Qılqurdkimilar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Qılqurdlar səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qılqurdkimilər (lat. Nematomorpha, Gordiacea, yun. nema, nematos — tel, morphe — forma) - Dəyirmi qurdlar (lat. Nemathelminthes) tipinə aiddir. Bu sinfə 230-a yaxın növü birləşdirən parazit qurdlar daxildir. Qılqurdkimilər müxtəlif buğumayaqlılarda, əsasən həşəratlarda parazitlik edirlər. Adi qılqurd (lat. Gordius aquaticus) şirin sularda geniş yayılmışdır.

Qılqurdkimilar
Qılqurdkimilar
Paragordius tricuspidatus böyük qılqurdu
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: Bilateriallar
Yarımbölmə: İlkağızlılar
Tipüstü: Ecdysozoa
Tip: Nemathelminthes
Elmi adı
Nematomorpha Vejdovsky, 1886
Siniflər
  • Nectonematoida
  • Gordioidea

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS 64183
MBMM 33310

Xarici quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Silindrşəkilli bədənləri bir neçə santimetrdən 1,5 m-ə qədər ölçüdə olub, qalın kutikula ilə örtülmüşdür. Qılqurdkimilərin bədəni inkişafın ilkin mərhələsində ağımtıl, yetkin fərdləri isə bir qədər tünd, qonur rəngdə olur. Kutikulanın altında birqatlı epiteli, onun altında uzununa əzələ liflərindən təşkil olunmuş dəri-əzələ kisəsi yerləşir. Qılqurdkimilər ilk bədən boşluğuna malikdirlər. [1]

Daxili quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Həzm sistemi - bağırsaq nazik boru şəklində olub, ön, orta və arxa bağırsaqdan ibarətdir. Bu qurdların ifrazat, tənəffüs və qan-damar sistemi yoxdur. Sinir sistemi- sinir həlqəsindən və bədənin arxa küncünə qədər uzanan qarın sinir sütunundan ibarətdir. Sinir sistemi epiteli də və ya onun altında yerləşir.

Çoxalması və inkişafı[redaktə | əsas redaktə]

Qılqurdkimilər ayrıcinslidirlər. Cinsi vəziləri cüt olub, kolbasa şəklindədir və axarları arxa bağırsağa açılır. Dişi cinsi orqanları yumurtalıqdan, yumurta borusundan və balalıqdan ibarətdir. Erkək cinsi orqanları cüt toxumluqdan, cüt toxum borusundan ibarət olub, cinsi dəlikləri arxa bağırsağın kloaka adlanan hissəsinə açılır. Qılqurdkimilərin inkişafı metamorfozla olub, yetkin fərddən kəskin fərqlənən sürfə əmələ gətirirlər. Sahibin orqanizmində müəyyən bədən ölçüsünə çatan parazit onun örtüyünü dağıdaraq, xaricə çıxır və ya təsadüfən suya düşür. Qılqurdkimilər suda cinsi yetişkinliyə çatırlar və mayalanaraq yumurta qoyurlar. Dişi fərdlər yumurtalarını sualtı əşyalara yapışdırırlar. Bundan sonra yetkin fərdlər məhv olurlar. Yumurtadan çıxan sürfələr bir müddət suda və nəm torpaqda yaşayır. Bu zaman onlar aralıq sahib olan müxtəlif həşərat sürfələrini taparaq, burulan xortumu ilə onların dərisini deşib bədəninə daxil olurlar. Qılqurdkimilər insanda və ev heyvanlarında parazitlik etmirlər.

Filogeniyası[redaktə | əsas redaktə]

Zəif öyrənilmişdir. Nematomorpha - bir sıra əlamətlərinə - ümumi görünüşü, kutikulanın olması, əzələlərin quruluşu və cinsi vəzilərinin formalarının bəzi oxşarlığına görə nematodları xatırladır.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Nematomorpha

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Dəyirmi qurdlar

Qarnıkirpiklilər

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007
  1. Bəhlul Ağayev, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2008

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007