Pur çayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Pur çayı
rus. Пур
Pur river.png
Ölkə Flag of Russia.svg Rusiya
Mənsəbi Tazov estuarisi
Uzunluğu 389 km km
Hövzəsinin sahəsi 112000 km²

Pur[1]Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsinin Pur rayonu ərazisindən axan çay. Çayın uzunluğu 389 km təşkil edir. Əsas qolu olan Pyakupur çayı ilə birlikdə uzunluğu 1024 km, hövzəsinin sahəsi 112 000 km²[2] təşkil edir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Pyakupur və Ayvasedapur çaylarının birləşməsindən meydana gəlmişdir. Başlanğıcları Sibir Uvalının şimal yamaclarından başlayır. Qərbi-Sibir düzənliyi ilə axaraq Tazov estuarisinə tökülür[3]. Qutaracağında 21 km uzunluğa malik deltaya sahibdir. Qolları:

  • sağ: Böyük Xadıryaxa çayı
  • sol: Xadutte, Tabyaxa, Yaqenetta, Yamsovey

Mənsəbinə qədər olan məsafədə axan çaylar[redaktə | əsas redaktə]

  • 15 km: axar adsızdır
  • 15 km: Toya-Syo (Xore-Nıyvo-Porod)
  • 27 km: Kiçik Pur
  • 56 km: Pantormalr-Yaxa
  • 70 km: Xamelova-Yaxa
  • 77 km: Eqode-Par-De
  • 84 km: Samburq-Yaxa
  • 93 km: axar adsızdır
  • 114 km: Nado-Salinskaya
  • 140 km: Malxoy-Yaxa
  • 144 km: Nadosale-Xadıta
  • 150 km: axar adsızdır
  • 153 km: Toumbi-Yaxa
  • 164 km: Nqarka-Xadıta-Yaxa
  • 169 km: axar adsızdır
  • 170 km: axar adsızdır
  • 173 km: axar adsızdır
  • 194 km: Pırey-Yaxa
  • 211 km: Nevo-Yaxa
  • 223 km: Evo-Yaxa
  • 225 km: axar adsızdır
  • 228 km: Kiçik Yar-Yaxa
  • 231 km: axar adsızdır
  • 243 km: Kiçik Xadır-Yaxa
  • 247 km: Böyük Xadıryaxa
  • 266 km: axar adsızdır
  • 268 km: Aymal-Yava
  • 282 km: Yarey-Yaxa
  • 286 km: axar adsızdır
  • 296 km: Pırey-Yaxa
  • 308 km: Trıb-Yaxa
  • 312 km: Soku-Moros
  • 313 km: axar adsızdır
  • 316 km: Panne-Yaxa
  • 332 km: Yaqenetta
  • 350 km: Arka-Paruta
  • 355 km: Nensya-Yaxa
  • 357 km: Xadıryaxa
  • 364 km: Taya-Yaxa
  • 375 km: Senzyayaxa
  • 383 km: Xılmıq-Yaxa
  • 389 km: Ayvaseda
  • 389 km: Ayvaseda-Pur

Hidrologiya[redaktə | əsas redaktə]

Çayın qidalanmasının əsası qar və yağış suları təşkil edir. Onun illik su sərfiyyatı 1040 m³/s, ən böyük sərfiyyat isə 10 000 m³/s-dir. Çay noyabr ayında donur və may ayında buzdan azad olunur. 1970-ci illərdə yay ayları belə çay tam dondan azad olmamışdır.

Yaşayış məntəqələri[redaktə | əsas redaktə]

Pyakupur və Ayvasedapur çaylarının birləşməsində Tarko-Sale şəhəri, çay boyu aşağıya doğru Urenqoy və Korotçaevo qəsəbələri mənsəbdə isə Samburq kəndi yürləşir.

Əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Çay gəmiçilik üçün əl verişlidir. Çay hövzəsində Urenqoy qaz yatağı və Qubkin neft yatağı vardır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 3. Нижний Иртыш и Нижняя Обь/ Под ред. Г. Д. Эйрих. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 432 с.
  2. "Pur çayı". Dövlət su reystri.
  3. Arcticnet - Le Pour à Sambourg

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]