Məzmuna keç

Puritan (heykəl)

Bu, yaxşı məqalədir. Daha çox məlumat üçün bura klikləyin.
Vikipediya, azad ensiklopediya

Puritan
Heykəltaraş Oqastes Sent-Qodens
Sifarişçi Çester Uilyam Çapin
Tikilib 1887
Material tunc
Saxlanıldığı yer Sprinqfild, Massaçusets
42°06′11″ şm. e. 72°35′08″ q. u.HGYO
Xəritə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Puritan (ing. The Puritan) — heykəltəraş Oqastes Sent-Qodens tərəfindən yaradılmış bürünc heykəl. ABŞ-nin Sprinqfild şəhərində yerləşir. Əsər o qədər məşhur olmuşdur ki, dünyanın 20-dən çox şəhəri, muzeyi, universiteti və şəxsi kolleksiyası üçün təkrar hazırlanmış, sonradan isə şəhərin rəsmi simvollarından birinə çevrilərək bələdiyyə bayrağında təsvir edilmişdir.[1]

Heykəl əvvəlcə şəhərin Stirns meydanı üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin, 1899-cu ildən etibarən "The Quadrangle" yaxınlığında, "Chestnut" və "State Street" küçələrinin küncündə yerləşdirilmişdir.

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Stenford Uayt tərəfindən çəkilmiş Stirns meydanının perspektiv eskizi; heykəlin ilkin yerləşməsi, skamyalar, yollar və Tısbağa fəvvarəsi göstərilmişdir. Hazırda həmin ilkin planlaşdırılan yerdə ağac yerləşir.

1881-ci ildə Massaçusets ştatının Sprinqfild şəhərindən olan dəmir yolu maqnatı və konqresmen Çester U. Çapin, məşhur heykəltəraş Oqastes Sent-Qodensə öz əcdadı — Sprinqfild şəhərinin ilk sakinlərindən biri olan Deakon Samuel Çapinin (1595–1675) bürünc heykəlini yaratmağı sifariş etmişdir.[2] Həmin dövrdə Sprinqfild ABŞ-nin ən innovativ sənaye və istehsal mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, ölkənin ən varlı şəhərlərindən biri idi.

Heykəl Filadelfiyada yerləşən Bureau Brothers Foundry tökmə zavodunda hazırlanmışdır.[3] O, 24 noyabr 1887-ci ildə — Şükran Günü — "Bridge" və "Worthington" küçələri arasında yerləşən Stirns meydanında təqdim edilmişdir. Layihə məşhur memarlıq firması McKim, Mead & Whiteın nümayəndəsi Stenford Uayt ilə heykəltəraş Sent-Qodensin əməkdaşlığı nəticəsində həyata keçirilmişdir.

Heykəl kompozisiyanı zənginləşdirmək üçün çoxsaylı landşaft elementləri ilə işlənmişdir. 1899-cu ildə heykəl "Chestnut" və "State Street" küçələrinin küncündə yerləşən Merrik-Parka, köhnə şəhər kitabxanasının yanına köçürülmüşdür; bu məkan sonradan Sprinqfildin Quadrangle mədəniyyət kompleksinin bir hissəsinə çevrilmiş və bu günə qədər orada qalmaqdadır.[2] Bu köçürülmə müəlliflərin istəyinə zidd idi, lakin "The Republican" qəzetinin bir müəllifi 1886-cı ildə qeyd etmişdir ki, “heykəlin şəhər kitabxanasının ərazisində yerləşdirilməsi əksinə, sənətkarın niyyətini ən yaxşı şəkildə nümayiş etdirəcəkdir.”[4]

Massaçusetts ştatının Sprinqfild şəhərinin bayrağı

1983-cü ildə Şəhər Şurasının üzvü Mary Hurley heykəlin yenidən Stirns meydanındakı ilkin yerinə qaytarılması təşəbbüsü ilə çıxış etmişdir. Bu təşəbbüs qismən həmin ərazidə Tısbağa fəvvarəsi (ing. Turtle Fountain) və digər elementlərin bərpası ilə əlaqəli idi, lakin kifayət qədər dəstək qazanmadı. Həmin dövrdə merliyə namizəd olan Riçard Nil və Deakon Çapinin nəsli bu köçürülməyə qarşı çıxaraq bildirmişlər ki, heykəl artıq Quadrangle muzey kompleksinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir və əvvəlki köçürülmə onu Stirns meydanında qaldığı qısa müddətdə vandalizmdən qorumuşdur.[5][6]

