Portal:Cənubi Amerika

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Cənubi Amerika



Portal: Cənubi Amerika
           
Ana SəhifəCənubi Amerika
ölkələri
Lahiyələri

Cənubi Amerika haqqında

South America satellite plane.jpg
Cənubi Amerika, Qərb Yarımkürəsinin cənubunda yerləşən,yer kürəsi planetinin altı qitəsindən biridir.

Cənubi Amerikanın tərkibinə qitənin əksər ölkələrinə aid olan müxtəlif adalar da daxildir. Karib dənizindəki adalar Şimali Amerikaya aiddir. Karib dənizi ilə həmsərhəd olan ölkələr - Kolumbiya, Venesuela, Qayana, Surinam, Fransız Qvianası və Panama da daxil olmaqla - Cənubi Amerika ölkələri kimi tanınır.

Qitənin tarixini üç mərhələyə bölmək olar. Birincisi, sivilizasiyaların yaranması, çiçəklənməsi və tənəzzül dövrüdür. İkinci, qitənin çox hissəsinin iki Avropa ölkəsindən (İspaniya və Portuqaliya) asılı olduğu bir dövr,Avropanın fəthi və 1500-1800-cü illərdəki müstəmləkəçilik dövrüdür. Nisbətən qısa olmasına baxmayaraq, bu dövrdə əksər Latın Amerikası dövlətlərinin dilləri və mədəniyyətləri, iqtisadiyyatları, həmçinin dövlətçilik başlanğıcları meydana gəldi.Qayana sahillərindəki ölkələrin tarixi ayrıca nəzərdən keçirilməlidir. Qayana, Surinam və bir az dərəcədə Fransız Qvianası, qitənin əksər İspan və Portuqal dilli ölkələrindən ciddi şəkildə fərqlənir.

(Davamı...)

Seçilmiş məqalə

Pasxa adası Sakit okeanın cənub-şərqində bir adadır, Çilinin ərazisidir. Adanın yerli adı Rapa Nuidir. Sahəsi - 163.6 km²-dir.

Tristan da Cugna arxipelaqı ilə birlikdə dünyanın ən ucqar məskən adasıdır. Çilinin kontinental sahilinə qədər məsafə 3703 km, ən yaxın məskunlaşdığı yer Pitcairn adasına qədər - 1819 km təşkil edir. Ada hollandiyalı səyyah Yakob Roggeven tərəfindən Pasxa Bazar günü 1722-ci ildə aşkar edilmişdir.

Adanın paytaxtı və yeganə şəhəri Hanga Roadır. Adada cəmi 3,7 min insan yaşayır (2005).

Rapa Nui, əsasən yerli və ya Pasxa adasının ilk kralı - Hotu-Matu'a aid əcdadlarının fövqəltəbii gücünü ehtiva edən sıxılmış vulkanik küldən olan daş heykəlləri ilə məşhurdur. 1888-ci ildə Çiliyə ilhaq edildi. 1995-ci ildə Rapa Nui Milli Parkı YUNESKO-nun Dünya İrsi siyahısına salınmışdır.

(Davamı...)


Bilirsinizmi?

  • Bu iki Cənubi Amerika ölkəsi arasındakı ərazi mübahisəsi yüz ildən çoxdur davam edir.
  • Formanın rənginə görə Çili məktəblilərinə "Pinqvinlər" ləqəbi verildi.
  • Ekvador ştatının paytaxtı Kito şəhəri dəniz səviyyəsindən 2818 m hündürlükdə, Boliviyanın faktiki paytaxtı La Paz isə 3600 m hündürlükdə yerləşir.Bu müstəqil dövlətlərin ən yüksək paytaxtlarıdır.
  • Cənubi Amerikanın Qayana əyalətinin paytaxtı - Corctaun şəhərində yaşayan əsas etnik qrup XIX əsrin ortalarında ora mühacirət etmiş Hindistandan köçənlərdir və hazırda şəhər əhalisinin yarısını təşkil edirlər.
  • Bir qitə olaraq Cənubi Amerikanın ən cənub nöqtəsi Cape Horn deyil, Brunswick yarımadasındakı Cape Froward'dır.
  • İnca Vilcabamba şəhəri İnca imperiyasının dağılmasından bir neçə il sonra qurulmuşdur.


(Arxiv...)

Seçilmiş şəkil

BBVA Paraguay.jpg
BBVA, Paraqvay.

Seçilmiş bioqrafiya

CheHigh.jpg

Ernesto Çe Gevara' (isp. Ernesto Che Guevara) — Argentinalı marksist-inqilabçı və siyasətçi. Fidel Kastro ilə birlikdə Kuba və beynəlxalq inqilab hərəkatının rəhbərlərindən olmuşdur. Adındakı "Çe" hissəciyi Kuba partizanları tərəfindən verilmişdir, argentinalılar üçün xarakterik müraciət forması olub, "yoldaş", "dost" və s. mənalarda işlənir.

