Polşalı Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mariya Kürinin 1903-cü ildə qazandığı Fizika üzrə Nobel mükafatının diplomu.
Mariya Kürinin 1911-ci ildə qazandığı Kimya üzrə Nobel mükafatının diplomu.

Polşalı Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı — milliyətcə polyak və indiki Polşa dövləti ərazisində doğulan Nobel mükafatı laureatları. Nobel mükafatı dəyərli elmi tədqiqatlar, inqilabi ixtiralar, mədəniyyətə və ya cəmiyyətin inkişafına edilən zəngin töhfələrə görə verilən nüfuzlu beynəlxalq mükafatdır. Mükafat 1901-ci ildən etibarən fizika, kimya, fiziologiya və tibb, ədəbiyyatsülh sahələri üzrə təqdim olunur.[1] 1969-cu ildən isə iqtisadiyyat sahəsi üzrə də Nobel mükafatının təqdimatına başlanılıb.[2]

2015-ci il etibarilə, cəmi 900-dən çox şəxs və təşkilata Nobel mükafatı verilmişdir.[3] Bu 900 Nobel mükafatı laureatından 9-u[A][B][4] milliyətcə polyakdır, 15-i isə indiki Polşa dövlətinin ərazisi çərçivəsində mövcud olmuş dövlətlərdə və indiki Polşada doğulan digər millətlərin nümayəndələridir.[5]

Polşalılar Nobel mükafatının bütün altı sahəsi üzrə laureat olublar. Onlar ümumilikdə 8 dəfə fizika, 5 dəfə kimya, 6 dəfə fiziologiya və tibb, 4 dəfə ədəbiyyat, 1 dəfə sülh və 1 dəfə də iqtisadiyyat sahəsi üzrə laureat olublar. Nobel mükafatını alan ilk polşalı 1901-ci ildə fiziologiya və tibb sahəsi üzrə mükafatı əldə edən Emil fon Berinq olub. Hələlik Nobel mükafatını qazanan sonuncu polşalı 2004-cü ildə fizika üzrə Nobel mükafatını əldə edən Frank Vilçekdir.

1903-cü ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını, 1911-ci ildə isə Kimya üzrə Nobel mükafatını qazanan polyak əsilli Mariya Küri, həm Nobel mükafatını qazanan ilk qadın, həm də iki müxtəlif elm sahələri üzrə Nobel mükafatını qazanan ilk şəxs olaraq tarixə düşüb.[6][7] Bunlardan əlavə, onun qızı İren Jolio-Küri 1935-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatını əldə edib.[8]

Fizika[redaktə | əsas redaktə]

İl Şəkil Ölkə, [C] Laureat Doğum yeri Töhfə
1903[9] Marie Curie c1920.jpg Fransa Polşa Mariya Küri[D] Varşava, Rusiya İmperiyası[E] "Radiasiya hadisələrinin birgə tədqiqatlarında müstəsna xidmətlərinə görə".[F][10]
1907[11] Albert Abraham Michelson2.jpg ABŞ Albert Maykelson Strlzelno, Prusiya krallığı[E] "Dəqiq optik alətlərin yaradılmasına və onların köməyi ilə yerinə yetirilən spektroskopik və metroloji tədqiqatlara görə".[12]
1943[13] Otto Stern 1950s.jpg ABŞ Otto Ştern Zorau, Almaniya İmperiyası[E] "Molekulyar maqnit anının şüa metodunun inkişafı, protonun kəşfi və ölçülməsinə görə".[14]
1944[15] II Rabi.jpg ABŞ İzidor Rabi Rımanuv, Avstriya-Macarıstan[E] "Atom nüvəsinin maqnetik xüsusiyyətlərinin ölçülməsinin rezonans metoduna görə".[16]
1954[17] Max Born.jpg Böyük Britaniya Maks Born Vrotslav, Almaniya İmperiyası[E] "Kvant mexanikası üzrə fundamental tədqiqatlara, xüsusilə dalğavari funksiyanın statistik interpretasiyasına görə".[18]
1963[19] Maria Goeppert-Mayer.jpg ABŞ Mariya Göppert-Mayer Kаtоviçе, Almaniya İmperiyası[E] "Nüvənin qabıq strukturuna aid olan kəşfinə görə".[G][20]
1985[21] Klausvonklitzing.jpg Qərbi Almaniya Klaus fon Klitsinq Sroda Velkopolska, Üçüncü Reyx[E] "Holl kvant effektinin kəşfinə görə".[22]
2004[23] FrankStockholm2004.jpg ABŞ Frank Vilçek[H] Nyu-York, ABŞ "Güclü əlaqələr nəzəriyyəsində asimptotik azadlığın kəşfinə görə".[İ][24]