Bu gün heykəl 1912-ci ildə tikilmiş Sprinqfild Şəhər Kitabxanasının yanında yerləşir. Postament üzərində aşağıdakı yazı həkk olunmuşdur:

1595 Anno Domini 1675

Deacon Samuel Chapin

Springfield şəhərinin qurucularından biri

Bənzərliyi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Soldan sağa: Çester U. Çapin, ‘The Puritan’ və Con Braunun portretləri.

Heykəlin hazırlanması üçün Deakon Samuel Çapinin heç bir orijinal portreti mövcud deyildi. Sent-Qodensin Milli Tarix Parkının məlumatında bildirir ki, fiqur heykəltəraşın öz sözlərinə əsasən onun nəslindən olan Çester U. Çapinin obrazı əsasında modelləşdirilmişdir.[7] Bununla belə, dövrün mənbələrində üz cizgilərinin “heç bir konkret Çapin portreti deyil, heykəltəraşın düşüncəsində formalaşmış ailə tipinin ümumiləşdirilmiş obrazı” olduğu qeyd edilir.[8][9]

2014-cü ildə Çikopi şəhərinin tarixçisi Stiven Cendrisik fiqurun əslində gizli şəkildə radikal abolisionist Con Braunun portreti ola biləcəyi barədə fərziyyə irəli sürmüşdür. Braun həmçinin Deakon Çapinin birbaşa nəslindən idi və ciddi Kalvinist idi.[10][11] O, ABŞ-da vətəndaş müharibəsinə aparan Şimal–Cənub gərginliyi dövründə mühüm fiqur olmuş, məhz Sprinqfilddə Frederik Duqlas və Harriet Tabmen ilə birlikdə gizli qaçış şəbəkəsi — yeraltı “Subterranean Pass Way” hərəkatını təşkil etmişdir.[12][13]

Çester Çapinin iş ortağı İtan S. Çapinə məxsus Massasoit Hotel qaçan qullar üçün sığınacaq rolunu oynayırdı və Braunun 1840-cı illərdə şəhərə köçməzdən əvvəl qaldığı yerlərdən biri idi.[14] Çester Çapin özü isə Vətəndaş müharibəsi dövründə Müharibə demokratı olmuş və 10-cu alayın geyimlərini maliyyələşdirmişdir.[15][16].

Tarixçi Devid S. Reynolds “John Brown, Abolitionist” (2005) əsərində Braunu “Puritan” adlandırır; o, tez-tez Conatan Edvards və Oliver Cromvel kimi fiqurlardan ilham alırdı.[17][18] Puritan dünyagörüşü abolisionist hərəkatına güclü təsir göstərmiş və Cənubun dini liderləri tərəfindən üsyankar fərdiyyətçiliyi səbəbilə tənqid olunmuşdur.[17] Müharibə əleyhdarı konqresmen Semuel S. Koks belə hesab edirdi ki, “abolisionizm puritanizmin törəməsidir və bu, köləlik məsələsinə aid mənəvi elementləri siyasətə gətirmişdir.”[19]

Oqastes Sent-Qodens isə xüsusilə ABŞ Vətəndaş müharibəsinə həsr olunmuş memorial əsərləri ilə tanınır. Onun ən məşhur işlərindən biri Boston-Kommonda yerləşən və ilk afroamerikalı birlik alayı olan 54-cü Massaçusets piyada alayına həsr edilmiş Robert Quld Şou Memorialıdır. Bu abidənin açılışı zamanı səsləndirilən “John Brown’s Body” marşı heykəltəraşa 30 il əvvəl Nyu-İngland əsgərlərinin onun emalatxanasının qarşısından keçərkən eyni mahnını oxuduqları emosional anı xatırlatmışdır.[20][10][18]

Tanınması

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Yuxarıdan aşağıya, saat istiqamətində: Boston otelinin reklamında istifadə olunmuş heykəl təsviri, Nyu-York Mərkəzi Dəmir Yolu Xəttlərinin dəmir yolu xidməti reklamı, yüksək keyfiyyətli yazı kağızı xətti və Sprinqfild şəhər mərkəzində yerləşən The Student Prince restoranında heykəlin vitraj təsviri.