Ernesto Gevara ispan və irland əsilli ailənin beş uşağının ən böyüyü olaraq Argentinanın Rosario şəhərində dünyaya gəlmişdir. Doğum haqqında şəhadətnaməsində doğum tarixi 14 iyun 1928-ci il yazılmasına baxmayaraq, bəzi mənbələrdə həmin il 14 may tarixində doğulduğu bildirilir. Gevaranın ulu babalarından Patrik Linç 1715-ci ildə İrlandiyanın Qaluey bölgəsində doğulmuş, İrlandiyanı tərk edib İspaniyanın Bilbao şəhərinə, oradan isə Argentinaya getmişdir. Gevaranın babası Fransisko Linç 1817-də, nənəsi Anna Linç 1868-də doğulmuşdur. Qaluey Anna Linçin oğlu və Çenin atası Ernesto Gevara Linç 1900-cü ildə doğulmuşdur. Gevara Linç 1927-də Selia de la Serna Lyosa ilə evlənmiş və üç oğlan, iki qız uşaqları olmuşdur.

Gevara uşaqlığında bu sol meylli ailədə də dinamik şəxsiyyəti və radikal fikirləri ilə seçilirdi. Hər nə qədər həyatı boyu onu izləyəcək astmadan əziyyət çəksə də mükəmməl bir atlet olmuşdur.


(Davamı...)


Cənubi Amerikaya daxil olan qeyri-formal qurumlar və ölkələr

Antiqua və Barbuda Antiqua və Barbuda
Argentina Argentina
 Aruba
Baham adaları Baham adaları
Barbados Barbados
Beliz Beliz
Boliviya Boliviya
Braziliya Braziliya
Çili Çili
Kolumbiya Kolumbiya

Kosta-Rika Kosta-Rika
Kuba Kuba
 Kürasao
Dominika Dominika
Dominikan Respublikası Dominikan Respublikası
Fransa Qvianası Qviana
Ekvador Ekvador
Salvador Salvador
Qrenada Qrenada
Qvadelupa Qvadelupa
Qvatemala Qvatemala

Qayana Qayana
Haiti Haiti
 Honduras
Yamayka Yamayka
Martinika Martinika
Meksika Meksika
Montserrat Montserrat
Nikaraqua Nikaraqua
Panama Panama
Paraqvay Paraqvay

Peru Peru
Puerto-Riko Puerto-Riko
Sent-Kits və Nevis Sent-Kits və Nevis
Sent-Vinsent və Qrenadin Sent-Vinsent və Qrenadin
Surinam Surinam
Trinidad və Tobaqo Trinidad və Tobaqo
Uruqvay Uruqvay
Venesuela Venesuela


redaktə  

Digər Portallar

Qadın  • LGBT  • Talış  • Şahdağ xalqları  • İslam  • Təsəvvüf  • Xristianlıq  • Elm  • Arxeologiya  • Astronomiya  • Biologiya  • Coğrafiya  • Fizika  • Fəlsəfə  • Kimya  • Qədim Misir  • Qədim Roma  • Qədim Yunanıstan  • Qədim Şərq  • Qafqaz Albaniyası  • Şirvanşahlar dövləti  •Monarxiya  • İncəsənət  • Kino v Musiqi  • Klassik musiqi  • Balet  • Opera  • Memarlıq  • Mədəniyyət  • Rəssamlıq  • Teatr  • Tibb  • Ədəbiyyat  • Alatoran  • Harri Potter  • Seylor Mun  • Anime və manqa  • İdman  • Futbol  • Beşiktaş  • Trabzonspor  • Universitet  • Xəzər Universiteti  • Məhəmməd Füzuli  • Nizami Gəncəvi  • Maykl Cekson  • Video oyunlar  • ABŞ portalı  • Almaniya portalı  • Azərbaycan portalı  • Azərbaycan tarixi  • Azərbaycan kino sənəti  • Azərbaycan Silahlı Qüvvələri  • Cənubi Azərbaycan  • Qarabağ  • Böyük Britaniya  • Çexiya portalı  • Çili portalı  • Çin portalı  • Ermənistan portalı  • Gürcüstan portalı  • İran portalı  • İslandiya portalı  • İsrail portalı  • Kanada portalı  • İsveç portalı  • İtaliya portalı  • Fransa portalı  • Meksika portalı  • Monqolustan portalı  • Polşa portalı  • Rusiya portalı  • Türkiyə portalı  • SSRİ portalı  • Yaponiya portalı  • Ankara portalı  • Bakı portalı  • Berlin portalı  • Bern  • Paris portalı  • Praqa portalı  • Sankt-Peterburq portalı  • Milad  • Procter & Gamble  • Qorxu  • Antarktika  • Alyaska  • NBA  • Günəş sistemi  • Yupiter  • İslam  • Asiya


redaktə  

Vikimedia