Polinükleotid

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Polinükleotid — Polinükleotid molekulu, bir zəncirdə kovalent şəkildə birləşdirilmiş 13 və ya daha çox nukleotid monomerindən ibarət olan biopolimerdir. DNT (deoksiribonuklein turşusu) və RNT (ribonüklen turşu) spesifik bioloji funksiyaya malik polinükleotidlərin nümunələridir. Poli prefiksi qədim Yunan ποπ (polis, çox) dilindən gəlir. DNT hər biri sarmal spiral şəklində olan iki polinükleotid zəncirindən ibarətdir.

Sıra[redaktə | mənbəni redaktə et]

DNTRNT ümumiyyətlə eyni polinükleotiddə meydana gəlməsə də, dörd növ nükleotid zəncirdə istənilən sırada meydana çıxa bilər. Müəyyən bir polinükleotid üçün DNT və ya RNT növlərinin ardıcıllığı, canlı orqanizmdə və ya elmi təcrübədə funksiyasını təyin edən əsas amildir.

Orqanizmlərdə polinükleotidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Polinükleotidlərə təbii olaraq bütün canlı orqanizmlərdə rast gəlinir. Bir orqanizmin genomu, ikiqat zəncirdə bir-birinin ətrafına bükülmüş son dərəcə uzun polinükleotidlərdən ibarətdir. Polinükleotidlər orqanizmlərdə bir çox başqa rol oynayır.

Elmi təcrübələrdə polinükleotidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Polinükleotidlər polimeraz zəncirvari reaksiya (PCR) və ya DNT ardıcıllığı kimi biokimyəvi təcrübələrdə istifadə olunur. Polinükleotidlər süni şəkildə oliqonükleotidlərdən, daha kiçik nukleotid zəncirlərindən istehsal olunur, ümumiyyətlə 30 alt hissədən azdır. Enzim polimeraza, alimin göstərdiyi sxemə görə nükleotidlər əlavə edərək zənciri uzatmaq üçün istifadə olunur.

Riboza ilə azotlu əsasların prebiotik kondensasiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Həyatın necə yarandığını anlamaq üçün, ehtimal olunan prebiotik şəraitdə həyatın əsas bina bloklarının əmələ gəlməsinə imkan yaradan kimyəvi yolları bilmək lazımdır. RNT dünyasının fərziyyəsinə görə, ibtidai bulyonda sərbəst üzən ribonükleotidlər mövcud idi. Bunlar ardıcıl olaraq RNT meydana gətirən əsas molekullardı[1]. RNT kimi mürəkkəb molekulların reaktivliyi fiziki-kimyəvi proseslərlə təyin olunan kiçik molekullardan yaranmalı idi.RNT, etibarlı məlumat ötürülməsi və bu səbəbdən Darvinin təbii seleksiyasıtəkamülü üçün lazım olan purin və pirimidin nükleotidlərindən ibarətdir. Azotlu əsasların ribozla birbaşa reaksiyaya girməsini sulu mikrodropletlərdə ribonükleozidlərin əmələ gəlməsi ilə nümayiş etdirmişlər, bu da RNT-nin əmələ gəlməsinə aparıcı addımdır. Bənzər nəticələr Becker və digərləri tərəfindən yaş-quru dövrlərdən istifadə edilərək əldə edilmişdir[2].

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Nam I, Nam HG, Zare RN. Abiotic synthesis of purine and pyrimidine ribonucleosides in aqueous microdroplets. Proc Natl Acad Sci U S A. 2018 Jan 2;115(1):36-40. doi: 10.1073/pnas.1718559115. Epub 2017 Dec 18. PMID: 29255025; PMCID: PMC5776833
  2. Becker S, Feldmann J, Wiedemann S, Okamura H, Schneider C, Iwan K, Crisp A, Rossa M, Amatov T, Carell T. Unified prebiotically plausible synthesis of pyrimidine and purine RNA ribonucleotides. Science. 2019 Oct 4;366(6461):76-82. doi: 10.1126/science.aax2747. PMID: 31604305.