Heykəl o qədər məşhur olmuşdur ki, Oqastes Sent-Qodens bunu kommersiya imkanı kimi dəyərləndirərək “The Puritan” adı ilə daha kiçik ölçülü variantlarını hazırlamağa başlamışdır. Bu gün dünyada muzeylərdə, incəsənət qalereyalarında, universitetlərdə və şəxsi kolleksiyalarda bu heykəlin 25-dən çox bir qədər dəyişdirilmiş nüsxəsi mövcuddur.[21]

Onun ən məşhur nümunələri Boston Təsviri Sənət Muzeyində[22], Nyu-Yorkdakı Metropolitan İncəsənət Muzeyi[23] və Smitson Amerika İncəsənəti Muzeyində[24] nümayiş etdirilir. Heykəl həmçinin reklamda geniş istifadə olunan motivə çevrilmiş və Nty-York Yeni İngiltərə Cəmiyyəti təşkilatının simvollarından biri olmuşdur.[25]

Pensilvaniya Yeni İngiltərə Cəmiyyəti heykəlin bir nüsxəsini sifariş etmiş, lakin fiqurun geyimi və üz cizgilərində müəyyən dəyişikliklər etmişdir:

“Orijinal heykəldəki baş üçün model kimi cənab Çapinin öz başını istifadə etdim, çünki onun birbaşa əcdadı olan diakonla müəyyən ailə oxşarlığının mövcud olduğunu düşündüm. Lakin cənab Çapinin üzü daha çox yumru və qallik xüsusiyyətli idi, buna görə Filadelfiya üçün hazırlanan variantda cizgiləri tamamilə dəyişdirdim, onlara daha uzun, Yeni İngiltərə tipli forma verdim, eyni zamanda plaşın qırışlarını, ayaqları, sol əli və İncil kitabını da bir çox cəhətdən yenidən işlədim.” Bu nüsxə “Zəvvar” (ing. The Pilgrim) adlandırılmış və əvvəlcə Şəhər Meriyasının Cənub meydanında yerləşdirilmiş, daha sonra isə 1920-ci ildə indiki yeri olan Feyirmont-Parka köçürülmüşdür.[26]

Numizmat və sənət tarixçisi Kornelius Vermeul ABŞ sikkələri və medalları haqqında əsərində qeyd etmişdir ki, “The Puritan” heykəli amerikalı heykəltəraş Sayrus E. Dallinin 1920–1921-ci illərə aid Pilgrim Tercentenary yarımdollarının üz tərəfində təsvir olunan Qubernator Uilyam Bredford portretinin yaradılmasına təsir etmiş ola bilər.[27] Heykəldə olduğu kimi, sikkənin üz tərəfində də sol qolunun altında İncil tutan tipik puritan fiquru təsvir edilmişdir.[28]