Kimya[redaktə | əsas redaktə]

İl Şəkil Ölkə, [C] Laureat Doğum yeri Töhfə
1911[25] Marie Curie c1920.jpg Fransa Polşa Mariya Küri[D] Varşava, Rusiya İmperiyası[E] "Kimyanın inkişafında müstəsna xidmətlərinə - radium və polonium elementlərinin kəşfinə, radiumun ayrılması, bu elementin təbiətinin və onun birləşmələrinin öyrənilməsinə görə".[26]
1918[27] Fritz Haber.png Almaniya İmperiyası Fris Haber Vrotslav, Prusiya krallığı[E] "Ammiakın onun tərkib elementlərindən sintezinə görə".[28]
1931[29] Bergius.jpg Almaniya Fridrix Berqius Vrotslav, Almaniya[E] "Kimya sahəsində yüksək təzyiq metodlarının inkişafı və tətbiqi üzrə xidmətlərinə görə".[J][30]
1935[8] Irène Joliot-Curie Harcourt.jpg Fransa İren Jolio-Küri[K] Paris, Fransa "Yeni radioaktiv elementlərin sintezinə görə".[L][31]
1950[32] Kurt Alder Nobel.jpg Qərbi Almaniya Kurt Alder Çorzov, Prusia[E] "Dien sintezinin kəşfinə və inkişafına görə".[M][33]

Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı[redaktə | əsas redaktə]

İl Şəkil Ölkə, [C] Laureat Doğum yeri Töhfə
1901[34] Emil von Behring sitzend.jpg Almaniya Emil fon Berinq İlava, Prusia[E] "Serum terapiyası işlərinə, xüsusilə onun difteriya müalicəsində tətbiqinə görə".[35]
1908[36] Paul Ehrlich (1926-27 Microbe Hunters).jpg Almaniya Paul Erlix Strzelin, Prusiya krallığı[E] "İmmunitetə dair işlərinə görə".[N][37]
1939[38] Gerhard Domagk nobel.jpg Üçüncü Reyx Gerxard Domaqk Laquv, Almaniya imperiyası[E] "Prontozilin antibakterial təsirlərinin kəşfinə görə".[39]
1950[40] Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg İsveçrə Polşa Tadeuş Rayxştayn Vlоçlаvеk, Polşa Çarlığı[E] "Böyrəküstü vəz qabığının hormonları, onun strukturu və bioloji təsirlərinə dair kəşflərinə görə".[O][41]
1964[42] Konrad Bloch.JPG ABŞ Konrad Emil Blox Sileziya, Almaniya İmperiyası[E] "Xolesterin və yağ turşularının metabolizminin nizamlanmasına dair kəşflərinə görə".[P][43]
1999[44] Gunter Blobel 2008 1.JPG Almaniya ABŞ Günter Blobel Niegosławice, Üçüncü Reyx[E] "Zülalların öz daşınmalarını və hüceyrədaxili yerləşməsini idarə edən iç siqnallara malik olduğuna dair kəşfinə görə".[45]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

İl Şəkil Ölkə, [C] Laureat Doğum yeri Töhfə
1924[46] Wladyslaw Reymont 1924.jpg Polşa Vladislav Reymont Kobele-Velke, Polşa Çarlığı[E] "Möhtəşəm “Kişilər” milli eposuna görə".[47]
1978[48] Isaac Bashevis Singer (upright).jpg ABŞ İsaak Başevis-Zinger Leonsin, Polşa Çarlığı[E] "Öz polyak-yəhudi köklərinə əsaslanaraq, emosional yazıçılıq qabiliyyətinə görə".[49]
1980[50] Czesław Miłosz 2011 Lithuania stamp.jpg Polşa Çarlığı Çeslav Miloş Şeteni, Litva "Dünyanın dağıdıcı münaqişələrində insanların müdafiəsizliyini cəsarətli uzaqgörənliklə göstərdiyinə görə".[51]
1999[52] Günter Grass auf dem Blauen Sofa.jpg Almaniya Günter Qrass Qdansk, Sərbəst şəhər Dansiq[E] "Tarixin unudulmuş surətini işıqlandıran, şən və kədərli obrazlarına görə".[53]

Sülh[redaktə | əsas redaktə]

İl Şəkil Ölkə, [C] Laureat Doğum yeri Töhfə
1995[54] Josef Rotblat ID badge.png Böyük Britaniya Cozef Rotblat[D] Varşava, Polşa Çarlığı[E] "Dünya siyasətində nüvə silahı rolunun azalmasına yönəldilmiş böyük nailiyyətlər və bu silah növünün qadağası naminə çoxillik səylərə görə".[55]

