Азербайджанской ССР. — 1968. — Т. XXIV, № 12. — səh. 54-57.
  6. İdeal Nərimanov. Поселения Пирдереки и Девечи // Археологические открытия 1970 года. — М.Nauka, 1971. — səh. 392.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Hüseyn Ciddi О памятнике Пирдиреки // Доклады Академии наук Азербайджанской ССР. — 1968. — Т. XXIV, № 12. — səh. 54-57. (rus)
  • Hüseyn Ciddi Средневековый город Шемаха (IX—XVII века). — Б.: Элм, 1981. — 174 səh. (rus)