Populyar mədəniyyətdə

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Heykəl, "Piter Praudun reinkarnasiyası" (1975) adlı mistik dram filminin süjetində mühüm rol oynayır; film, Cey Li Tompson tərəfindən çəkilmişdir. Filmdə Kaliforniyada yaşayan professor doktor Piter Proud keçmiş həyatına aid Massaçusetsdəki bir şəhərlə bağlı görüntülərlə təqib olunur və bu görüntülərdə xüsusilə “The Puritan” heykəli və Cənub Konqreqasiya Kilsəsi ön plana çıxır.
  • Heykəlin təsviri 1923-cü ildə qəbul edilmiş Sprinqfild şəhərinin bayrağının mərkəzində yerləşdirilmişdir.[1]
  • Həmçinin heykəl "The Book Of Bill" əsərində, “Witchcraft” adlı fəsildə də xatırlanır.[29]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 "City of Springfield, MA Seal and Flag". eCode 360. 10 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 mart 2025.
  2. 1 2 Dryfhout, p. 162.
  3. ↑ The Puritan, (sculpture). Siris-artinventories.si.edu. Retrieved on 24.03.2026.
  4. ↑ "The Statue of Dea Samual Chapin". Springfield Republican. Springfield, Mass. 28 iyul 1886. səh. 5. Çapin heykəlinin müəllifi, heykəltəraş Oqastes Sent-Qodens, şəhərdə olub və əsəri üçün mümkün yerləri nəzərdən keçirib. O, Court Square-i tamamilə bəyənməyib, lakin şəhər kitabxanasının ərazisinə müsbət yanaşıb. Əksinə, kitabxana ərazisində yerləşdirmə sənətkarın niyyətini ən yaxşı şəkildə nümayiş etdirəcəkdir.
  5. ↑ "Opinion -- Don't disturb The Puritan". Springfield Union. Springfield, Mass. 1 oktyabr 1983. səh. 14.
  6. ↑ Nelson, Nancy L. "Deacon Chapin ignores 100th birthday party". Springfield Union-News. Springfield, Mass. 23 noyabr 1987. səh. 13.
  7. ↑ Dryfhout, John H. 91 Chester W. Chapin (study for The Puritan), 1881 // The Work of Augustus Saint-Gaudens. Trustees of the Saint-Gaudens Memorial. 1982. səh. 116. ISBN 9781584657095.
  8. ↑ Gardner, Eugene Clarence. Springfield Present and Prospective: The City of Homes. Pond & Campbell. 1905. səh. 54. The statue is no portrait of any Chapin, but a composite in the sculptor's mind of the family type, and fitly given the ideal name, 'The Puritan'
  9. ↑ "The Puritan; The Deacon Chapin Statue at Springfield, Mass". Milwaukee Journal Sentinel. Milwaukee. 15 noyabr 1887. səh. 2. The face is a sort of composite–made up by a study of the family features of the Chapins
  10. 1 2 Jendrysik, Stephen. "Stephen Jendrysik: Is Augustus Saint-Gaudens' 'The Puritan' statue really John Brown in disguise?". The Republican. Springfield, Mass. 22 yanvar 2014. 8 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 mart 2026.
  11. ↑ Eighth Generation // The Chapin Book of Genealogical Data. II. Hartford, Conn.: Chapin Family Association. 1924. səh. 1655.
  12. ↑ Cowan, Wes. "Cowan's Auctions". 6 dekabr 2007. 24 iyun 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 mart 2026.
  13. ↑ Taylor, Marian. Harriet Tubman: Antislavery Activist (New). Chelsea House Publishers. 2004. 68–69. ISBN 978-0-7910-8340-6.
  14. ↑ [Advertisement for] Massasoit Insurance Company // Newcomb's Springfield Directory, to 1858-1859. Springfield, Mass.: J. M. Newcomb. 1858. səh. LVI. Directors:...Chester W. Chapin...Ethan S. Chapin
  15. ↑ Phaneuf, Wayne. "Springfield's Massasoit House housed the famous". The Republican. Springfield, Mass. 23 may 2011. 19 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. Vətəndaş müharibəsindən əvvəlki illər otel və onun sahibləri üçün gəlirli dövr olmuşdur; onlar köləliyə qarşı qəti mövqedə olan şəxslər idi. Onlar, ehtimal ki, 1840-cı illərin sonlarında ailəsini Sprinqfildə köçürməzdən əvvəl Massasoit House otelində qalan məşhur abolisionist Con Braunun təsiri altında olmuşlar.