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

İl Şəkil Ölkə, [C] Laureat Doğum yeri Töhfə
1994[56] Reinhard Selten2.jpg Almaniya Reynhard Zelten[D] Vrotslav, Polşa "Qeyri-koalisiya oyunları nəzəriyyəsində tarazlığın təhlilinə görə".[Q][57]

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Which country has the best brains?". BBC News. 8 October 2010. http://www.bbc.co.uk/news/magazine-11500373. İstifadə tarixi: 6 December 2011.
  2. "All Prizes in Economic Sciences". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/.
  3. "All Nobel Prizes". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/index.html.
  4. "Polish Nobel Winners". polishsite.us. http://culture.polishsite.us/articles/art472fr.htm.
  5. "Nobel Laureates and Country of Birth". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/countries.html.
  6. "Women Nobel Laureates". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/women.html. İstifadə tarixi: 2011-10-11.
  7. "Nobel Prize Facts". Nobel Foundation. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts/. İstifadə tarixi: 2015-10-11.
  8. 8,0 8,1 "Irène Joliot-Curie - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1935/joliot-curie-facts.html. İstifadə tarixi: 2011-12-12.
  9. "Marie Curie - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/marie-curie-facts.html.
  10. "The Nobel Prize in Physics 1903". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-09.
  11. "Albert A. Michelson - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1907/michelson-facts.html.
  12. "The Nobel Prize in Physics 1907". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1907/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-09.
  13. "Otto Stern - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1943/stern-facts.html.
  14. "The Nobel Prize in Physics 1943". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1943/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-09.
  15. "Isidor Isaac Rabi - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1944/rabi-facts.html.
  16. "The Nobel Prize in Physics 1944". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1944/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-09.
  17. "Max Born - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/born-facts.html.
  18. "The Nobel Prize in Physics 1954". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-09.
  19. "Maria Goeppert Mayer - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1963/mayer-facts.html.
  20. "The Nobel Prize in Physics 1963". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1963/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-09.
  21. "Klaus von Klitzing - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/klitzing-facts.html.
  22. "The Nobel Prize in Physics 1985". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-09.
  23. "Frank Wilczek - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/wilczek-facts.html.
  24. "The Nobel Prize in Physics 2004". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-09.
  25. "Marie Curie - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1911/marie-curie-facts.html.
  26. "The Nobel Prize in Chemistry 1911". Nobelprize.org. http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1911/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-06.
  27. "Fritz Haber - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/haber-facts.html.
  28. "The Nobel Prize in Chemistry 1918". Nobelprize.org. http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-06.
  29. "Friedrich Bergius - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/bergius-facts.html.
  30. "The Nobel Prize in Chemistry 1931". Nobelprize.org. http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-06.
  31. "The Nobel Prize in Chemistry 1935". Nobelprize.org. http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1935/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-06.
  32. "Kurt Alder - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/alder-facts.html.
  33. "The Nobel Prize in Chemistry 1950". Nobelprize.org. http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-06.
  34. "Emil von Behring - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1901/behring-facts.html.
  35. "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1901/index.html. İstifadə tarixi: 2007-07-28.
  36. "Paul Ehrlich - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1908/ehrlich-facts.html.
  37. "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1908/index.html. İstifadə tarixi: 2007-07-28.
  38. "Gerhard Domagk - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1939/domagk-facts.html.
  39. "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1939/index.html. İstifadə tarixi: 2007-07-28.
  40. "Tadeus Reichstein - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1950/reichstein-facts.html.
  41. "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1950". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1950/index.html. İstifadə tarixi: 2007-07-28.
  42. "Konrad Bloch - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1964/bloch-facts.html.
  43. "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1964". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1964/index.html. İstifadə tarixi: 2007-07-28.
  44. "Günter Blobel - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1999/blobel-facts.html.
  45. "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1999". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1999/index.html. İstifadə tarixi: 2007-07-28.
  46. "Wladyslaw Reymont - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/reymont-facts.html.
  47. "Nobel Prize in Literature 1924". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-17.
  48. "Isaac Bashevis Singer - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1978/singer-facts.html.
  49. "Nobel Prize in Literature 1978". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1978/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-17.
  50. "Czeslaw Milosz - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/milosz-facts.html.
  51. "Nobel Prize in Literature 1980". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-17.
  52. "Günter Grass - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/grass-facts.html.
  53. "Nobel Prize in Literature 1999". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-17.
  54. "Joseph Rotblat - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/rotblat-facts.html.
  55. "The Nobel Peace Prize 1995". Nobel Foundation. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html. İstifadə tarixi: 2008-10-20.
  56. "Reinhard Selten - Facts". nobelprize.org. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1994/selten-facts.html.
  57. "The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1994". Nobel Foundation. http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/. İstifadə tarixi: 2008-10-14.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]