  16. ↑ "Chester W. Chapin". Springfield Republican. Springfield, Mass. 11 iyun 1883. səh. 5. O, 1853-cü ildə keçirilmiş konstitusiya konvensiyasının fəal üzvü olmuş, müxtəlif şəhər və bələdiyyə vəzifələrində çalışmış və partiyasının qalib gəlmək şansı olmadığı hallarda bir neçə dəfə xoş niyyətlə Konqresə namizəd olmağa razılıq vermişdir. O, müharibə demokratı idi və Şəhər Qvardiyası 10-cu alaya qoşulduqda onların uniformasının böyük hissəsinin xərclərini öz üzərinə götürmüşdür.
  17. 1 2 Reynolds, David S. The Puritan // John Brown, Abolitionist. New York: Knopf Doubleday Publishing. 29 iyul 2009. səh. 19. ISBN 9780307486660.
  18. 1 2 Bezzant, Rhys S., redaktorThe Abolitionism of Samuel Hopkins // The Global Edwards. Australian College of Theology. 20 oktyabr 2017. 311–12. ISBN 9781532635960.
  19. ↑ Cox, Samuel Sullivan. Eight Years in Congress, from 1857-1865. New York: D. Appleton and Company. 1865. səh. 287.
  20. ↑ Stauffer, John; Soskis, Benjamin. The Battle Hymn of the Republic: A Biography of the Song That Marches On. Oxford University Press. 2013. səh. 317. Xatirələrində Oqastes Sent-Qodens, 30 il əvvəl baş vermiş bir anı yada salır və qeyd edir ki, həmin mahnı abidənin açılışı zamanı olduğu kimi onu o vaxt da demək olar ki, eyni dərəcədə təsirləndirmişdi. O, Brodveydə yerləşən emalatxanada kameo oyma ustasının şagirdi olduğu dövrdə Nyu-İngland könüllülərinin “John Brown’s Body” marşını oxuyaraq yürüş etdiklərini izlədiyini xatırladır.
  21. ↑ Knight, Christopher. "Why this Puritan sculpture may revolutionize your thinking about the rise of Christian nationalism". Los Angeles Times. LA Times. İstifadə tarixi: 24 mart 2026.
  22. ↑ "The Puritan". Museum of Fine Arts Boston. 4 dekabr 2018 tarixində arxivləşdirilib.
  23. ↑ "The Puritan". The Met. The Metropolitan Museum of Art. 8 sentyabr 2017 tarixində arxivləşdirilib.
  24. ↑ "The Puritan". Smithsonian American Art Museum. 4 dekabr 2018 tarixində arxivləşdirilib.
  25. ↑ 99th Anniversary Celebration of the New England Society in the City of New York (Hesabat). New England Society of New York. 1904.
  26. ↑ "Pilgrim statue in Fairmount Park". digital.library.temple.edu. Temple University Libraries. İstifadə tarixi: 24 mart 2026.
  27. ↑ Vermeule, Cornelius. Numismatic Art in America. Cambridge, MA: The Belknap Press of Harvard University Press. 1971. səh. 161. ISBN 978-0-674-62840-3.
  28. ↑ Bowers, Q. David. Commemorative Coins of the United States: A Complete Encyclopedia. Wolfeboro, NH: Bowers and Merena Galleries, Inc. 1992. səh. 142. ISBN 978-0-943161-35-8.
  29. ↑ Hirsch, Alexander. The Book Of Bill. Hyperion Avenue. 23 July 2024. ISBN 9781368092203. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2026.

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Bach, Penny Balkin. Public Art in Philadelphia Temple University Press, 1992. Philadelphia PA.
  • Burt, Henry M. The First Century of the History of Springfield: the Official Records from 1636 to 1736, with an Historical Review and a Biographical Mention of the Founders, Volume I Henry M. Burt, 1898. Springfield MA. full text online
  • Dryfhout, John H. The Work of Augustus Saint-Gaudens University Press of New England, 1982. Lebanon NH.
  • Metropolitan Museum of Art, The. "Heilbrunn Timeline of Art History". Metropolitan Museum of Art, 2000. New York NY.
  • Tolles, Thayer. "Augustus Saint-Gaudens in The Metropolitan Museum of Art". The Metropolitan Museum of Art Bulletin, v. 66, no. 4 (Spring, 2009). New York NY.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Puritan_(heykəl)&oldid=8769617"